Αἱ ἐπεμβάσεις τοῦ Φαναρίου εἰς τὰς Αὐτοκεφάλους Ἐκκλησίας

Share:

Τοῦ † Πατριάρχου Ἀλεξανδρείας Χριστοφόρου (1936-1966)

Εἰς τὸ προτελευταῖον φύλλον τοῦ «Πανταίνου» (τ. 38, σελ. 612) ὑπεσχέθημεν ν’ ἀσχοληθῶμεν εἰδικώτερον ἐπὶ τῶν ἀντικανονικῶν, διὰ τὰς περιφερείας τῶν Αὐτοκεφάλων Ἐκκλησιῶν, ἐπεμβάσεων τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου. Τὴν ἀφορμὴν εἰς τὴν διερεύνησιν τοῦ ζητήματος τούτου ἔδωκεν ἡμῖν κυρίως ἡ τάσις, ἡ καταλαβοῦσα κατὰ τὰ δύο τελευταῖα ἔτη τὸ Οἰκουμενικὸν Πατριαρχεῖον νὰ ἐξαπλώσῃ τὴν πνευματικὴν αὐτοῦ δικαιοδοσίαν εἰς πᾶσαν ἐκκλησιαστικὴν περιφέρειαν ἢ Κοινότητα, ἥτις διὰ τοῦτον ἢ τὸν ἄλλον λόγον ἐθεωρεῖτο ἢ ἦτο πραγματικῶς ἐστερημένη κανονικῆς πνευματικῆς κυριαρχίας καὶ ἐπιβλέψεως καὶ ἐχαρακτηρίζετο ὡς «Ἐκκλησία Διασπορᾶς». Ἀλλὰ καὶ ἄλλαι τάσεις τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου, πρὸς γενικωτέραν αὗται ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ τείνουσαι ἐπικράτησιν αὐτοῦ, ἔδωκαν ἀφορμὴν εἰς τὴν λεπτομερεστέραν ὁπωσδήποτε τοῦ ζητήματος διερεύνησιν.

Ἐν πρώτοις ἄξιον προσοχῆς εἶνε ὅτι καὶ αὗται καὶ ἐκεῖναι αἱ τάσεις,αἵτινες κατέλαβον τὸ Οἰκ. Πατριαρχεῖον, ἐξεδηλώθησαν παρ’ αὐτοῦ, ἰδίως ἀφ’ ἧς ἡμέρας τὸ Οἰκουμενικὸν Πατριαρχεῖον – διὰ τὰς πολλάς ἡμῶν τῶν ποιμένων τῆς τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίας ἁμαρτίας – τὰς ὑπὸ τῶν Κανόνων τῶν Οἰκ. Συνόδων μόνας κεχορηγημένας τῷ Πατριαρχείῳ Κωνσταντινουπόλεως Ἐκκλησιαστικάς Ἐπαρχίας «τῆς Ποντικῆς, καὶ τῆς Ἀσιανῆς, καὶ τῆς Θρακικῆς Διοικήσεως», ἕνεκα τοῦ ἐν Μικρᾷ Ἀσίᾳ πολέμου τῆς Ἑλλάδος κατὰ τῆς Τουρκίας, ἀπώλεσε καθ’ ὁλοκληρίαν, καὶ οἱ ἐν αὐταῖς ποιμένες ἔμειναν ἄνευ ποιμνίου…

…Πλὴν ὅμως τῆς ἀνάγκης τῆς ἀποκαταστάσεως σχολαζόντων ποιμένων αὐτοῦ, τὸ Οἰκ. Πατριαρχεῖον, ἐκπορθηθέν, ὡς ἐξεπορθήθη, ὑπὸ τοῦ δῆθεν προκατόχου τοῦ νῦν πατριαρχεύοντος, συμφώνως πρὸς τὸν χαρακτῆρα καὶ τὴν ἄγνοιαν τῆς ἐκ τῶν ἱερῶν κανόνων ἐκκλησιαστικῆς διοικήσεως αὐτοῦ τοῦ ἐπιβάντος, ἀνέπτυξε κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη καὶ φιλοδοξίας καὶ πόθους κατακτητικοὺς καὶ τάσιν κυριαρχίας ἐπὶ τῆς Ἐκκλησίας, ξένα μὲν ἐντελῶς πρὸς τὸ δημοκρατικὸν ὁμοσπονδιακὸν πνεῦμα τῆς διοικήσεως τῆς Ὀρθοδόξου Ἀνατολικῆς Ἐκκλησίας, ὄζοντα δὲ ἐπιθυμίας ἐγκαταστάσεως παπικοῦ πρωτείου τρόπον τινὰ ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ. Οὕτως, ἐν ἐποχῇ, καθ’ ἥν ἡ Ρωσικὴ Ἐκκλησία ἐδοκιμάζετο, παλαίουσα ὑπὲρ αὐτῆς τῆς ὑπάρξεώς της, παραλλήλως πρὸς τὰς ἐνεργείας τῆς καθολικῆς Ἐκκλησίας, ἵνα προσηλυτισθῶσιν οἱ Ὀρθόδοξοι Ρῶσοι εἰς τὸν Καθολικισμόν, τὸ Οἰκ. Πατριαρχεῖον, Μελετίου προκαθημένου, δὲν ὑστέρει νὰ προσαρτᾶ καὶ τοῦτο εἰς τὴν δικαιοδοσίαν πότε ταύτην καὶ πότε ἐκείνην τὴν Ἐπαρχίαν τῆς Ρωσικῆς Ἐκκλησίας, ὅσαι ἐτύγχανον ἔξω τῆς Σοβιετικῆς Ρωσίας. Παραδείγματα τοιούτων προσαρτήσεων ἔχομεν τὰς Ἐκκλησιαστικάς περιφερείας Πολωνίας, Φιλλανδίας, Ἐσθονίας, Τσεχοσλοβακίας. Ὁμοίαν προσάρτησιν εἰς τὴν δικαιοδοσίαν του ἐπεχείρησεν ἐσχάτως, Γρηγορίου τοῦ Ζ΄ πατριαρχεύοντος, νὰ διακηρύξη τὸ Οἰκουμενικὸν Πατριαρχεῖον καὶ εἰς τὰς Κοινότητας Ἀνατολικῆς καὶ Νοτίου Ἀφρικῆς. Ὅσον ἀντικανονικαὶ ὑπῆρξαν αἱ ἐπεμβάσεις τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου ἐν ταῖς Ρωσικαῖς ἐκκλησιαστικαῖς περιφερείαις – καὶ αἱ ἐπεμβάσεις αὗται ἤρχισαν ἤδη νὰ καταγγέλλωνται ὑπὸ τοῦ Πατριαρχείου Ρωσίας τῇ καθόλου Ἐκκλησίᾳ – ἄλλο τόσον καὶ διὰ τοὺς αὐτοὺς λόγους ἀντικανονικὴ ὑπῆρξε καὶ ἡ ἐπέμβασίς του εἰς τὰς Ὀρθοδόξους Κοινότητας Ἀνατολικῆς καὶ Νοτίου Ἀφρικῆς…

…Ἀλλ’ αἱ παπικαί, οὕτως εἰπεῖν τάσεις τοῦ Οἰκ. Πατριαρχείου ἐξεδηλώθησαν ἐμφανέστερον ἀκριβῶς κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο εἰς δύο ἐκκλησιαστικὰ ζητήματα. Εἰσὶ δὲ κατὰ 1ον τὸ ἡμερολογιακὸν καὶ 2ον τὸ τῆς συγκλήσεως Οἰκουμενικῆς ἢ μεγάλης τοπικῆς Συνόδου… Ἐθεωρεῖτο δὲ βέβαιον ὅτι θὰ ἐπεκράτει ἡ γνώμη τῆς ἐπὶ Συνόδου κοινῆς τῶν Ἐκκλησιῶν ἀποφάσεως, αἴφνης καὶ παρὰ πᾶσαν προσδοκίαν οἱ περὶ τὸ Οἰκ. Πατριαρχεῖον, ὡσανεί ὑπὸ οἴστρου καταληφθέντες, ἐτηλεγράφουν εἰς τοὺς προέδρους τῶν Αὐτοκεφάλων Ἐκκλησιῶν ὅτι τὸ Οἰκουμενικὸν Πατριαρχεῖον ἀπεφάσισε νὰ εἰσαγάγῃ τὸ νέον ἡμερολόγιον κατά τὴν 10 Μαρτίου, προσεκάλει δὲ πάσας τὰς Αὐτοκεφάλους Ἐκκλησίας νὰ συμφωνήσωσι πρὸς τὴν ἀπόφασίν του. Εἰς οὐδὲν συνετέλεσαν αἱ ἐπακολουθήσασαι τῷ τηλεγραφήματι συστάσεις τῶν ἰσοτίμων Ἀδελφῶν Πατριαρχείων νὰ μὴ πρα­γματοποιηθῆ ἡ ἀπειλουμένη ἀπόφασις χάριν τῆς εἰρήνης τῆς Ἐκκλησίας. Τὸ Οἰκουμενικὸν Πατριαρχεῖον μετὰ μόνης τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος εἰσήγαγον ὁριστικῶς ἐν ταῖς περιφερείαις αὐτῶν τὸ νέον ἡμερολόγιον. Κατόπιν ἀπὸ ἀδιαφορίαν ἐκκλησιαστικὴν καὶ ἀπὸ ἐπιπολαιότητα καὶ ἀπὸ snobisme συν­εφώνησε τούτοις καὶ ἡ Ἐκκλησία Κύπρου.

Τὸ ἄλλο ζήτημα εἰς τὸ ὁποῖον ἐξεδηλώθησαν ἐπίσης ἐμφανῶς: αἱ παπικαὶ τάσεις τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου εἶνε, ὡς ἐλέχθη, τὸ τῆς συγκλήσεως τῆς Οἰκουμενικῆς ἢ Μεγάλης Τοπικῆς Συνόδου. Τὶς ἐκ τῶν ἐνδιαφερομένων καὶ παρακολουθούντων τὰ ἐκκλησιαστικὰ ζητήματα δὲν ἐνθυμεῖται τὴν καὶ ἐν τούτῳ ἀνοίκειον συμπεριφορὰν τῶν ἐν τῷ Οἰκουμ. Πατριαρχείῳ; Ἀπεφάσισαν οἱ τρεῖς Πατριάρχαι τῶν πρεσβυγενῶν Πατριαρχείων νὰ συγκληθῆ Οἰκουμενικὴ ἢ Μεγάλη Τοπικὴ Σύνοδος ἐν Ἱεροσολύμοις κατὰ τὸ τρέχον τοῦτο ἔτος. Τοῦτο δὲ πρὸς τὴν κοινοῦ ὅλων τῶν Ἐκκλησιῶν μελέτην καὶ συζήτησιν καὶ ἀπόφασιν ὄχι μόνον ἐπὶ τοῦ ἡμερολογιακοῦ καὶ τοῦ συναφοῦς τούτῳ πασχαλίου ζητήματος, ἀλλὰ ἐπὶ πλέον πρὸς μελέτην καὶ ἀπόφασιν, ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ, ἐπὶ τόσων καὶ τόσων ἄλλων ζητημάτων, ἅτινα ἀπασχολοῦσι τὴν ὅλην Ὀρθόδοξον Ἐκκλησίαν, καὶ ὑπάρχει πανθομολογουμένη ἀνάγκη ἀμέσου λύσεως αὐτῶν. Καὶ συνεφώνησαν οἱ τρεῖς Πατριάρχαι νὰ γράψωσι, καὶ ἔγραψαν πρὸς τὸν ἐν Χριστῷ Ἀδελφὸν αὐτῶν τὸν Οἰκουμενικὸν Πατριάρχην αὐτὸς νὰ συγκαλέση τὴν Σύνοδον. Τοῦτο δὲ ὄχι διότι ἕκαστος ἐξ αὐτῶν δὲν ἔχει τόσην τιμὴν καὶ ἀξίαν καὶ ἐπιβολὴν ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ, ὅσην καὶ ὁ Οἰκουμενικὸς Πατριάρχης, ἀλλὰ διότι, μὴ ὑπάρχοντος Ὀρθοδόξου Αὐτοκράτορος, ὅστις, ἐπιβαλλόμενος ἐφ’ ἁπασῶν τῶν Ἐκκλησιῶν, νὰ δικαιοῦται, καὶ ἐν τῇ ἀρχαίᾳ Ἐκκλησίᾳ νὰ συγκαλέση Οἰκουμενικὴν Σύν­οδον, ἦτο ἀνάγκη νὰ ἐξαρθῆ ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ τὸ γόητρον τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου, ἰδίᾳ κατὰ τὰς ἡμέρας ταύτας τοῦ κατὰ κόσμον παντοειδοῦς ἐξευτελισμοῦ του. Διὰ τοῦτο ἀπεφάσισαν οἱ τρεῖς Πατριάρχαι καὶ ἔγραψαν καὶ ἐζήτησαν ἀπὸ τὸν Οἰκουμενικὸν νὰ συγκαλέση τὴν ὑπ’ αὐτῶν προτεινομένην ἐν Ἱεροσολύμοις Σύνοδον, ἐνῷ ἠδύναντο αὐτοὶ ἢ εἷς ἐξ αὐτῶν νὰ συγκαλέση τὴν Σύνοδον. Πῶς ἀπήντησαν οἱ περὶ τὸ Οἰκουμενικὸν Πατριαρχεῖον εἰς τὸ ἀδελφικώτατον τοῦτο τῶν τριῶν Πατριαρχῶν φιλοφρόνημα; Πρῶτον ἐφρόντισαν μόλις μετὰ τρεῖς μῆνας ν’ ἀπαντήσωσι· δεύτερον δὲν ἐνέκριναν τὴν ἀπόφασιν τῶν τριῶν Πατριαρχῶν νὰ συγκληθῆ ἡ Σύνοδος κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο, διότι αὐτοὶ δὲν εὑρίσκουσι τὴν ἀνάγκην νὰ ἐπισπευσθῆ ἡ σύγκλησις, καὶ αὐτοὶ ἀπεφάσισαν νὰ συγκηθῆ κατὰ τὸ ἐρχόμενον ἔτος, ἐπέτειον τῆς συγκλήσεως τῆς ἐν Νικαίᾳ Οἰκουμενικῆς Συνόδου, καθά τὸ Πανορθόδοξον Συνέδριον ἀπεφήνατο. Καίτοι δὲ δὲν εὑρίσκουσι τὴν ἀνάγκην νὰ συγκληθῆ κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο ἡ Σύν­οδος, ἐν τούτοις διώρισαν, λέγουσιν, Ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία νὰ συλλέξη τὰ συζητητέα ἐν τῇ Συνόδῳ τοῦ προσεχοῦς ἔτους θέματα. Τὴν σειρὰν τῶν θεμάτων, ἅτινα ἡ ἐπιστολὴ τῶν τριῶν Πατριαρχῶν προτείνει πρὸς συζήτησιν, οὔτε κἄν κατεδέχθησαν, φαίνεται, αὐτοὶ νὰ λάβωσιν ὑπ’ ὄψει, διότι οὐδὲν περὶ τούτων ἐν τῇ ἐπιστολῇ τοῦ Οἰκουμενικοῦ λέγεται. Βεβαίως διὰ νὰ μὴ δώσωσι θάρρος εἰς τοὺς τρεῖς Πατριάρχας καὶ νομίσωσιν, ὅτι δύνανται καὶ αὐτοὶ νὰ ἔχωσι δικαίωμα ἐν τῇ διοικήσει καὶ μερίμνῃ τοῦ συνόλου τῶν Ἁγίων τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησιῶν!

Τὰ ἀνωτέρω ἐκτεθέντα γεγονότα διεξερχόμενός τις εὐλόγως διερωτᾶ­ται· πόθεν ἆραγε οἱ περὶ τὸ Οἰκουμενικὸν Πατριαρχεῖον ἀρύονται τὴν ἐνθάρρυνσιν νὰ παρουσιάζωσιν ἀξιώσεις ὑπεροχῆς ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ καὶ νὰ σπεύδωσι μὲν νὰ καταλαμβάνωσι, διὰ νὰ ὑπαγάγωσιν ὑπὸ τὴν πνευματικὴν αὐτῶν κυριαρχίαν πᾶσαν ἀδέσποτον ὁπωσδήποτε ἐκκλησιαστικὴν περιφέρειαν, νὰ ἐπεμβαίνωσι δὲ πολλάκις εἰς περιφερείας ἐκκλησιαστικάς εἰς ἄλλας αὐτοκεφάλους ἐκκλησίας ὑπὸ τῶν κανόνων καὶ ὑπ’ αὐτῆς τῆς λογικῆς τῶν πραγμάτων διατεθειμένας, εἰς δὲ τὰ γενικὰ ἐκκλησιαστικὰ ζητήματα ν’ ἀξιῶσιν ἡ γνώμη των ἀσυζητητεί νὰ κυριαρχῆ, καὶ ἂν ἔτι οἱ λοιποὶ τῶν πατριαρχικῶν θρόνων καὶ ἡ πλειονοψηφία τῶν Αὐτοκεφάλων Ἐκκλησιῶν ἔχη ἐναντίαν γνώμην; Δύο πηγάς τοῦ Ἐκκλησιαστικοῦ δικαίου διαθέτοντες, τοὺς κανόνας τῆς Ἐκκλησίας ἀφ’ ἑνὸς καὶ τὴν πρᾶξιν τῆς Ἐκκλησίας ἀφ’ ἑτέρου, εἰς αὐτοὺς θὰ προσφύγωμεν, διὰ νὰ ἴδωμεν κατὰ πόσον δικαιοῦται τὸ Οἰκουμενικὸν Πατριαρχεῖ­ον νὰ παρουσιάζηται ὑπερέχον ἀπέναντι τῶν ἄλλων Πατριαρχείων, καθ’ ὅν τρόπον ἐν τοῖς πρόσθεν ἐξεθέσαμεν.

Τί λέγουσιν οἱ κανόνες;

…Ἡ δὲ πνευματική τοῦ Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως δικαιοδοσία, κατὰ τοὺς κανόνας τῆς Ἐκκλησίας, δὲν ἐξετείνετο πέραν τῶν Διοικήσεων Ποντικῆς, Ἀσιανῆς (σημερινῆς Μ. Ἀσίας) καὶ Θρακικῆς, ἐν ταύταις συμπεριλαμβανομένων «καὶ τῶν ἐν τοῖς βαρβαρικοῖς ἔθνεσι, τοῖς οὖσιν ἐν ταῖς ρηθείσαις Διοικήσεσιν, οἷοι εἰσιν οἱ Ἀλανοὶ καὶ οἱ Ρῶσοι· οἱ μὲν γὰρ τῇ Ποντικῇ Διοικήσει, οἱ δὲ Ρῶσοι τῇ Θρακικῇ συμπαράκεινται (Ράλλη καὶ Ποτλῆ τόμ. Β΄, σελ. 283. Ὅρα καὶ ἀνωτέρω)…

…Ἀλλ’ ἆρα γὲ μήπως ἡ ἱστορία, ἰδίᾳ μετὰ τὸ σχίσμα, δίδει τουλάχιστον γεγονότα, ἐξ ὧν νὰ παρέχηται τῷ Οἰκουμενικῷ Πατριαρχείῳ τὸ δικαίωμα ἢ τὸ παράδειγμα ὑπεροχῆς αὐτοῦ ἐπὶ τῶν λοιπῶν Πατριαρχείων;…

…Τὸ Οἰκουμενικὸν Πατριαρχεῖον, στοιχοῦν τῇ ὑπὸ τῶν ἱ. κανόνων παραδεδομένῃ τάξει, παρὰ τὴν αἴγλην, δι ἧς περιεβλήθη, οὐδέποτε ἤγειρε τοιαύτας ἀξιώσεις. Ἀλλὰ καὶ ἀπέναντι τῶν ἀδελφῶν Πατριαρχῶν οὐδέποτε ἠθέλησε ν’ ἀλαζονευθῆ κατὰ τοὺς χρόνους ἐκείνους, καίτοι τὰ Πατριαρχεῖα τῆς Ἀνατολῆς τότε ἦσαν ἐξηυτελισμένα κατὰ κόσμον, μὴ ἔχοντα σχεδὸν οὔτε ποίμνιον οὔτε ποιμένας. Εἰς τὰ γενικὰ ἐκκλησιαστικὰ ζητήματα, ὡς παλαιότερον, οὕτω καὶ νῦν, ἠρωτᾶτο ἡ γνώμη καὶ τῶν λοιπῶν Πατριαρχῶν, καὶ ἐβάρυνεν αὕτη ὅσον καὶ ἡ τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριάρχου…

…Ἐν ταῖς ἐνδημούσαις ταύταις συνόδοις διατυποῦνται, υἱοθετούμεναι ὑπὸ πάντων τῶν Πατριαρχικῶν Θρόνων (ὅρα ἀπαντήσεις Ἰερεμ. Β΄ πρὸς Προτεστάντας), ὅσον ἐξ ἄλλου ἔχομεν παράδειγμα συνόδου ἐν Βηθλεὲμ ὑπὸ τὴν προεδρίαν τοῦ Πατριάρχου Ἱεροσολύμων Δοσιθέου, συνελθούσης καὶ διατυπωσάσης διδασκαλίαν δογματικήν, πρὸς τὴν ὁποίαν συνεφώνησαν καὶ οἱ λοιποὶ Πατριάρχαι, συμφωνεῖ δὲ καὶ μέχρι σήμερον ἅπασα ἡ Ὀρθόδοξος Ἐκκλησία.

Αὐτὴ καὶ ἐν τοῖς ἱεροῖς κανόσιν καὶ ἐν τῇ πράξει τῆς Ὀρθοδόξου Ἀνατολικῆς Ἐκκλησίας εἶνε ἡ θέσις τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου ἀπέναντι τῶν λοιπῶν Πατριαρχείων. Καθαρῶς ἀδελφική. Καί οἱ τέσσαρες Πατριάρχαι ἰσότιμοι, κατ’ οὐδὲν ὑστεροῦντες ὁ εἷς τοῦ ἄλλου. Ἕκαστος ἐξ αὐτῶν ἐν τῇ ἰδίᾳ περιφερείᾳ ἐλευθέρως κινεῖται καὶ δρᾶ, ὡς γνώμονα τῆς δράσεώς του ἔχων νὰ μὴ ἐκκλίνη τῆς περὶ τὰ δόγματα ὀρθοδοξίας καὶ τῆς ὑπὸ τῶν ἱερῶν κανόνων καὶ τῶν ἱερῶν συνηθειῶν παραδεδομένης τάξεως. Τὰ Πατριαρχεῖα ὅλα ὁμοῦ ἐπενέβαιναν, ἐὰν πού, εἴτ’ ἐν τοῖς δόγμασιν, εἴτ’ ἐν τοῖς ἱεροῖς κανόσι καὶ τῇ παραδεδεγμένῃ ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ τάξει συν­έβαινε παράβασις. Εἰς τὰ γενικὰ Ἐκκλησιαστικὰ ζητήματα συνειργάζοντο τὰ Πατριαρχεῖα καὶ μόναι οἱ ἀπὸ κοινοῦ ἀποφάσεις εἶχον ἰσχὺν καὶ κῦρος ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ. Οὕτως ἐν τῇ ἔριδι Νικολάου Πάπα Ρώμης καὶ Φωτίου Πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως ὁ τελευταῖος οὗτος κατήγγειλε δι’ ἐγκυκλίου του τὸν Πάπαν εἰς τοὺς τρεῖς Πατριάρχας. Καὶ κατὰ τὴν ἐν Φλωρεντίᾳ Σύν­οδον μετέχουσιν καὶ οἱ τέσσαρες Πατριάρχαι ἀπαραιτήτως. Καὶ ὅταν ἡ Ἐκκλησία τῆς Ρωσίας ἀναδεικνύεται εἰς Πατριαρχεῖον μετέχουσιν οἱ Πατριάρχαι καὶ ὅταν τὸ Βουλγαρικὸν σχίσμα ἀποφασίζεται καὶ πάλιν οἱ Πατριάρχαι πάντες θεωρεῖται ἀπαραίτητον νὰ συνεδρεύωσι καὶ νὰ συναποφασίζωσιν.

Ὁ Ἀρχιμανδρίτης Κάλλιστος ἐν τῇ καὶ ἄνωθι μνημονευθείσῃ πραγματείᾳ του (Ἐκκλησιαστικὸς Φάρος, τόμ. 20 σελ. 5- 34) ἐφρόντισε νὰ συλλέξη πολλὰ παραδείγματα ἐπεμβάσεως τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου εἰς τὰς περιφερείας τῶν ἄλλων Πατριαρχείων. Ἀλλ’ αἱ ἐπεμβάσεις αὗται, μὴ στηριζόμεναι ἐπὶ τῶν ἱερῶν κανόνων καὶ ἐπὶ τοῦ δημοκρατικοῦ ἐν γένει πνεύματος τῆς διοικήσεως τῆς ἡμετέρας Ἐκκλησίας, ἢ ὡς ἐξ ἀνωτέρας ἀνάγκης, λόγῳ τῶν περιστάσεων, ὅτι ἐπεβλήθησαν δέον νὰ θεωρηθῶσιν, ἢ ὡς αὐθαιρεσίαι Πατριαρχῶν ἢ Αὐτοκρατόρων…

…Καὶ πάλιν ἐρωτῶμεν.

Τί παθὸν λοιπὸν τὸ Οἰκουμενικὸν Πατριαρχεῖ­ον κατὰ τοὺς τελευταίους χρόνους ἀπεφάσισε νὰ ἀπομακρυνθῆ τῆς ἕως τοῦδε ἐπικρατησάσης ζηλευτῆς ταύτης τάξεως καὶ νὰ καταλαμβάνη μὲν πᾶσαν χώραν ἀδέσποτον θεωρουμένην, τὴν ὁποίαν νὰ προσαρτᾶ εἰς τὴν ἰδίαν ἐκκλησιαστικὴν περιφέρειαν, νὰ ὑπεισέρχηται δὲ καὶ εἰς αὐτάς, ἄλλων Αὐτοκεφάλων Ἐκκλησιῶν, τὰς περιφερείας, ἐν τέλει δὲ νὰ ἀξιοῖ αὐτὸ καὶ μόνον, ἄνευ τ.ἔ. τῆς γνώμης τῶν λοιπῶν Πατριαρχῶν, νὰ ἀποφαίνηται ἐπὶ ζητημάτων γενικῆς ἐκκλησιαστικῆς φύσεως, ἐν περιπτώσει δὲ διαφωνίας του πρὸς τὰ λοιπὰ Πατριαρχεῖα, νὰ ἀξιοῖ ἡ γνώμη του καὶ μόνον νὰ ἐπικρατῆ;

Ἡ ἐξήγησις τῆς μεταστροφῆς τῆς ἄνωθεν καὶ ἐξ ἀρχῆς παραδεδεγμένης τακτικῆς τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου ἤδη ἐν τῇ ἀρχῇ τῆς μελέτης ταύτης ὑπεδηλώθη. Ἡ κατὰ τὸν τελευταῖον εὐρωπαϊκὸν πόλεμον καὶ ἰδίᾳ μετὰ τὴν ἀνακωχὴν ἄστοχος καὶ ἄνευ τηρήσεως προσχημάτων ἀνάμιξις τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου, ὡς ἐκπροσωποῦντος τὸν ὑπόδουλον Ἑλληνισμόν, εἰς τὴν πολιτικὴν ἀφ’ ἑνός, τὸ συνεπείᾳ τῆς ἀναμίξεως ταύτης κατάντημα τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου νὰ ἴδη ἐπιβαίνοντα τοῦ θρόνου τοῦ ἱεροῦ Χρυσοστόμου τὸν Μελέτιον ἀφ’ ἑτέρου, καὶ τέλος ἡ συνεπείᾳ τῆς πολιτικῆς ἀναμίξεως καὶ τῆς ἐπιβάσεως ταύτης ἀπώλεια τῶν μεγάλων ἐκκλησιαστικῶν περιφερειῶν ἐν Μικρᾷ Ἀσίᾳ καὶ Πόντῳ καὶ Θρᾴκῃ, διακρινομένων ἐπὶ πλούτῳ καὶ εὐθηνίᾳ παντὸς ἀγαθοῦ, κατάργησις δὲ τῶν προνομίων τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου. Αὐτὰ τὰ τρία ὑπῆρξαν ἡ αἰτία τῆς μεταστροφῆς τῆς τακτικῆς τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου, ὥστε νὰ καταντήση τοῦτο ἀγνώριστον κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη…

…Δὲν ἐθεωρήσαμεν δὲ ἄτοπον εἰς αὐτὸν τὸν Τοποτηρητὴν νὰ κάμωμεν ἐν Κωνσταντινουπόλει τὴν ἑξῆς ἐρώτησιν, ὅταν ἐμάθομεν ὅτι τὸ Πατριαρχεῖον εἶχε διακόψει τὰς σχέσεις πρὸς τὴν ἐν Κωνσταντινουπόλει Τουρκικὴν Κυβέρνησιν: διατί, ἅγιε Τοποτηρητά, διεκόψατε τὰς σχέσεις τοῦ Πατριαρχείου πρὸς τὴν Τουρκικὴν Κυβέρνησιν; διότι, ἀπήντησε, Τουρκία πλέον δὲν ὑπάρχει. Ἐὰν ἡ Τουρκία δὲν θὰ ὑπάρχη εἰς τὸ μέλλον, τί σᾶς πειράζει, εἴπομεν, σεῖς νὰ ἐξακολουθῆτε νὰ φαίνησθε καλοὶ ἀπέναντι τῶν Τούρκων καὶ νὰ ἔχητε σχέσεις μὲ τὴν Τουρκικὴν Κυβέρνησιν, ἐνόσῳ αὕτη δὲν κατελύθη ὑπὸ τῶν Συμμάχων; ἐὰν ὅμως, ὅπερ μὴ γένοιτο, συμβῆ νὰ ὑπάρχη καὶ εἰς τὸ μέλλον ἡ Τουρκία, τότε ποία θὰ εἶνε ἡ θέσις τοῦ ἑλληνικοῦ στοιχείου ἐν γένει ἀπέναντι τῶν Τούρκων, μετὰ τὰς τόσας πρὸς αὐτοὺς προκλήσεις σας; Εἰς τὴν ἐρώτησιν αὐτὴν ὁ μακαρίτης Τοποτηρητὴς οὐδὲν ἀπήντησεν. Ὁμοία στιχομυθία διημείφθη μεταξὺ ἡμῶν καὶ ἐν τῇ Μητροπόλει Ἀθηνῶν κατὰ τὸ 1919, παρόντος καὶ τοῦ Μελετίου…

…Ἡ ἐν Κωνσταντινουπόλει παραμονὴ τοῦ Μελετίου καὶ ἡ πρὸ τούτου πολιτεία τοῦ τοποτηρητοῦ Δωροθέου ὑπῆρξεν αἰτία ὄχι μόνον τῆς Μικρασιατικῆς συμφορᾶς ἐν μεγάλῳ μέτρῳ, ὄχι μόνον τῆς ἐν Τουρκίᾳ καταργήσεως τῶν προνομίων τοῦ ἔθνους ἡμῶν, ἀλλὰ καὶ σειρᾶς ὅλης ἄλλων δοκιμασιῶν τοῦ τε Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου καὶ τοῦ ἐκ τῶν σφαγῶν καὶ μεταναστεύσεων καὶ ἀνταλλαγῶν ὑπολειφθέντος ἐν Τουρκίᾳ Ἑλληνικοῦ στοιχείου…

…Τὸ Πατριαρχεῖον σήμερον δὲν διαφέρει ἑνὸς ἐνοριακοῦ Ναοῦ τῆς Κωνσταντινουπόλεως μὲ τὸ ἐπιτροπικὸν καὶ τὰ Γραφεῖα τῆς Ἐπιτροπῆς καὶ τὰ κελλία τῶν ἐφημερίων ἐν τῷ περιβόλῳ του. Ἡ Κυβέρνησις ἡ τουρκικὴ περιφρονεῖ ἐπιδεικτικώτατα τὸ Πατριαρχεῖον καὶ τὸν Πατριάρχην, εἰς ὅν δὲν δίδει περισσοτέραν ἀξίαν ἑνὸς ἀρχιερατικῶς προϊσταμένου («μπᾶς παπᾶ»), καὶ θεωρεῖ ἀνάξιον τῆς ἀξιοπρεπείας της νὰ ἐνδιαφέρηται διὰ τὰς ὑποθέσεις του, τὰς ὁποίας παραπέμπει εἰς τὸν συνοικιάρχην καὶ τὸ ἀστυνομικὸν τμῆμα τοῦ Φαναρίου. Ἀλλὰ τὸ Πατριαρχεῖον κατὰ τὰς ἡμέρας αὐτάς κατήντησε καὶ πτωχόν. Στερηθὲν ὅλων τῶν ἐκ διαφόρων πηγῶν προσόδων του, ἕνεκα τοῦ πολέμου καὶ ἕνεκα τῆς πενίας τοῦ ποιμνίου τῆς Ἀρχιεπισκοπῆς καὶ ἕνεκα τῆς ἀπωλείας, ὅλων σχεδὸν τῶν ἐπαρχιῶν του, ἀδυνατεῖ μὲν νὰ διατηρήση ἑαυτὸ καὶ τὰ διάφορα ἐκπαιδευτικὰ καὶ φιλανθρωπικὰ καταστήματα, τὰ ὁποῖα διετήρει, καὶ διὰ τοῦτο κλείει αὐτὰ τὸ ἓν μετὰ τὸ ἄλλο, διὰ δὲ τὴν ἰδίαν καὶ τὴν τῶν Ἀρχιερέρων διατήρησιν καὶ παράστασιν ἠναγκάσθη νὰ καταφύγη εἰς τὴν βοήθειαν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις παρέχει σήμερον πᾶσαν ἀναγκαίαν βοήθειαν πρὸς τὴν διατήρησιν καὶ παράστασιν ταύτην, ἀλλ’ ἀντὶ τῆς βοηθείας ταύτης ὑπέταξε τὸ Πατριαρχεῖον, τὸ ὁποῖον οὐδὲν πράττει, ἐὰν μὴ εἶνε ἐκ τῶν προτέρων ἀρεστὸν καὶ ἐγκεκριμένον ὑπὸ τοῦ τμηματάρχου τῶν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐξωτερικῶν ἐκκλησιαστικῶν ὑποθέσεων.

Διὰ ν’ ἀπαλλαγῆ, εἰ δυνατόν, τὸ Οἰκουμενικὸν Πατριαρχεῖον τῆς ἕνεκα τῆς πενίας κηδεμονίας τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, διὰ νὰ δυνηθῆ, ἄνευ τελείας ἐξαντλήσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἐν ταῖς στήλαις του Ἐπαρχιῶν, νὰ χειραφετήση ἐν τῷ μέλλοντι τὰς ἐν ταῖς νέαις χώραις τῆς Ἑλλάδος Μητροπόλεις, διὰ νὰ ἐξοικονομήση ὁπωσδήποτε τοὺς ἄνευ Ἐπαρχιῶν Ἀρχιερεῖς του- ἰδοὺ διατὶ τὸ Οἰκουμενικὸν Πατριαρχεῖον ἠναγκάσθη ν’ ἀναζητήση ἄλλας χώρας, ἔνθα νὰ ἱδρύση νέας ἐκκλησιαστικάς ἐπαρχίας καὶ νὰ ἐγκαταστήση Ἀρχιερεῖς· καὶ ἀναζητῆσαν, ἐνεθυμήθη τὰς ἐν Ἀμερικῇ Ὀρθοδόξους Ἑλληνικάς Κοινότητας καὶ τὰς ἐν Εὐρώπῃ, Δυτικῇ τε καὶ Κεντρικῇ, τοιαύτας, καθὼς καὶ τὰς ἐν Αὐστραλίᾳ, τὰς ὁποίας ἄλλοτε, ὅταν εἶχεν ὑπερτροφίαν, παρεχώρησεν εἰς τὴν Ἐκκλησίαν τῆς Ἑλλάδος. Ἡ αὐτὴ τάσις ἤγαγε τοὺς ἐν τῷ Οἰκουμενικῷ καὶ μέχρι τῆς Ἀνατολικῆς καὶ Νοτίου Ἀφρικῆς. Ἂν ὅμως διὰ τὰς ἐν Ἀμερικῇ, Εὐρώπῃ καὶ Αὐστραλίᾳ Κοινότητας δὲν ἔλαβε χώραν διαμαρτυρία τάς κατὰ τῆς κατοχῆς των, ἐπειδὴ εὑρίσκονται ἔξω τῶν ὁρίων τῶν ἑκασταχοῦ Ὀρθοδόξων Αὐτοκεφάλων Ἐκκλησιῶν καὶ ἐλλείπουσιν, πρὸς τὸ παρὸν οἱ ἀνταπαιτηταί, ἐν τούτοις διὰ τὰς ἐν τῇ Ἀνατολικῇ καὶ Νοτίῳ Ἀφρικῇ Κοινότητας διαμαρτύρεται τὸ Πατριαρχεῖον Ἀλεξανδρείας, εἰς οὗ τὴν δικαιοδοσίαν εἰσεπήδησε τὸ Οἰκουμενικόν. Ἀλλὰ διαμαρτύρονται καὶ οἱ τῆς ἐν Ρωσίᾳ Ἐκκλησίας διὰ τὴν ἀπὸ καθαρὰν μεγαλομανίαν, ἧς τήν πρώτην καὶ ἐπικινδυνωδεστέραν μορφὴν καὶ ἐκδήλωσιν εὑρίσκομεν ἐν τῇ, οὕτως εἰπεῖν, πατριαρχείᾳ τοῦ Μελετίου, ἐπέκτασιν τῆς πνευματικῆς δικαιοδοσίας τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου ἐπὶ ἐκκλησιαστικῶν περιφερειῶν, καθαρῶς εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τοῦ Πατριαρχείου Ρωσίας ὑπαγομένων. Διαμαρτύρονται ἐπὶ πλέον καὶ σύν τρεῖς οἱ Πατριάρχαι τῆς Ἀνατολῆς, διότι τὸ Οἰκουμενικὸν Πατριαρχεῖον, εἴτε ἀπὸ μεγαλομανίαν αὖθις, εἴτε καὶ διότι εἶνε ἀπαίτησις ἐξ Ἀθηνῶν, εἰς τὴν ὁποίαν τοῦτο, διὰ τὴν οἰκονομικὴν ἐκεῖθεν ἐξάρτησίν του, δὲν ἠδύνατο ν’ ἀπειθήση, ἐν τῷ ζητήματι τοῦ ἡμερολογίου καὶ ἐν τῷ τῆς συγκλήσεως τῆς ὑπὸ τῶν Πατριαρχῶν τῆς Ἀνατολῆς ζητηθείσης Οἰκουμενικῆς Συνόδου, περιεφρόνησεν ὁμολογουμένως καὶ ἐξακολουθεῖ νὰ περιφρονῆ τὴν γνώμην καὶ τὴν θέλησιν τῶν τριῶν Πατριαρχείων, καὶ συνετάχθη ἀπολύτως μετὰ τῆς γνώμης τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Ταῦτα δέ, ἐνῷ ὡς ἀνωτέρω ἐμπεριστατωμένως εἴδομεν, οὔτε οἱ κανόνες τῆς Ἐκκλησίας οὔτε ἡ πρᾶξις τῆς Ἐκκλησίας, ἔδωκέ ποτε ἰδιαιτέραν, ἀνωτέραν θέσιν καὶ ἀξίαν εἰς τὸν Οἰκουμενικὸν ἐν σχέσει πρὸς τοὺς λοιποὺς Πατριάρχας…

Δὲν θὰ ἦτο θρασύ, μετὰ τὴν φιλάδελφον ταύτην διάθεσιν τῶν αὐτοκεφάλων ἐκκλησιῶν, τὸ Οἰκουμενικὸν Πατριαρχεῖον νὰ ὑπεισέρχηται καὶ εἰς τὰς περιφερείας ἔτι τῶν Αὐτοκεφάλων Ἐκκλησιῶν; (Ὁ τίτλος «Οἰκουμενικός», τὸν ὁποῖον ὁ Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως φέρει καὶ διὰ τὸν ὁποῖον, ὡς ἔχοντα σημασίαν τάχα ἰδιατέραν καὶ ἄλλοι πολλοὶ ἠσχολήθησαν ἔχει τόσην πρα­γματικὴν δύναμιν ὅσην καὶ ὁ τί­τλος «Κριτὴς τῆς Οἰκουμένης», ὅν φέρει ὁ Πατριάρχης Ἀλεξανδρείας, ὁ ὁποῖος μάλιστα εἶνε καὶ Πάπας ἐν τῇ Ἀνατολῇ).

Ἔτι πλέον· δὲν θὰ ἦτο ἐκτὸς πάσης λογικῆς, καθ’ ἥν ἀκριβῶς ἐποχὴν τὸ Οἰκουμενικὸν Πατριαρχεῖον δοκιμάζεται καὶ ὁ μισόκαλος ἐστέρησεν αὐτὸ πάσης ἐκείνης τῆς ἀρχαίας δόξης καὶ δυνάμεως καὶ κεῖται τεταπεινωμένον κατὰ κόσμον, δὲν εἶνε ἐντελῶς παράλογον νὰ ἀξιοῖ πρωτεῖα παπικὰ ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ καὶ νὰ περιφρονῆ ἀπροσέκτως ὅλως τὴν γνώμην τῶν τριῶν τῆς Ἀνατολῆς Πατριαρχείων;

Ὁ Λεοντοπόλεως ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΣ (†)

Σημ. «Ο.Τ.»: Ἐδημοσιεύσαμεν ἀποσπάσματα ἀπὸ τὴν μελέτην «Ἡ θέσις τοῦ Οἰκ. Πατριαρχείου ἐν τῇ Ὀρθοδόξῳ Ἐκκλησίᾳ», ποὺ συνέγραψε τὸ 1924 ὅσον ἦτο Ἐπίσκοπος Λεοντοπόλεως.

Previous Article

Διαθρησκειακή προσευχή υπέρ του Μπάιντεν

Next Article

31 Ἰανουαρίου

Διαβάστε ακόμα