Ἡ Πανορθόδοξος Σύνοδος τοῦ 1593 ὑποδεικνύει τὴν συναίνεσιν διὰ τὸ Αὐτοκέφαλον

Share:

Τοῦ κ. Β. Χαραλάμπους, θεολόγου

Πολλοὶ εἶναι ἐκεῖνοι ποὺ στὴν προσπάθειά τους νὰ δικαιολογήσουν μονομερῆ ἐκχώρηση Αὐτοκεφαλίας ἀπὸ τὸ Οἰκουμενικὸ Πατριαρχεῖο, χωρὶς τὴ συναίνεση τῶν Τοπικῶν Ὀρθοδόξων Ἐκκλησιῶν, πρόβαλαν τὸ ἐπιχείρημα ὅτι μετὰ τὸ Αὐτοκέφαλο τῆς Ἐκκλησίας τῆς Κύπρου, τὸ ὁποῖο ἐπικυρώθηκε κατὰ τὴν Γ΄ Οἰκουμενικὴ Σύνοδο, δὲν τέθηκε ξανὰ θέμα συναίνεσης. Αὐτὸ ὅμως δὲν ἀληθεύει.

Ἀπὸ τὰ κείμενα τῆς Διορθοδόξου Προπαρασκευαστικῆς Ἐπιτροπῆς στὸ Σαμπεζὺ γιὰ τὸ ζήτημα τοῦ Αὐτοκεφάλου, δυστυχῶς δὲν πείθονται. Οὔτε καὶ αὐτὸ ποὺ ἐπισημαίνεται στὴ μελέτη τοῦ κ. Φειδᾶ, ποὺ τιτλοφορεῖ­ται «Τὸ “αὐτοκέφαλον” καὶ τὸ “αὐτόνομον” ἐν τῇ Ὀρθοδόξῳ Ἐκκλησίᾳ» ὅπου ἀναφέρει, ὅτι «κανονικῶς ἁρμόδιον διὰ τὴν ἀνακήρυξιν τοῦ “αὐτοκεφάλου” ὄργανον εἶναι ἡ Οἰκουμενικὴ Σύνοδος καὶ κατ’ ἀκολουθίαν διὰ τὴν Ὀρθόδοξον Ἐκκλησίαν ἡ Πανορθόδοξος Σύνοδος…», καθὼς καὶ τὸ “ὁμόθυμος σύνοδος ἢ ὁμόθυμος συμφωνία πάντων τῶν πατριαρχικῶν θρόνων ἀποτελοῦν τὸ κανονικὸν ὄργανον ἀνακηρύξεως τοῦ αὐτοκεφάλου ἢ τοῦ αὐτονόμου ἐκκλησίας τινός, Πᾶσα δὲ ἄλλη διαδικασία εἶναι ἀντικανονικὴ καὶ ὄχι μόνο δὲν ἐξυπηρετεῖ τὴν ἑνότητα, ἀλλὰ τουναντίον διὰ τῆς καταπατήσεως τῆς κανονικῆς παραδόσεως διαβιβρώσκει καὶ διασπᾶ τὴν ἐν τῇ ὀρθῇ πίστει καὶ ἀγάπῃ ἑνότητα τῆς Ἐκκλησίας”, τὸ δέχονται. Ἐπιμένουν σὲ προνόμιο τοῦ Οἰκουμενικοῦ Θρόνου, ποὺ θέλει τὴν ἐκχώρηση Αὐτοκεφαλίας χωρὶς τὴ συναίνεση τῶν Τοπικῶν Ὀρθοδόξων Ἐκκλησιῶν, ἀσχέτως τῆς καταπατήσεως τῆς κανονικῆς παραδόσεως, διαβιβρώσκει καὶ διασπᾶ τὴν ἐν τῇ ὀρθῇ πίστει καὶ ἀγάπῃ ἑνότητα τῆς Ἐκκλησίας”, ὅπως χαρακτηριστικὰ σημειώνει ὁ ἐν λόγῳ καθηγητής.

Ἂς προσέξομε τί καταγράφει στὸ σύγγραμμά του ποὺ τιτλοφορεῖται “Τὸ Αὐτοκέφαλον τῆς Ἐκκλησίας Κύπρου” (Λευκωσία 1977), ὁ μ. Ἀνδρέας Μιτσίδης (Δ.Φ.), ὁ ὁποῖος διετέλεσε Ἐπιθεωρητὴς Μέσης Ἐκπαίδευσης τοῦ Ὑπ. Παιδείας Κύπρου. “Τὸ 1593 συνῆλθεν ἐν Κωνσταντινουπόλει Πανορθόδοξος Σύνοδος, τῆς ὁποίας μετέσχον ὁ Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως Ἰερεμίας Β΄ ὁ Τρανὸς (1536-1595), ὁ Πατριάρχης Ἀλεξανδρείας Μελέτιος Α΄ ὁ Πηγᾶς (1590-1601), ἀντιπροσωπεύων καὶ τὸν Πατριάρχην Ἀντιοχείας Ἰωακεὶμ Στ΄ (1593-1601), ὁ Πατριάρχης Ἱεροσολύμων Σοφρώνιος Δ΄ (1579-1608) καὶ πολλοὶ Μητροπολῖται. Ἡ Σύνοδος αὕτη ἀπεφάσισεν, ὅπως «τὸν θρόνον τῆς εὐσεβεστάτης πόλεως Μοσχόβου εἶναι τε καὶ λέγεσθαι Πατριαρχεῖον διὰ τὸ βασιλείας ἀξιωθῆναι παρὰ Θεοῦ τὴν χώραν ταύτην, πᾶσαν τε Ρωσίαν καὶ τὰ ὑπερβόρεια μέρη ὑποτάττεσθαι τῷ πατριαρχικῷ θρόνω Μοσχόβου καὶ πάσης Ρωσίας, καὶ τῶν ὑπερβορείων μερῶν…) (Ἀρχιμανδρίτου Καλλινίκου Δελικάνη, Τὰ ἐν τοῖς Κώδιξι τοῦ Πατριαρχικοῦ Ἀρχειοφυλακείου σωζόμενα ἐπίσημα ἐκκλησιαστικὰ ἔγγραφα τὰ ἀφορῶντα εἰς τὰς σχέσεις τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου πρὸς τὰς Ἐκκλησίας Ἀλεξανδρείας Ἀντιοχείας, Ἱεροσολύμων καὶ Κύπρου (1574-1863) (Κωνσταντινούπολις 1904).

Αὐτὸ ποὺ δίνει περισσότερο φῶς στὸ ζήτημα τοῦτο, εἶναι τὸ ἀπόσπασμα ἀπὸ τὴ μελέτη τοῦ μ. Ἀρχιεπισκόπου Ἀθηνῶν καὶ Πάσης Ἑλλάδος Χριστοδούλου ποὺ τιτλοφορεῖται “Μελέτιος ὁ Πηγᾶς – Κεφάλαιον Γ΄ : Ὁ Μελέτιος ὡς Πατριάρχης Ἀλεξανδρείας”, εἰδικότερα σὲ αὐτὸ ποὺ ἀναφέρεται στὸ Ρωσικὸ θέμα καὶ τὴ Σύνοδο τοῦ 1593. Στὴ μελέτη του αὐτὴ ποὺ μεταξὺ ἄλλων σημειώνει τὰ ἑξῆς : «Κατ’ ἐκεῖνον τὸν καιρὸν ὁ Οἰκουμενικὸς Πατριάρχης Ἰερεμίας Β΄ τὴν κανονικὴν τάξιν παριδών, ἀνεκήρυξεν αὐτοβούλως εἰς Πατριαρχεῖον τὸν Μητροπολιτικὸν θρόνον Μοσκοβίας. Πληροφορηθείς τοῦτο ὁ Μελέτιος ἀπηύθυνεν ἐπιστολὴν πρὸς τὸν Πατριάρχην Ἰερεμίαν ψέγων δριμέως αὐτὸν διὰ τὴν τολμηθεῖσαν παραβίασιν τῆς Κανονικῆς ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ τάξεως. “Οἶδα”, ἔγραφε, “ἐπὶ τῇ ἀναγωγῇ εἰς Πατριαρχεῖον τῆς Μοσκόβου Μητροπόλεως, οὐ γὰρ σε διαλανθάνει οὐχ ἑνὸς εἶναι τοῦτο Πατριάρχου (εἰ μὴ τῇ Παλαιᾷ Ρώμῃ ἐπανακολουθεῖν ἔγνωκεν ἡ Νέα), ἀλλὰ Συνόδου καὶ Συνόδου Οἰκουμενικῆς (τῶν Ὀρθοδόξων δηλαδή). Τοῦτον γὰρ τρόπον καὶ τὰ μέχρι σήμερον Πατριαρχεῖα κατέστη, διὰ τοῦτο ἔδει σου τὴν ἱερὰν ψυχὴν καὶ τῶν λοιπῶν ἀδελφῶν συμπαραλαβεῖν τὴν ψῆφον. Δεῖ γὰρ πάντας εἰδέναι (ὡς κατὰ τὴν Γ΄ Σύνοδον οἱ Πατέρες διορίζονται) τὸ πραττόμενον ὅτι περὶ κοινοῦ τινὸς πράγματός ἐστιν ἡ σκέψις· φανερὸν δὲ ὅτι θρόνος οὐδείς Πατριαρχικὸς ἑτέρῳ ὑπόκειται, ἀλλὰ τῇ καθολικῇ συνδέεται Ἐκκλησίᾳ”. Διὰ τῆς ἐπιστολῆς ταύτης ἐπὶ τῆς Κανονικῆς αὐτοῦ βάσεως τὸ θέμα τῆς ἀνακηρύξεως τοῦ αὐτοκεφάλου καὶ τῆς ἀνυψώσεως Μητροπόλεώς τινος εἰς Πατριαρχικὴν ἀξίαν, γεγονὸς ἐνέχον μεγάλην σημασίαν διὰ τὴν πορείαν τῆς Ἐκκλησίας».

“Δριμέως ψέγων αὐτόν”, σημειώνει ὁ μ. Ἀρχιεπίσκοπος Χριστόδουλος. Ἡ αἰτία ἦταν ὅτι “ἀνεκήρυξεν ὁ Πατριάρχης Ἰερεμίας αὐτοβούλως εἰς Πατριαρχεῖον τὸν Μητροπολιτικὸν θρόνον Μοσκοβίας”. “Ἀπηύθυνεν ἐπιστολὴν πρὸς τὸν Πατριάρχην Ἰερεμίαν”, γιατί δέν τηρήθηκε ἡ Κανονικὴ Τάξη γιὰ τὸ θέμα τοῦτο. Ἡ Κανονικὴ Τάξη στὸ συνοδικὸ πολίτευμα τῆς Ἐκκλησίας παρέπεμπε. Τὸ τονίζει ἐμφανέστατα στὴν ἐπιστολὴ ὁ Ἅγιος Μελέτιος ὅτι “οὐχ ἑνὸς εἶναι τοῦτο Πατριάρχου, ἀλλὰ Συνόδου καὶ Συνόδου Οἰκουμενικῆς”.

Θὰ πρέπει νὰ σημειωθεῖ ὅτι προηγήθηκε στὶς 26 Ἰανουαρίου τοῦ ἔτους 1589 χειροτονία τοῦ Μητροπολίτη Μόσχας σὲ Πατριάρχη, ἀπὸ τὸν Οἰκουμενικὸ Πατριάρχη Ἰερεμία Β΄. Τὴ συναίνεση καὶ τῶν ὑπολοίπων Πατριαρχείων εἶχε ἤδη ὑποδείξει καὶ ὁ Πατριάρχης Ἀντιοχείας Ἰωακεὶμ Στ΄ στὸν Τσάρο Θεόδωρο τὸ ἔτος 1586. Ἔτσι ὅταν ἔφθασε ὁ Ἅγιος Μελέτιος στὴν Κωνσταντινούπολη, ἀντιπροσωπεύων καὶ τὸν Πατριάρχην Ἀντιοχείας Ἰωακεὶμ Στ΄, συγκροτήθηκε Ἐνδημοῦσα Σύνοδος στὸν Ἱερὸ Ναὸ τῆς Παμμακαρίστου στὶς 12 Φεβρουαρίου 1953.

Ὅπως ἀναφέρει στὴ μελέτη του αὐτὴ σημειώνει ὁ μ. Ἀρχιεπίσκοπος Χριστόδουλος, “σκοπὸς τῆς Συνόδου ταύτης ἦτο ἡ ρύθμισις τῆς ρωσικῆς αὐτοκεφαλίας καὶ ἡ ἐπίλυσις σοβαρῶν τινῶν ζητημάτων τάξεως καὶ πειθαρχίας”. Αὐτοκεφαλία λοιπὸν δὲν εἶναι διμερὲς ζήτημα, ὅπως ἔγινε προσ­πάθεια νὰ προβληθεῖ ὡς τέτοιο, ἀλλὰ πρόβλημα ποὺ ἀφορᾶ ὅλη τὴν Ἐκκλησία καὶ συνεπῶς ἡ συναίνεση τῶν ὑπολοίπων Τοπικῶν Ὀρθοδόξων Ἐκκλησιῶν εἶναι ἀπαραίτητη.

“Οὐ γὰρ σε διαλανθάνει οὐχ ἑνὸς εἶναι τοῦτο Πατριάρχου”, ἔγραφε ἐξ ἀφορμῆς τῆς μονομεροῦς ἐκχώρησης Αὐτοκεφάλου ὁ Ἅγιος Μελέτιος, ὁ διατελέσας καὶ Τοποτηρητὴς τοῦ Οἰκουμενικοῦ Θρόνου κατὰ τὰ ἔτη 1597-1598. Αὐτὸ καταδεικνύει τὴ σημασία τῆς συναίνεσης στὸ μεγάλο αὐτὸ ζήτημα. Δὲν εἶναι ὅμως λίγοι ἐκεῖνοι ποὺ ἔχουν “ἀφαιρέσει” τὴν προϋπόθεση τῆς συναίνεσης τῶν ὑπολοίπων Τοπικῶν Ὀρθοδόξων Ἐκκλησιῶν.

“Ἡ Σύνοδος ἐπικυρώσασα τὸ δωροφορηθὲν τῇ ρωσικῇ Ἐκκλησίᾳ, αὐτοκέφαλον, καὶ διὰ πράξεως Συνοδικῆς” καὶ “ἐπέλυσε τὸ γεννηθὲν διὰ τῆς αὐθαιρέτου ἐνεργείας τοῦ Πατριάρχου Ἰερεμίου ρωσικὸν ζήτημα καὶ ἀπεκατέστησε τὴν τρωθεῖσαν κανονικὴν τάξιν”, σημειώνει ὁ μ. Ἀρχιεπίσκοπος Χριστόδουλος. Αὐτὸ μάλιστα ποὺ καταληκτικὰ τονίζει μὲ τὸ “ἡ σώφρων τοῦ Μελετίου φωνή”, ἂς εἶναι στὶς μέρες μας σωτήριο παράδει­γμα γιὰ ἀποκατάσταση τῆς ἐκκλησιαστικῆς ἑνότητας.

* www.myriobiblos.gr “Μελέτιος ὁ Πηγᾶς – Κεφάλαιον Γ΄ : Ὁ Μελέτιος ὡς Πατριάρχης Ἀλεξανδρείας”.

Previous Article

«Ἑάλω» καὶ ἡ Θεολογικὴ Σχολὴ Ἀθηνῶν

Next Article

Αἱ ἐπεμβάσεις τοῦ Φαναρίου εἰς τὰς Αὐτοκεφάλους Ἐκκλησίας