Πανορθόδοξος Σύνοδος ἔδωσε τὴν Πατριαρχικὴν ἀξίαν εἰς τὴν Ρωσικὴν Ἐκκλησίαν

Share:

Τοῦ κ. Β. Χαραλάμπους, θεολόγου

Δὲν εἶναι σωστὸ νὰ προβάλλεται ὅτι ἡ Πατριαρχικὴ ἀξία στὴν Ἐκκλησία τῆς Ρωσίας δόθηκε μονομερῶς ἀπὸ τὸ Οἰκουμενικὸ Πατριαρχεῖο χωρὶς τὴ συναίνεση τῶν Τοπικῶν Ὀρθοδόξων Ἐκκλησιῶν.  Αὐτὸ δὲν ἀληθεύει.

Ὁ καθηγητὴς Β. Φειδᾶς στὸ σύγγραμμά του “Ἐκκλησιαστικὴ Ἱστορία τῆς Ρωσσίας (988-1988)”*, ἀναφορικὰ μὲ τὸ θέμα τοῦτο ἀναφέρει τὸ ἑξῆς: “Tὸ 1589 ἱδρύθη τὸ Πατριαρχεῖον Ρωσσίας.  Ἤδη τὸ 1586 ὁ μεταβὰς εἰς Μόσχαν Πατριάρχης Ἀντιοχείας Ἰωακεὶμ ἐδέχθη σχετικὴν πρότασιν τοῦ τσάρου Θεοδώρου, ἀλλ’ ἀπήντησεν ὅτι ἡ ἵδρυσις Πατριαρχείου Ρωσσίας ἀπῄτει τὴν συμφωνίαν πάντων τῶν Πατριαρχῶν τῆς Ἀνατολῆς”*.  Αὐτὸ τὸ ὁποῖο σημειώνει ὁ κ.  Φειδᾶς, καταδεικνύει τὸ ἀπαραίτητο τῆς συναίνεσης τῶν Τοπικῶν Ὀρθοδόξων Ἐκκλησιῶν.

Ἀκολούθως ὁ κ.  Φειδᾶς στὸ ἐν λόγῳ σύγγραμμά του τονίζει τὰ ἀκόλουθα: “Σύνοδος συνεκλήθη ἐν Κωνσταντινουπόλει (1590), ἀλλ’ ἐπειδὴ δὲν συμμετέσχεν ὁ Πατριάρχης Ἀλεξανδρείας Μελέτιος Πηγᾶς συνεκλήθη ἡ σύνοδος ἐκ νέου τῇ ἐπιθυμίᾳ τῆς ρωσσικῆς κυβερνήσεως, τὸ 1593, ἔλαβε δὲ μέρος καὶ ὁ Πατριάρχης Ἀλεξανδρείας.  Ἡ σύνοδος ἐπεκύρωσε τὴν ἵδρυσιν τοῦ Πατριαρχείου Ρωσσίας, τὸ ὁποῖον κατελάμβανε τὴν πέμπτην θέσιν ἀμέσως μετὰ τὸ Πατριαρχεῖον Ἱεροσολύμων”*.

Αὐτὸ συνηγορεῖ καὶ στὸν σπουδαῖο ἐκκλησιαστικὸ λόγο τοῦ κ. Φειδᾶ, ὁ ὁποῖος τονίζει ὅτι «κανονικῶς ἁρμόδιον διὰ τὴν ἀνακήρυξιν τοῦ “αὐτοκεφάλου” ὄργανον εἶναι ἡ Οἰκουμενικὴ Σύνοδος καὶ κατ’ ἀκολουθίαν διὰ τὴν Ὀρθόδοξον Ἐκκλησίαν ἡ Πανορθόδοξος Σύνοδος…», καθὼς καὶ τὸ ὅτι “ὁμόθυμος σύνοδος ἢ ὁμόθυμος συμφωνία πάντων τῶν πατριαρχικῶν θρόνων ἀποτελοῦν τὸ κανονικὸν ὄργανον ἀνακηρύξεως τοῦ αὐτοκεφάλου ἢ τοῦ αὐτονόμου ἐκκλησίας τινός. Πᾶσα δὲ ἄλλη διαδικασία εἶναι ἀντικανονικὴ καὶ ὄχι μόνο δὲν ἐξυπηρετεῖ τὴν ἑνότητα, ἀλλὰ τουναντίον διὰ τῆς καταπατήσεως τῆς κανονικῆς παραδόσεως διαβιβρώσκει καὶ διασπᾶ τὴν ἐν τῇ ὀρθῇ πίστει καὶ ἀγάπῃ ἑνότητα τῆς Ἐκκλησίας” (Βλασίου Φειδᾶ, «Τὸ “αὐτοκέφαλον” καὶ τὸ “αὐτόνομον” ἐν τῇ Ὀρθοδόξῳ Ἐκκλησίᾳ»).

Πρὸς τί λοιπὸν ἡ “ἐξουδετέρωση” τῆς συναίνεσης τῶν Τοπικῶν Ὀρθοδόξων Ἐκκλησιῶν; Μία τέτοια πράξη δὲν καταπατεῖ τὴν κανονικὴ παράδοση τῆς Ἐκκλησίας καὶ δὲν διαταράσσει τὴν ἑνότητά της; Αὐτὸ ποὺ τονίζει ὁ κ. Φειδᾶς ὅτι “Πᾶσα δὲ ἄλλη διαδικασία εἶναι ἀντικανονικὴ καὶ ὄχι μόνο δὲν ἐξυπηρετεῖ τὴν ἑνότητα, ἀλλὰ τουναντίον διὰ τῆς καταπατήσεως τῆς κανονικῆς παραδόσεως διαβιβρώσκει καὶ διασπᾶ τὴν ἐν τῇ ὀρθῇ πίστει καὶ ἀγάπῃ ἑνότητα τῆς Ἐκκλησίας”, αὐτὸ εἶναι τὸ κανονικὸ ἔθος τῆς Ἐκκλησίας μας.

Ἂς προσέξομε ἐπίσης καὶ αὐτὸ ποὺ τονίζει ὁ μ. Ἀνδρέας Μιτσίδης (Δ.Φ.), ὁ ὁποῖος διετέλεσε Ἐπιθεωρητὴς Μέσης Ἐκπαίδευσης τοῦ Ὑπ. Παιδείας Κύπρου τοῦ μαθήματος τῶν Θρησκευτικῶν, στὸ σύγγραμμά του “Τὸ Αὐτοκέφαλόν τῆς Ἐκκλησίας Κύπρου” (Λευκωσία 1977: “Τὸ 1593 συνῆλθεν ἐν Κωνσταντινουπόλει Πανορθόδοξος Σύνοδος, τῆς ὁποίας μετέσχον ὁ Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως Ἰερεμίας Β΄ ὁ Τρανὸς (1536-1595), ὁ Πατριάρχης Ἀλεξανδρείας Μελέτιος Α΄ ὁ Πηγᾶς (1590-1601), ἀντιπροσωπεύων καὶ τὸν Πατριάρχην Ἀντιοχείας Ἰωακεὶμ ΣΤ΄ (1593-1601), ὁ Πατριάρχης Ἱεροσολύμων Σοφρώνιος Δ΄ (1579-1608) καὶ πολλοὶ Μητροπολῖ­ται. Ἡ Σύνοδος αὕτη ἀπεφάσισεν, ὅπως «τὸν θρόνον τῆς εὐσεβεστάτης πόλεως Μοσχόβου εἶναι τε καὶ λέγεσθαι Πατριαρχεῖον διὰ τὸ βασιλείας ἀξιωθῆναι παρὰ Θεοῦ τὴν χώραν ταύτην, πᾶσαν τε Ρωσίαν καὶ τὰ ὑπερβόρεια μέρη ὑποτάττεσθαι τῷ πατριαρχικῷ θρόνω Μοσχόβου καὶ πάσης Ρωσίας, καὶ τῶν ὑπερβορείων μερῶν…) (Ἀρχιμανδρίτου Καλλινίκου Δελικάνη, Τὰ ἐν τοῖς Κώδιξι τοῦ Πατριαρχικοῦ Ἀρχειοφυλακείου σωζόμενα ἐπίσημα ἐκκλησιαστικὰ ἔγγραφα τὰ ἀφορῶντα εἰς τὰς σχέσεις τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου πρὸς τὰς Ἐκκλησίας Ἀλεξανδρείας, Ἀντιοχείας, Ἱεροσολύμων καὶ Κύπρου (1574-1863) (Κωνσταντινούπολις 1904)”. Πῶς λοιπὸν ἐπιμένουν σὲ μονομερῆ ἐκχώρηση Αὐτοκεφαλίας ἀπὸ τὸ Οἰκουμενικὸ Πατριαρχεῖο;

Αὐτὸ ποὺ δίνει ἀκόμη περισσότερο φῶς στὸ ζήτημα τοῦτο, εἶναι τὸ ἀπόσπασμα ἀπὸ τὴ μελέτη τοῦ μ. Ἀρχιεπισκόπου Ἀθηνῶν καὶ Πάσης Ἑλλάδος Χριστοδούλου, τὸ ὁποῖο τιτλοφορεῖται “Μελέτιος ὁ Πηγᾶς – Κεφάλαιον Γ΄ : Ὁ Μελέτιος ὡς Πατριάρχης Ἀλεξανδρείας”**, εἰδικότερα σὲ αὐτὸ ποὺ ἀναφέρεται στὸ Ρωσικὸ θέμα καὶ τὴ Σύνοδο τοῦ 1593.

Στὴ μελέτη του αὐτὴ ποὺ μεταξὺ ἄλλων σημειώνει τὰ ἑξῆς: “Κατ’ ἐκεῖνον τὸν καιρὸν ὁ Οἰκουμενικὸς Πατριάρχης Ἰερεμίας Β΄ τὴν κανονικὴν τάξιν παριδών, ἀνεκήρυξεν αὐτοβούλως εἰς Πατριαρχεῖον τὸν Μητροπολιτικὸν θρόνον Μοσκοβίας. Πληροφορηθείς τοῦτο ὁ Μελέτιος ἀπηύθυνεν ἐπιστολὴν πρὸς τὸν Πατριάρχην Ἰερεμίαν δριμέως ψέγων αὐτὸν διὰ τὴν τολμηθεῖσαν παραβίασιν τῆς Κανονικῆς ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ τάξεως”. “Οἶδα”, ἔγραφε, “ἐπὶ τῇ ἀναγωγῇ εἰς Πατριαρχεῖον τῆς Μοσκόβου Μητροπόλεως, οὐ γὰρ σε διαλανθάνει οὐχ ἑνὸς εἶναι τοῦτο Πατριάρχου (εἰ μὴ τῇ Παλαιᾷ Ρώμῃ ἐπανακολουθεῖν ἔγνωκεν ἡ Νέα), ἀλλὰ Συνόδου καὶ Συνόδου Οἰκουμενικῆς (τῶν Ὀρθοδόξων δηλαδή). Τοῦτον γὰρ τρόπον καὶ τὰ μέχρι σήμερον Πατριαρχεῖα κατέστη, διὰ τοῦτο ἔδει σου τὴν ἱερὰν ψυχὴν καὶ τῶν λοιπῶν ἀδελφῶν συμπαραλαβεῖν τὴν ψῆφον. Δεῖ γὰρ πάντας εἰδέναι (ὡς κατὰ τὴν Γ΄ Σύνοδον οἱ Πατέρες διορίζονται) τὸ πραττόμενον ὅτι περὶ κοινοῦ τινος πράγματός ἐστιν ἡ σκέψις· φανερὸν δὲ ὅτι θρόνος οὐδείς Πατριαρχικὸς ἑτέρῳ ὑπόκειται, ἀλλὰ τῇ καθολικῇ συνδέεται Ἐκκλησίᾳ”. “Διὰ τῆς ἐπιστολῆς ταύτης ἐπὶ τῆς Κανονικῆς αὐτοῦ βάσεως τὸ θέμα τῆς ἀνακηρύξεως τοῦ αὐτοκεφάλου καὶ τῆς ἀνυψώσεως Μητροπόλεώς τινος εἰς Πατριαρχικὴν ἀξίαν, γεγονὸς ἐνέχον μεγάλην σημασίαν διὰ τὴν πορείαν τῆς Ἐκκλησίας”.

“Δριμέως ψέγων αὐτόν”, σημειώνει ὁ μ. Ἀρχιεπίσκοπος Χριστόδουλος. Ἡ αἰτία ἦταν ὅτι “ἀνεκήρυξεν ὁ Πατριάρχης Ἰερεμίας αὐτοβούλως εἰς Πατριαρχεῖον τὸν Μητροπολιτικὸν θρόνον Μοσκοβίας”. “Ἀπηύθυνεν ἐπιστολὴν πρὸς τὸν Πατριάρχην Ἰερεμίαν”, γιατί δέν τηρήθηκε ἡ Κανονικὴ Τάξη γιὰ τὸ θέμα τοῦτο. Ἡ Κανονικὴ Τάξη στὸ συνοδικὸ πολίτευμα τῆς Ἐκκλησίας παρέπεμπε. Τὸ τονίζει σαφέστατα στὴν ἐπιστολὴ του ὁ Ἅγιος Μελέτιος ὅτι “οὐχ ἑνὸς εἶναι τοῦτο Πατριάρχου, ἀλλὰ Συνόδου καὶ Συνόδου Οἰκουμενικῆς”. Συνεπῶς δὲν εἶναι σωστὴ ἡ ἐπιμονὴ ὅτι τοῦτο εἶναι ἔργο “ἑνὸς Πατριάρχου”.

Θὰ πρέπει νὰ σημειωθεῖ ὅτι προηγήθηκε στὶς 26 Ἰανουαρίου τοῦ ἔτους 1589 χειροτονία τοῦ Μητροπολίτη Μόσχας σὲ Πατριάρχη, ἀπὸ τὸν Οἰκουμενικὸ Πατριάρχη Ἰερεμία Β΄. Τὴ συναίνεση καὶ τῶν ὑπολοίπων Πατριαρχείων εἶχε ἤδη ὑποδείξει καὶ ὁ Πατριάρχης Ἀντιοχείας Ἰωακεὶμ Στ΄ στὸν Τσάρο Θεόδωρο τὸ ἔτος 1586. Ἔτσι ὅταν ἔφθασε ὁ Ἅγιος Μελέτιος στὴν Κωνσταντινούπολη, ἀντιπροσωπεύων καὶ τὸν Πατριάρχην Ἀντιοχείας Ἰωακεὶμ Στ΄, συγκροτήθηκε Ἐνδημοῦσα Σύνοδος στὸν Ἱερὸ Ναὸ τῆς Παμμακαρίστου στὶς 12 Φεβρουαρίου 1593.

Ὅπως ἀναφέρει στὴ μελέτη του αὐτὴ ὁ μ. Ἀρχιεπίσκοπος Χριστόδουλος, “σκοπὸς τῆς Συνόδου ταύτης ἦτο ἡ ρύθμισις τῆς ρωσικῆς αὐτοκεφαλίας καὶ ἡ ἐπίλυσις σοβαρῶν τινων ζητημάτων τάξεως καὶ πειθαρχίας”. Αὐτὸ ποὺ ἀναφέρει ὁ μ. Ἀρχιεπίσκοπος Χριστόδουλος “σκοπὸς τῆς Συνόδου ταύτης ἦτο ἡ ρύθμισις τῆς ρωσικῆς αὐτοκεφαλίας” καταδεικνύει καὶ τὴν κανονικὴ τάξη στὸ θέμα τῆς Αὐτοκεφαλίας.

“Οὐ γὰρ σε διαλανθάνει οὐχ ἑνὸς εἶναι τοῦτο Πατριάρχου”, ἔγραφε ἐξ ἀφορμῆς τῆς μονομεροῦς ἐκχώρησης Αὐτοκεφάλου ὁ Ἅγιος Μελέτιος, ὁ διατελέσας καὶ Τοποτηρητὴς τοῦ Οἰκουμενικοῦ Θρόνου κατὰ τὰ ἔτη 1597-1598. Αὐτὸ καταδεικνύει τὴ σημασία τῆς συναίνεσης στὸ μεγάλο αὐτὸ ζήτημα.

“Ἡ Σύνοδος ἐπικυρώσασα τὸ δωροφορηθὲν τῇ ρωσικῇ Ἐκκλησίᾳ, αὐτοκέφαλον, καὶ διὰ πράξεως Συνοδικῆς” καὶ “ἐπέλυσε τὸ γεννηθὲν διὰ τῆς αὐθαιρέτου ἐνεργείας τοῦ Πατριάρχου Ἰερεμίου ρωσικὸν ζήτημα καὶ ἀπεκατέστησε τὴν τρωθεῖσαν κανονικὴν τάξιν”, σημειώνει ὁ μ. Ἀρχιεπίσκοπος Χριστόδουλος. Αὐτὸ μάλιστα ποὺ καταληκτικὰ τονίζει μὲ τό, “ἡ σώφρων τοῦ Μελετίου φωνή”, ἂς ἀποτελέσει παράδειγμα, γιὰ νὰ τεθεῖ τέρμα στὸν κλονισμὸ τῆς ἐκκλησιαστικῆς ἑνότητας.

Ὡς ἐκ τούτων τὸ ἀνυπόστατο τὸ ὁποῖο προβάλλεται, ὅτι δῆθεν ἡ Πατριαρχικὴ ἀξία στὴν Ἐκκλησία τῆς Ρωσίας δόθηκε μονομερῶς ἀπὸ τὸ Οἰκουμενικὸ Πατριαρχεῖο, χωρὶς τὴ συναίνεση τῶν Τοπικῶν Ὀρθοδόξων Ἐκκλησιῶν, σαφέστατα δὲν ἀληθεύει.

Σημειώσεις:

*(Βλασίου Ἰω. Φειδᾶ, Καθηγητοῦ τοῦ Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν “Ἐκκλησιαστικὴ Ἱστορία τῆς Ρωσσίας (988-1988)” 3η Ἔκδοσις, Ἀποστολικὴ Διακονία τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος, Ἀθῆναι 1988).

** myriobiblos.gr “Μελέτιος ὁ Πηγᾶς – Κεφάλαιον Γ΄: Ὁ Μελέτιος ὡς Πατριάρχης Ἀλεξανδρείας”.

Previous Article

Ἀσκήθηκε ποινική δίωξη ἐναντίον τοῦ ἡγουμένου τῆς Λαύρας τοῦ Κιέβου

Next Article

ΥΠΕΞ Ρωσίας: Οι θρησκευτικοί διωγμοί στην Ουκρανία καθυστερούν την ειρηνική διευθέτηση