Πρὸς ἕνα καινὸν ἐκκλησιολογικὸν παράδειγμα;

Share:

Πρὸς ἕνα καινὸν ἐκκλησιολογικὸν παράδειγμα;
Αἱ ἐπιπτώσεις τῆς οὐκρανικῆς αὐτοκεφαλίας
Τοῦ κ. Thomas Bremer, Καθ. Πανεπ. Munster, Γερμανία

Ὅταν τὸ Οἰκουμενικὸ Πατριαρχεῖο χορήγησε αὐτοκεφαλία στὴ νεοδημιουργηθεῖσα “Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία τῆς Οὐκρανίας” (OCU), σκόπευε νὰ δημιουργήσει μία ἑνιαία τοπικὴ Ἐκκλησία, ἡ ὁποία θὰ ἀπαρτίζεται οὐσιαστικὰ ἀπὸ ὅλους τοὺς Ὀρθόδοξους πιστοὺς στὴ χώρα αὐτή.
Τὸ ὄνομα τῆς νέας Ἐκκλησίας, ὅπως ἐμφανίζεται στὸν τόμο, δηλαδὴ ἡ «Ἁγιωτάτη Ἐκκλησία τῆς Οὐκρανίας», ὑποδηλώνει αὐτὴ τὴν ἰδέα, ὅπως καὶ διάφορες δηλώσεις τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριάρχη Βαρθολομαίου κατὰ τὴ διάρκεια τοῦ 2018, ὅπου ὑπογράμμισε τὴν ἀνάγκη ἑνότητας γιὰ τὴν Ὀρθοδοξία στὴν Οὐκρανία. Ἡ OCU ἐπίσης ἐπιβεβαίωσε αὐτό, ἀποκαλώντας τὸν ἑαυτό της στὸν ἱστότοπό της γιὰ πολὺ καιρὸ τὴν «μόνη» ἢ τὴν «μία» τοπικὴ Ἐκκλησία (yedina στὰ οὐκρανικά, ὅρος ποὺ εἶναι δύσκολο νὰ μεταφραστεῖ) καὶ δηλώνοντας στὴν ἀρχική της ἱστοσελίδα: «Ἡ Ἐκκλησία μας εἶναι ἀνοιχτὴ γιὰ ὅλους!». Ἡ κύρια ἰδέα ἦταν νὰ ἑνώσει τὴν Ὀρθοδοξία στὴν Οὐκρανία.
Εἶναι γνωστὸ ὅτι ἡ μέχρι τότε μόνη κανονικὴ Ἐκκλησία, ἡ Οὐκρανικὴ Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία (UOC), ἀπέρριψε τὴν πρωτοβουλία. Ἀρκετὲς ἑκατοντάδες ἐνορίες ἄλλαξαν τὴ δικαιοδοσία τους, ἀλλὰ δὲν ὑπῆρξε μεγάλη ροὴ πρὸς τὴν OCU. Ἡ UOC (τοῦ Κιέβου Ὀνουφρίου) παραμένει ἡ μεγαλύτερη Ἐκκλησία τῆς χώρας. Στὴν πραγματικότητα, ὁ αὐτοανακηρυγμένος «Πατριάρχης» Φιλάρετος ἀπομακρύνθηκε ἀπὸ τὴ νέα Ἐκκλησία (ἂν καὶ ἔχει ἐλάχιστη ὑποστήριξη), καὶ ἔτσι ἡ προσπάθεια νὰ ἀποκατασταθεῖ ἡ ἑνότητα προφανῶς ἀπέτυχε. Γιὰ νὰ εἴμαστε ρεαλιστές, γιὰ μεγάλο χρονικὸ διάστημα θὰ ὑπάρχουν δύο μεγάλες ἐκκλησίες στὴν Οὐκρανία, μία ἀναγνωρισμένη ἀπὸ τὴν Κωνσταντινούπολη καὶ ἡ ἄλλη ἀπὸ τὴ Μόσχα.
Αὐτὴ δὲν εἶναι ἡ πρώτη φορὰ ποὺ ἡ ὑποβόσκουσα σύγκρουση μεταξὺ αὐτῶν τῶν δύο πατριαρχείων ὁδήγησε σὲ μία τέτοια κατάσταση. Εἰδικότερα, ἡ Ἐσθονία παρουσιάζει παρόμοια κατάσταση. Καὶ ἐκεῖ ἡ μεγαλύτερη Ἐκκλησία εἶναι αὐτὴ ποὺ ἔχει κοινωνία μὲ τὴ Μόσχα. Ἐντούτοις, δὲν ἐγείρεται μεῖζον ζήτημα σὲ μία κατ’ ἐξοχὴν ὀρθόδοξη χώρα, ὅπου δύο κανονικὲς ἐκκλησίες συνυπάρχουν (βεβαίως, ἡ Ὀρθοδοξία σήμερα εἶναι ἡ μεγαλύτερη ὁμολογία στὴν Ἐσθονία, ἀλλὰ παραδοσιακὰ αὐτὴ θεωρεῖται ὡς προτεσταντικὴ χώρα). Σὲ μία χώρα ὅμως μὲ αὐτοκέφαλη Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία, θὰ πρέπει νὰ ὑπάρχει μόνο μία Ἐκκλησία. Ἄλλες Ἐκκλησίες μποροῦν νὰ ἔχουν ἀντιπροσωπίες, μετόχια, ἐξαρχίες ἢ διαφορετικὰ ἄλλα εἴδη ἐπιτρεπόμενης παρουσίας, ἀλλὰ καμία δική τους ἐκκλησιαστικὴ ὀργάνωση.
Ἑπομένως, ἡ Ὀρθοδοξία στὴν Οὐκρανία βρίσκεται σὲ μία ἀνώμαλη κατάσταση. Ἡ UOC καὶ ἡ Ρωσικὴ Ὀρθοδοξία δὲν ἀναγνωρίζουν τὴν OCU. Ἡ Μόσχα ἔχει διακόψει τὶς σχέσεις της μὲ τὶς Ἐκκλησίες ποὺ ἔχουν ἀναγνωρίσει τὴν OCU (Ἐνδιαφέρον παρουσιάζει, στὴν περίπτωση τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος, ὅτι παραμένει σὲ κοινωνία μὲ τὶς μητροπόλεις τῶν ὁποίων οἱ ἐπίσκοποι δὲν ὑποστήριξαν τὴν ἀναγνώριση). Ὡστόσο, δὲν εἶναι ξεκάθαρο πῶς ἡ OCU καὶ τὸ Οἰκουμενικὸ Πατριαρχεῖο σχετίζονται μὲ τὴν UOC. Ὅταν ὁ Οἰκουμενικὸς Πατριάρχης Βαρθολομαῖος πληροφόρησε τὸν μητροπολίτη Ὀνούφριο, τὸν ἐπικεφαλῆς τοῦ UOC, γιὰ τὴ νέα Ἐκκλησία καὶ τὸν κάλεσε νὰ συμμετάσχει, δήλωσε ἐπίσης ὅτι ὁ Ὀνούφριος δὲν εἶχε πλέον τὸ δικαίωμα νὰ ἀποκαλεῖται “Μητροπολίτης Κιέβου”. Τὸ Οἰκουμενικὸ Πατριαρχεῖο θεωρεῖ τὴν OCU ὡς τὸ νόμιμο ἐκκλησιαστικὸ σῶμα στὴν Οὐκρανία. Ἐντούτοις, πρὶν νὰ ἀναγνωρίσει ἡ Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία τῆς Ἑλλάδος τὴν OCU τὸ Νοέμβριο, εἶχε συζητήσει τὸ θέμα στὴν Συνοδικὴ Ἐπιτροπὴ Διορθοδόξων καὶ Διαχριστιανικῶν Σχέσεων. Ὁ πρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς, ὁ Μητροπολίτης Ἰγνάτιος Δημητριάδος, ἔκανε μία δήλωση πρὸς τὴν Ἱερὰ Σύνοδο τῆς Ἐκκλησίας του, ἡ ὁποία δημοσιεύθηκε στὴν ἱστοσελίδα Public Orthodoxy. Σὲ αὐτὸ τὸ κείμενο ὑπῆρξε μία ἀξιοσημείωτη φράση. Εἶπε ὅτι τὸ Οἰκουμενικὸ Πατριαρχεῖο «δὲν ἀναιρεῖ τὴν ἐκκλησιαστικὴ ὀντότητα μὲ ἐπικεφαλῆς τὸν Μητροπολίτη Ὀνούφριο», δηλ. τὴν UOC, καὶ ὅτι «συνεχίζει νὰ εἶναι σὲ κοινωνία μὲ τὸν Ὀνούφριο», μέσῳ τῆς μνημόνευσης τοῦ Ρώσου Πατριάρχη Κυρίλλου.
Εἶναι ἀλήθεια ὅτι τὸ σχίσμα μεταξὺ Μόσχας καὶ Κωνσταντινούπολης (καὶ τώρα καὶ τῆς Ἑλλάδας καὶ τῆς Ἀλεξάνδρειας) εἶναι μονόπλευρο: ὁ Ρῶσος Πατριάρχης σταμάτησε νὰ μνημονεύει τοὺς ἀρχηγοὺς αὐτῶν τῶν Ἐκκλησιῶν στὰ δίπτυχα, ἀλλὰ δὲν ἔπραξαν αὐτοὶ τὸ ἴδιο. Ὡστόσο, ἡ δήλωση τοῦ Μητροπολίτη Ἰγνατίου εἶναι πιὸ ἐνδιαφέρουσα, καθὼς φαίνεται νὰ ἀναγνωρίζει καὶ νὰ δέχεται δύο κανονικὲς Ἐκκλησίες στὴν Οὐκρανία. Προϋποθέτει ὅτι τὸ Οἰκουμενικὸ Πατριαρχεῖο εἶναι σὲ κοινωνία τόσο μὲ τὴν OCU ὅσο καὶ μὲ τὴν UOC. Ἔτσι, ἡ Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία ὄχι μόνο ἀποδέχεται τὴν ἐπὶ τόπου πραγματικότητα στὴν Οὐκρανία, ἀλλὰ τὴν μετατρέπει σὲ ἕνα νέο ἐκκλησιολογικὸ παράδειγμα.
Μέχρι σήμερα, σχεδὸν ὅλες οἱ ἐκκλησίες ἔχουν ὀργανωθεῖ σύμφωνα μὲ τὴν ἐδαφικὴ ἀρχή. Κάθε μέλος ἀνήκει σὲ ἐνορία καί, τὸ πιὸ σημαντικό, σὲ ἕνα ἐπίσκοπο, σύμφωνα μὲ τὸν τόπο τῆς κατοικίας του. Γιὰ ἕνα δεδομένο ἔδαφος, μόνο ἕνας ἐπίσκοπος εἶναι ὑπεύθυνος καὶ ὄχι ἄλλος. Ὡστόσο, σχεδὸν ὅλες οἱ ἐκκλησίες ἀπομακρύνονται ἀπὸ αὐτὴν τὴν ἀρχή. Ἡ ὕπαρξη τιτουλαρίων ἢ βοηθῶν ἐπισκόπων τὸ δείχνει σαφῶς, ὅτι, ἡ περιοχὴ εὐθύνης τους συνήθως δὲν ἀντιστοιχεῖ στὸν τίτλο τους. Στὴν Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία, κυρίως στὴν διασπορά, ἀρκετοὶ ἐπίσκοποι εἶναι ὑπεύθυνοι γιὰ τὴν ἴδια περιοχή. Ἡ Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία γνωρίζει αὐτὴ τὴν ἀντικανονικότητα καὶ ὑποδεικνύει μὲ τὴν ἵδρυση συνάξεων ἐπισκόπων καὶ παρόμοιων ὀργάνων ὅτι οἱ ἐπίσκοποι αὐτοὶ δὲν ἀνταγωνίζονται, ἀλλὰ ὅτι εἶναι μία Ἐκκλησία. Στὴν Ρωμαιοκαθολικὴ Ἐκκλησία, εὑρίσκουμε τὸ φαινόμενο τῶν διαφορετικῶν τελετουργικῶν τύπων, ποὺ ὁδηγοῦν σὲ περισσότερους ἀπὸ ἕνα ἐπίσκοπο σὲ ἕνα τόπο (οἱ ὁποῖοι βρίσκονται σὲ κοινωνία). Οἱ λεγόμενοι προσωπικοὶ προεστῶτες εἶναι ἕνα ἄλλο παράδειγμα. Σὲ πολλὲς χῶρες, οἱ Ρωμαιοκαθολικοὶ ποὺ ὑπηρετοῦν στὸν στρατὸ δὲν ἐμπίπτουν στὴ δικαιοδοσία τοῦ τοπικοῦ ἐπισκόπου, ἀλλὰ σὲ ἐκείνου ποὺ εἶναι ὑπεύθυνος γιὰ τὶς ἔνοπλες δυνάμεις.
Ἐὰν ἡ Ὀρθοδοξία ἀποδέχεται τὴν πραγματικότητα μιᾶς συνεχοῦς ὕπαρξης δύο Ἐκκλησιῶν στὴν Οὐκρανία, σημαίνει ὅτι δὲν θὰ εἶναι πλέον σαφὲς ποιὸς εἶναι ὁ ἐπίσκοπος ἑνὸς συγκεκριμένου τόπου. Οἱ πιστοὶ θὰ μποροῦν νὰ ἐπιλέξουν ἐκεῖνοι σὲ ποιὰ ἐκκλησία θὰ ἀνήκουν. Αὐτὸ συμβαίνει ἤδη σήμερα – ἀλλὰ τώρα οἱ Ἐκκλησίες δὲν εἶναι σὲ κοινωνία. Στὴν περίπτωση αὐτή, θὰ συμβεῖ στὸ μέλλον. Οἱ Ἐκκλησίες δὲν θὰ ἀνταγωνίζονται, ἀλλὰ θὰ συνυπάρχουν παράλληλα. Ὅπως ἕνας ὀρθόδοξος στὴ Βόρεια Ἀμερικὴ μπορεῖ νὰ πάει σὲ ἐκκλησία τῆς Ἑλληνικῆς Ἀρχιεπισκοπῆς, ἢ τῆς OCA, ἢ π.χ. σὲ μία Σερβικὴ Ἐκκλησία, ἔτσι οἱ Οὐκρανοὶ θὰ ἔχουν αὐτὴν τὴν ἐπιλογή, τὴν ὁποία θὰ μποροῦν νὰ κάνουν σύμφωνα μὲ τὶς προτιμήσεις τους, – τὶς προτιμήσεις τῶν λειτουργικῶν παραδόσεων, τοῦ συγκεκριμένου ἱερέα ἢ τοῦ ἐπισκόπου ἢ ὁποιουδήποτε ἄλλου παράγοντα. Φυσικά, αὐτὸ δὲν εἶναι ἐφικτὸ σὲ χωριὰ καὶ μικρότερες περιοχές, ὅπου ὑπάρχει μόνο μία ἐκκλησία, ἀλλὰ πολὺ εὐκολότερη στὶς κωμοπόλεις καὶ τὶς πόλεις.
Μία τέτοια προσέγγιση ἀντιστοιχεῖ περισσότερο στὴν πραγματικότητα, ὅπως γίνεται στὴ διασπορά. Ἀλλὰ πρέπει κανεὶς νὰ γνωρίζει ὅτι κάτι τέτοιο σημαίνει ἕνα ἐντελῶς νέο ὁρισμὸ μιᾶς ἀπὸ τὶς βασικὲς ἀρχὲς τῆς ἐκκλησιολογίας. Ἴσως ἡ ὑπόθεση τῆς Οὐκρανίας μᾶς δείχνει ὅτι εἶναι καιρὸς νὰ σκεφτοῦμε πρὸς αὐτὴ τὴν κατεύθυνση.
Πηγή: Ἱστοσελίς publicorthodoxy.org, 14.01.2020. Μετάφρασις: «Ο.Τ.»
Σημ. «Ο.Τ.»: Δημοσιεύομεν τὸ παρὸν ἄρθρον, διὰ νὰ καταδείξωμεν ὅτι μεγάλας ἀληθείας ποὺ ὑποστηρίζει ὁ «Ο.Τ.» καταμαρτυροῦνται καὶ ἀπὸ τρίτους παρατηρητάς, οἱ ὁποῖοι μάλιστα εἶναι θετικῶς διακείμενοι πρὸς τὸν Πατριάρχην Βαρθολομαῖον καὶ πιστεύουν μέχρι καὶ τοὺς ἰσχυρισμούς του ὅτι δῆθεν τὸ κίνητρόν του ἦτο ἡ ἑνότης τῆς Οὐκρανίας.
Πρῶτον, λοιπόν, ἡ πλειονότης τοῦ λαοῦ παραμένει μὲ τὸν Κιέβου Ὀνούφριον. Δεύτερον, τὸ ὅλον ἐγχείρημα ἀπέτυχε καὶ ἕνα ἀπὸ τὰ αἴτια ἦτο ὁ ψευδοπατριάρχης Φιλάρετος, τὸν ὁποῖον ἀκρίτως «ἀπεκατέστησε» τὸ Φανάρι. Τρίτον, τὸ πάθημα τῆς Ἐσθονίας δὲν κατέστη μάθημα. Τέταρτον, ὅτι ὁ Σεβ. Δημητριάδος «δὲν ξέρει τί λέει». Πέμπτον, τὸ καθεστὼς τῶν τιτουλαρίων ἐπισκόπων μᾶς ὁδηγεῖ πρὸς τὸν παπισμόν. Ἕκτον, ἀντὶ νὰ λύσουν τὸ πρόβλημα τῆς Διασπορᾶς τὸ μετεφύτευσαν καὶ εἰς τὴν Οὐκρανίαν. Ἕβδομον, ἡ ὅλη ἐπέμβασις εἰς τὴν Οὐκρανίαν ὁδηγεῖ τελικῶς τὴν Ὀρθοδοξίαν εἰς ἀλλαγὴν τῶν θεμελιωδῶν ἀρχῶν τῆς ἐκκλησιολογίας της.
Ἂς ἔλθη τώρα νὰ δηλώση ὁ Κων/λεως ὅτι ὅσοι τὰ λέγουν εἶναι «φονταμενταλισταὶ καὶ ἐχθροί τοῦ Φαναρίου».

Previous Article

Η ΔΙΩΞΙΣ ΤΟΥ π. ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΣΧΟΙΝΑ ΕΙΝΑΙ ΔΙΩΓΜΟΣ ΚΑΤΑ ΤΗΣ Θ. ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ

Next Article

Ἀντιστρατεύονται τὴν Δ΄ Οἰκουμενικὴν Σύνοδον αἱ κακόδοξοι ‘’διαπιστώσεις’’ διὰ τοὺς Μονοφυσίτας

Διαβάστε ακόμα