Πρωτειακαὶ στρεβλώσεις λόγῳ “Οὐκρανικοῦ”, ὑπὸ τὸ πρῖσμα τοῦ διαλόγου μὲ τοὺς Παπικοὺς

Share:

Τοῦ κ. Β. Χαραλάμπους, θεολόγου

Δὲν ὑπάρχει καμιὰ ἀμφιβολία ὅτι ἐξ ἀφορμῆς τοῦ “Οὐκρανικοῦ ζητήματος”, στηρίζοντες τὴ μονομερῆ ἐκχώρηση Αὐτοκεφαλίας, κατέφυγαν σὲ ἐξουσιαστικὲς στρεβλώσεις ἀναφορικὰ μὲ τὰ πρεσβεῖα τιμῆς τοῦ Οἰκουμενικοῦ Θρόνου. Ἂν δεῖ κανεὶς τὶς πρωτειακὲς παρερμηνεῖες ὑπὸ τὸ πρῖσμα τοῦ διαλόγου μὲ τοὺς Παπικούς, ἀντιλαμβάνεται τὸ ἄτοπο αὐτῶν.

Ἡ προσπάθεια ἀποφυγῆς τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ τρόπου τῆς συν­οδικότητας καὶ τῆς συναίνεσης, στηρίζοντας τὴ μονομερῆ ἐκχώρηση Αὐτοκεφαλίας, ὁδήγησε σὲ παρερμηνεῖες ἀναφορικὰ μὲ τὰ πρεσβεῖα τιμῆς. Ὅλες αὐτὲς οἱ παρερμηνεῖες “ὑπεροχῆς”, μὲ τὶς ὁποῖες ἐπένδυσαν τὰ πρεσβεῖα τιμῆς τοῦ Οἰκουμενικοῦ Θρόνου πρὸς χάριν τοῦ “Οὐκρανικοῦ ζητήματος”, εἶναι πρωτόγνωρες γιὰ τὴν Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία καὶ δυστυχῶς δίνουν ἄλλοθι στὶς Παπικὲς στρεβλώσεις ἀναφορικὰ μὲ τὸ λεγόμενο “παπικὸ πρωτεῖο”.

Εἶχε πρὸς τοῦτο προβληθεῖ δογματικὴ παρερμηνεία τοῦ λόγου τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, “ὁ Πατήρ μου μείζων μού ἐστι” (Ἰω. 14,28), σὲ ἄρθρο τοῦ Ἀρχιμ. Βασιλείου Μπακογιάννη ποὺ τι­τλοφορεῖ­το “Περὶ Οὐκρανίας…”, καὶ ποὺ δημοσιεύτηκε στὴ Romfea.gr (11 Ἰανουαρίου 2019), στὸ ὁποῖο μεταξὺ ἄλλων ἀνεφέροντο τὰ ἑξῆς: «Ὁ “Πρῶτος”, ἀκόμα καὶ στὴν Ἁγία Τριάδα, ἔχει τὸν “πρῶτο” λόγο. “Ὁ Πατήρ μου μείζων μού ἐστιν” (Ἰω. 14,28), εἶπε ὁ Ἰησοῦς γιὰ τὸν Θεὸ Πατέρα Του, (μὲ τὴν ἔννοια ὅτι ἀπ’ Αὐτὸν “γεννᾶται ἀϊδίως”). Ἀναγνώρισε δηλαδὴ τὴν “ἀνωτερότητά” Του! Καὶ ἔμενε σ’ αὐτό. Κατὰ τὸν ἐπίγειο βίο Του ὄντας Θεός, Τοῦ ἐπέδιδε τιμὴ καὶ σεβασμό! Ὅταν λ.χ. πῆρε στὰ χέρια Του τοὺς πέντε ἄρτους καὶ τὰ δύο ψάρια, κοίταξε πρὸς τὸν οὐρανὸ (Ματ. 14,19), πρὸς τὸν Πατέρα Του, τὸν Γεννήτορά Του, “τιμῶν τὸν γεγεννηκότα, οὕτω ποιεῖ” (Ἅγιος Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος, εἰς τὸ κατὰ Ματθαῖον ΜΘ΄ P.G. 54:498). “Καὶ τὰ εὐκόλως ἐννοούμενα, παραλείπονται…!”. Μπορεῖ, λοιπόν, ὁ Πατριάρχης μας ὡς Ἀρχιερέας νὰ εἶναι “ἴσος μεταξὺ ἲσων”, δὲν παύει ὅμως νὰ εἶναι ὁ πρῶτος μεταξὺ τῶν ἴσων, καὶ ἄρα δὲν εἶναι ἰσάξιος οὔτε μὲ τὸν δεύτερο, πολὺ δὲ περισσότερο, οὔτε μὲ τὸν τρίτο κ.λπ.».

Αὐτὸς ὁ παρερμηνευτικὸς παραλληλισμὸς δὲν ἔχει καμιὰ Πατερικὴ βάση. Ὁ Ἅγιος Γρηγόριος ὁ Θεολόγος τονίζει “ὅτι τὸ μεῖζον μὲν ἐστὶ τῆς αἰτίας, τὸ δὲ ἴσον τῆς φύσεως” (Ἁγίου Γρηγορίου Θεολόγου, Λόγος Θεολογικὸς Τέταρτος). Ὁ Ἅγιος Γρηγόριος Νύσσης ἀναφερόμενος στὸ λόγο τοῦ Ἀποστόλου Παύλου “Τῷ γὰρ Ἀβραὰμ ἐπαγγειλάμενος ὁ Θεός, ἐπὶ κατ’ οὐδενὸς εἶχε μείζονος ὀμόσαι, ὤμοσε καθ’ ἑαυτοῦ (Ἑβρ. 6,13) λέγει, “δεῖξαι τὸν Ἀπόστολον μαρτυροῦντα τῷ λόγῳ, ὅτι μείζων τοῦ Υἱοῦ ὁ Πατὴρ οὐκ ἒστιν”. Ὁ Ἅγιος Γρηγόριος Νύσσης δὲν ἀναιρεῖ τὸν λόγο τοῦ Χριστοῦ, “ὁ Πατήρ μου μείζων μού ἐστιν” (Ἰω. 14,28), τὴν παρερμηνεία ἀναιρεῖ. Ὁ Ἅγιος Ἰωάννης ὁ Χρυσοστομος εἰς τὸ κατὰ Ματθαῖον (ΜΘ΄ P.G. 54:498), σημειώνει τὰ ἑξῆς : “Διατὶ ἀνέβλεψεν εἰς τὸν οὐρανὸν καὶ εὐλόγησεν; ἔδει πιστευθῆναι αὐτόν, ὅτι ἀπὸ τοῦ πατρός ἐστι, καὶ ὅτι ἴσος ἐστι.”. Ἐφόσον ὅμως γίνεται ἀναφορὰ στὸ λόγο τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, “ὁ Πατήρ μου μείζων μου ἐστὶ” (Ἰω. 14,28), ἂς δοῦμε τί λέγει ὁ Ἅγιος Ἰωάννης ὁ Χρυσοστομος “Εἰς τὸ Κατὰ Ἰωάννην, Ὁμιλία ΟΕ΄”. Ὁ Ἅγιος Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος ἀναφέρει τὰ ἑξῆς : «Εἰ δὲ λέγοι τις μείζονα εἶναι τὸν Πατέρα, καθ’ ὅ αἴτιος τοῦ Υἱοῦ, οὐδὲ τοῦτο ἀντεροῦμεν». Τὸ αὐτὸ λέγει καὶ ὁ Ἅγιος Ἰωάννης ὁ Δαμασκηνός, σ’ αὐτὰ ποὺ δηλώνουν τὸν Πατέρα ὡς αἴτιο σημειώνει τὸ ἑξῆς : «Τὰ δὲ ὡς αἴτιον τοῦ Πατρὸς ὡς τὸ “ὁ Πατήρ μου μείζων μού ἐστιν”» (Ἁγίου Ἰωάννη τοῦ Δαμασκηνοῦ “Ἔκδοσις ἀκριβὴς τῆς Ὀρθοδόξου Πίστεως” – Περὶ τῶν ἐπὶ Χριστοῦ λεγομένων). Κανεὶς παραλληλισμὸς δὲν μπορεῖ νὰ γίνει καὶ καμιὰ παρερμηνεία.

Καὶ ἡ ἄλλη Πατερικὴ ἑρμηνευτικὴ γιὰ τὸ λόγο τοῦ Χριστοῦ, “ὁ Πατήρ μου μείζων μού ἐστιν” (Ἰω. 14,28), ποὺ δίδεται ἀπὸ ἄλλους Ἁγίους Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας, ὅπως ὁ Ἅγιος Ἀθανάσιος Ἀλεξανδρείας, ὁ Ἅγιος Ἀμβρόσιος κ.λ.π., καταρρίπτουν τὴν παρερμηνεία αὐτὴ τῆς παραπομπῆς στὸ λόγο τοῦ Χριστοῦ, “ὁ Πατήρ μου μείζων μού ἐστιν” (Ἰω. 14,28) ἀναφορικὰ μὲ τὰ πρεσβεῖα τιμῆς τοῦ Οἰκουμενικοῦ Θρόνου. Ἐνδεικτικὰ παρατίθεται ἡ σχετικὴ ἀναφορὰ τοῦ Ἁγίου Ἀθανασίου Ἀλεξανδρείας, ποὺ ἀναφέρει τὰ ἑξῆς: «Ὅσα οὖν λέγει ἡ Γραφή, ὅτι ἔλαβεν ὁ Υἱός, καὶ ἐδοξάσθη ὁ Υἱὸς διὰ τὴν ἀνθρωπότητα αὐτοῦ λέγει, οὐ διὰ τὴν θεότητα. Καὶ ὅτε λέγει, “Ὁ Πατήρ μου ὁ πέμψας με, μείζων μού ἐστιν”, ἐπεὶ ἄνθρωπος γέγονε, μείζων αὐτοῦ λέγει τὸν Πατέρα. Λόγος δὲ ὤν τοῦ Πατρὸς ἴσος αὐτοῦ ἐστιν» (Ἁγίου Ἀθανασίου Ἀλεξανδρείας, “Περὶ τῆς ἐνσάρκου οἰκονομίας καὶ κατὰ Ἀρειανῶν”).

Αὐτὸ ποὺ ἀναφέρει ὁ π. Βασίλειος Μπακογιάννης, ὅτι “καὶ ὡς πρῶτος, τουτέστιν ὡς ἀνωτάτη ἐξουσία τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας…”, ἂν τὸ προβάλλουν οἱ Παπικοὶ γιὰ τὸ περιβόητο “παπικὸ πρωτεῖο”, θὰ ἀντιληφθοῦμε τὸ μέγεθος τοῦ ἀτοπήματος. Ὁ ἔχων τὰ πρεσβεῖα τιμῆς δὲν εἶναι “ἀνωτάτη ἐξουσία τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας”. Οὔτε καὶ ὁ συμπερασματικὸς συλλογισμός, “καὶ ἄρα δὲν εἶναι ἰσάξιος οὔτε μὲ τὸν δεύτερο, πολὺ δὲ περισσότερο, οὔτε μὲ τὸν τρίτο κ.λ.π”. Ἂν τὰ δοῦμε ὑπὸ τὸ πρῖσμα τοῦ διαλόγου μὲ τοὺς Παπικούς, ἀντιλαμβανόμαστε ὅτι αὐτὰ δὲν πρέπει νὰ λέγονται.

Σὲ ἄρθρο τοῦ Ἱερομονάχου Νικήτα Παντοκρατορινοῦ, γιὰ τὸ ὁποῖο βιάστηκαν νὰ ὁμιλήσουν καὶ πάλι περὶ “ἐμπεριστατωμένης μελέτης”, ποὺ τιτλοφορεῖται “Ἡ ἀδελφικὴ συνάντηση στὸ Ἀμμὰν καὶ ἡ Ἱερὰ Παράδοση τῆς Ἐκκλησίας” (3/6/2020), τὸ ὁποῖο δημοσιεύτηκε στὸ ἱστολόγιο “Φῶς Φαναρίου”, ἀναφέρονται μεταξὺ ἄλλων τὰ ἑξῆς: “Στὴν ἱστορία τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας βλέπουμε ποιὸς ἦταν ὁ ρόλος τοῦ Πάπα Ρώμης (πρὸ τοῦ σχίσματος). Ἐπενέβαινε δυναμικὰ στὶς ὑποθέσεις ἄλλων τοπικῶν Ἐκκλησιῶν, ἀκόμα καὶ τῆς Κωνσταντινουπόλεως. Ἕνα χαρακτηριστικὸ παράδειγμα βλέπουμε στὸν βίο τοῦ Ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Χρυσοστόμου, ὅπου ὁ Πάπας Ρώμης Ἅγιος Ἰννοκέντιος, ἔβαλε ἐπιτίμιο στὸν αὐτοκράτορα, ἀλλὰ καὶ σὲ ὅποιον κληρικὸ θὰ μεταδώσει τὴν Θεία Κοινωνία σὲ αὐτόν. Δηλαδὴ σὲ κληρικοὺς τῆς Κωνσταντινουπόλεως κυρίως, ἀλλὰ καὶ γενικότερα σὲ ὅλους τοὺς κληρικοὺς ὅλων τῶν Πατριαρχείων ποὺ θὰ ἔκαναν κάτι τέτοιο. Ἀλλὰ καὶ σὲ βίους ἄλλων Ἁγίων βλέπουμε τὶς ἐπεμβάσεις τοῦ Πάπα Ρώμης (ποὺ εἶχε τὰ πρωτεῖα τιμῆς), σὲ ἄλλες κατὰ τόπους Ἐκκλησίες, ὅταν τοῦ τὸ ζητοῦσαν. Πάντοτε συμμετεῖχε στὶς ἀποφάσεις ὅλων τῶν ζητημάτων καὶ ρύθμιζε ὅλα τὰ θέματα τῆς Ἐκκλησίας, ἐπειδὴ εἶχε τὰ πρωτεῖα τιμῆς. Αὐτὰ εἶναι λίγα δείγματα ἀπὸ τὴν ἀρχαία Ἐκκλησία, ὅτι πάντοτε ὑπῆρχε κάποια ἀνωτέρα ἀρχή. Πάντοτε κάποιος ἦταν πάνω ἀπὸ ὅλους καὶ ρύθμιζε τὰ ἐκκλησιαστικὰ θέματα. Ὡς πρῶτος μεταξὺ ἴσων”.

“Στὴν ἱστορία τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας βλέπουμε ποιὸς ἦταν ὁ ρόλος τοῦ Πάπα Ρώμης (πρὸ τοῦ σχίσματος). Ἐπενέβαινε δυναμικὰ στὶς ὑποθέσεις ἄλλων τοπικῶν Ἐκκλησιῶν, ἀκόμα καὶ τῆς Κωνσταντινουπόλεως” σημειώνει ὁ π. Β. Μπακογιάννης. Καὶ αὐτὸ νὰ εἶχε συμβεῖ γιὰ τὴν περίπτωση τοῦ Πάπα Ἰννοκέντιου, κάτι ὅμως ποὺ δὲν ἰσχύει, δὲν μποροῦσε νὰ ἀποτελέσει ἔθος στὴν Ἐκκλησία. Τὸ ὅτι δὲν ἰσχύει κάτι τέτοιο γιὰ τὴν περίπτωση τοῦ Πάπα Ἰννοκέντιου, τὸ καταμαρτυροῦν ἱστορικὲς μαρτυρίες καὶ ἡ ἐπιστολὴ τοῦ Πάπα Ἰννοκέντιου πρὸς τὸν Αὐτοκράτορα Ἀρκάδιο, ἀλλὰ καὶ ἡ ὀρθὴ ἐπισήμανση τοῦ π. Ἐπιφάνιου Θεοδωρόπουλου, ὁ ὁποῖος ἀναφέρει ὅτι, ὅταν τέθηκε στὸν τότε Πάπα Ἰννοκέντιο τὸ θέμα τῆς καταδίκης τοῦ Ἁγίου Ἰωάννη τοῦ Χρυσόστομου, ὁ τότε Πάπας Ἰννοκέντιος ὑπέδειξε τὴ Σύνοδο Δυτικῶν καὶ Ἀνατολικῶν, ὡς ἁρμόδια νὰ ἀποφασίσει, “οὔσης μάλιστα πρωτοθρόνου τῆς Ἐκκλησίας τῆς Δύσεως”, ὅπως χαρακτηριστικὰ τονίζει ὁ π. Ἐπιφάνιος. Θὰ μποροῦσε σύμφωνα μὲ τὸν ἰσχυρισμὸ αὐτό, ποὺ ἐξ ἀφορμῆς τοῦ “Οὐκρανικοῦ” ἀποδίδεται ὡς δικαίωμα ἐπέμβασης τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριάρχη, συνεπακόλουθα νὰ ἀναγνωριστεῖ στὸν Πάπα τέτοιο προνόμιο κατὰ τὸν διάλογο μὲ τοὺς Παπικούς, δηλαδὴ νὰ “ἐπεμβαίνει δυναμικὰ στὶς ὑποθέσεις ἄλλων τοπικῶν Ἐκκλησιῶν”; Ὑπὸ τὸ πρῖσμα τοῦ διαλόγου μὲ τοὺς Παπικούς, γίνεται πιστεύομε καλύτερα ἀντιληπτὴ ἡ ἐξουσιαστικὴ αὐτὴ ὑπερβολή.

Αὐτὸ ποὺ προβλήθηκε γιὰ τὰ πρεσβεῖα τιμῆς τοῦ Πάπα πρὶν τὸ σχίσμα στὸ ἐν λόγῳ ἄρθρο, ὅτι δηλαδὴ “πάντοτε συμμετεῖχε (ὁ Πάπας) στὶς ἀποφάσεις ὅλων τῶν ζητημάτων καὶ ρύθμιζε ὅλα τὰ θέματα τῆς Ἐκκλησίας, ἐπειδὴ εἶχε τὰ πρωτεῖα τιμῆς”, γιὰ νὰ διασφαλισθεῖ τὸ κατ’ αὐτοὺς προνόμιο μονομεροῦς ἐκχώρησης Αὐτοκεφαλίας, παρεπόμενα θὰ ἀναγνωρίσουν τέτοιο δικαίωμα στὸν Πάπα; Δηλαδὴ κατὰ τὸν ἰσχυρισμὸ αὐτὸ ὁ Πάπας θὰ ἔχει τὸ προνόμιο “πάντοτε νὰ συμμετέχει στὶς ἀποφάσεις ὅλων τῶν ζητημάτων καὶ νὰ ρυθμίζει ὅλα τὰ θέματα τῆς Ἐκκλησίας, ἐπειδὴ εἶχε τὰ πρωτεῖα τιμῆς”;

Ἡ δικαιολόγηση ποὺ δίνεται ἐπίσης, “ὅτι πάντοτε ὑπῆρχε κάποια ἀνωτέρα ἀρχή”, θὰ μποροῦσε συνεπακόλουθα νὰ ἀναγνωρισθεῖ στὸν Πάπα; Τὸ αὐτὸ φυσικὰ θὰ ἰσχύσει καὶ γιὰ τὸ συλλογισμὸ ὅτι, “πάντοτε κάποιος ἦταν πάνω ἀπὸ ὅλους καὶ ρύθμιζε τὰ ἐκκλησιαστικὰ θέματα. Ὡς πρῶτος μεταξὺ ἲσων”. Τὸ “πρῶτος μεταξὺ ἲσων” δὲν μποροῦμε νὰ ἰσχυριστοῦμε ὅτι συνηγορεῖ στὸ “πάντοτε κάποιος ἦταν πάνω ἀπὸ ὅλους καὶ ρύθμιζε τὰ ἐκκλησιαστικὰ θέματα”. Ὑπάρχει καμιὰ ἀμφιβολία ὅτι ἐξ ἀφορμῆς τοῦ Οὐκρανικοῦ πρόβαλαν “ἀνωτερότητα”, ὑπεροχὴ καὶ ἐξουσιαστικότητα στὰ “πρωτεῖα τιμῆς”;

Θὰ προσθέσομε καὶ αὐτὸ ποὺ ἔγραφε ὁ “ἀνώνυμος” στὸ “Φῶς Φαναρίου”, στὴν κληθεῖσα καὶ πάλι “ἐμπεριστατωμένη μελέτη”, ὁ ὁποῖος σημείωνε μεταξὺ ἄλλων τὰ ἑξῆς : “Ἐὰν ἀρχίσω τὰ πολλὰ καὶ δυσαρίθμητα παραδείγματα τῆς Ἐκκλησιαστικῆς Ἱστορίας, σεβαστέ μου πάτερ, ἢ θὰ μετανοήσητε πικρῶς διὰ τὰ γραφέντα ἢ θὰ ὁμολογήσητε ὅτι δὲν ὑπάρχει Ἀποστολικὴ διαδοχὴ ἐν τῇ Ὀρθοδόξῳ Ἐκκλησίᾳ. Ἀσφαλῶς, ἴσως ἡ σύγχρονη ἐλλιπὴς ἐκκλησιολογία νὰ ἀνακηρύξη ἄκυρες καὶ τὶς κανονικὲς πράξεις τοῦ Ἀποστόλου τῶν Ἐθνῶν Παύλου, διότι πῶς ἔλαβε τὴν Ἀρχιερωσύνη; Διὰ τῆς σωτηριώδους τυφλώσεώς του; Διὰ τοῦ βαπτίσματος ὑπὸ Ἀνανίου; Ἢ διὰ τῆς συναντήσεώς του μὲ τὸν Πέτρον ἐξ οὗ ἔλαβε τὴν εὐλογίαν τοῦ κηρύττειν;” Αὐτὸ ποὺ ἀναφέρει δὲν ἐρείδεται σὲ καμιὰ ἁγιογραφικὴ ἀναφορά. Θὰ ἐδέχοντο νὰ προβάλλουν οἱ Παπικοὶ τέτοια ἀνυπόστατη παραπομπή;

Ἀντὶ ἄλλου ἐπιλόγου, εἶναι προτιμότερο νὰ παραθέσομε αὐτὸ ποὺ ἔγραφε ὁ Ἅγιος Μελέτιος ὁ Πηγᾶς στὸν Οἰκουμενικὸ Πατριάρχη Ἰερεμία Β΄: “Οἶδα ἐπὶ τῇ ἀναγωγῇ εἰς Πατριαρχεῖον τῆς Μοσκόβου Μητροπόλεως, οὐ γάρ σε διαλανθάνει οὐχ ἑνὸς εἶναι τοῦτο Πατριάρχου (εἰ μὴ τῇ Παλαιᾳ Ρώμῃ ἐπανακολουθεῖν ἔγνωκεν ἡ Νέα) ἀλλὰ Συνόδου καὶ Συνόδου Οἰκουμενικῆς (τῶν Ὀρθοδόξων δηλαδή)”. Ἀποτέλεσμα τῆς ἐπιστολῆς αὐτῆς ἦταν ἡ Σύνοδος τοῦ 1593, χωρὶς νὰ παρατεθεῖ ἐνδιάμεσα καμιὰ παρερμηνεία τῶν πρεσβείων τιμῆς ἀπὸ κανένα. Ἐπαναλαμβάνοντας τὸ “οὐ γάρ σε διαλανθάνει οὐχ ἑνὸς εἶναι τοῦτο Πατριάρχου (εἰ μὴ τῇ Παλαιᾷ Ρώμῃ ἐπανακολουθεῖν ἔγνωκεν ἡ Νέα) ἀλλὰ Συνόδου καὶ Συνόδου Οἰκουμενικῆς (τῶν Ὀρθοδόξων δηλαδή)”, δίδεται ἀκόμα μία ἀπάντηση σὲ ὅσους ἐπιμένουν στὴν μονομερῆ ἐκχώρηση Αὐτοκεφαλίας, προβάλλοντας ἐξουσιαστικές παρερμηνεῖες ἀναφορικὰ μὲ τὰ πρεσβεῖα τιμῆς τοῦ Οἰκουμενικοῦ Θρόνου.

Σημείωσις:

* “Τὰ δύο ἄκρα”, Ἀρχιμανδρίτου Ἐπιφανίου Ἰ. Θεοδωροπούλου, Ἔκδοσις Ἱεροῦ Ἡσυχαστηρίου Κεχαριτωμένης Θεοτόκου Τροιζῆνος.

Previous Article

Ηταν (και) Ραβίνος ο Πατριάρχης Αθηναγόρας;

Next Article

«Ἡ Χάλκη δὲν θὰ ξανανοίξει»!