«Ἐπειδήπερ εἰδώλων κατεφρόνησεν»

Share:

Τοῦ κ. Β. Χαραλάμπους, θεολόγου

«Τὴν οἰκουμένην ὡς προῖκα προικοδοτήσας τῷ Κτίστῃ σου», ἀναφέρει τὸ Δοξαστικὸ τῶν Στιχηρῶν, τῆς ἀκολουθίας τοῦ Ἑσπερινοῦ, τῆς ἑορτῆς τῶν Ἁγίων Κωνσταντίνου καὶ Ἑλένης. Ὁ ὑμνογράφος ἀποδίδει τὸ «ἰσαπόστολον κάλλος» καὶ τὸ μέγεθος τοῦ ἔργου τοῦ Ἁγίου Κωνσταντίνου, ἔργο τὸ ὁποῖο τὴν ἀπαρχὴ εἶχε ἀπὸ τὸ Διάταγμα τῶν Μεδιολάνων, μὲ τὸ ὁποῖο «ἔκανε ἕνα σημαντικὸ βῆμα πρὸς τὴν ἀναγνώριση τῆς Χριστιανικῆς Πίστης, ὡς ἐπίσημης θρησκείας τῆς αὐτοκρατορίας εὐνοώντας ἔμπρακτα τούς Χριστιανούς», ὅπως χαρακτηριστικὰ ἀναφέρει ἡ καθηγήτρια τῆς Ἱστορίας στὸ King’s College τοῦ Λονδίνου, Judith Herrin στὸ σύγγραμμά της «Τί εἶναι τὸ Βυζάντιο».

Οἱ διωγμοὶ τοὺς πρώτους αἰῶνες τοῦ Χριστιανισμοῦ, ἦταν πολὺ μεγάλοι. Ἡ Πατριαρχικὴ καὶ Συνοδικὴ Ἐγκύκλιος ἐπὶ τῇ 1700 ετηρίδι ἀπὸ τῆς ἐκδόσεως τοῦ Διατάγματος τῶν Μεδιολάνων, πολὺ εὔστοχα παρατηρεῖ τὰ ἑξῆς : ‘’Μέχρι τῆς ἐποχῆς τοῦ Μεγάλου Κωνσταντίνου, ἡ ἱστορία τοῦ κόσμου, τοῦ πρὸ Χριστοῦ «παλαιοῦ Ἰσραήλ», ἀλλὰ καὶ μετὰ τὴν θεανθρωπίνην ἔνσαρκον παρουσίαν τοῦ «καινοῦ Ἰσραὴλ» καὶ ἡ ἐλευθέρα ἔκφρασις τῆς συνειδητῆς πίστεως τοῦ ἀνθρώπου ἦτο πλήρης διώξεων καὶ διωγμῶν μέχρι μαρτυρίου αἵματος ὑπὲρ τῆς ἀληθείας’’. Μετὰ ἀπὸ τρεῖς αἰῶνες διωγμῶν, ὁ Μέγας Κωνσταντῖνος, ὡς αὐτοκράτορας τῆς Ἀνατολῆς καὶ ὁ Λικίνιος ὡς αὐτοκράτορας τῆς Δύσης, ἐξέδωσαν τὸ ἔτος 313 μ.Χ τὸ Διάταγμα τῶν Μεδιολάνων περὶ τῆς ἐλευθερίας τῆς θρησκευτικῆς πίστης.

Κατὰ καιροὺς ὅμως, ἐκφράστηκαν καὶ ἐκφράζονται «ἀπόψεις» αὐθαίρετες καὶ ἀθεμελίωτες ἱστορικά, ποὺ ἀμφισβητοῦν τὰ εἰλικρινῆ κίνητρα τοῦ Ἁγίου Κωνσταντίνου, ὅσον ἀφορᾶ τὴν ἔκδοση τοῦ Διατάγματος τῶν Μεδιολάνων, θεωρώντας τα ὡς πολιτικὰ κίνητρα. Ὁ ἐθνικὸς ἱστορικὸς Ζώσιμος (425-518), ὁ ὁποῖος ἦταν φανατικὸς εἰδωλολάτρης, στὸ ἔργο του «Ἱστορία Νέα», ἔγραψε γιὰ τὸν Ἅγιο Κωνσταντῖνο, ὅτι «ἐγκατέλειπε τὸ πάτριον δόγμα καὶ ἠσπάσθη τὴν ἀσέβειαν». Συνειρμικὰ λοιπόν, ἔρχεται κατὰ νοῦν αὐτὸ ποὺ ψάλλομε, «ἐπειδήπερ εἰδώλων κατεφρόνησεν» (1), ἡ ὁποία εἶναι καὶ ἡ αἰτία τῶν αὐθαίρετων αὐτῶν ἀπόψεων, καθὼς καὶ τὸ ἀναφερόμενο στὸ Δοξαστικὸ τῶν Στιχηρῶν προσομοίων, «…ἐξ ἀπιστίας εἰς πίστιν Θεότητος μετοχετευθείς». Ἀξίζει νὰ ἀναφέρομε τὰ λόγια τοῦ Χάϊνριχ Κράφτ, ὁ ὁποῖος λέγει ὅτι, «ὁ Ρωμαϊκὸς κόσμος ἦταν ὥριμος νὰ γίνει χριστιανικὸς καὶ ὁ Κωνσταντῖνος ἀνταποκρίθηκε στὴν ἀνάγκη τῆς ἐποχῆς, ἐπειδὴ θεωροῦσε τὸν ἑαυτὸ του χριστιανὸ» (2).

Ἐὰν ὄντως συνέβαινε αὐτὸ ποὺ οἱ ἀμφισβητοῦντες λέγουν, πῶς λοιπὸν ἕνας Αὐτοκράτορας, ποὺ ἀναμφισβήτητα γιὰ τὴν ἐποχὴ του ἦταν ὁ πανίσχυρος Αὐτοκράτορας τῆς Οἰκουμένης, θὰ κατεδείκνυε ὡς ἄλλος Ἰωάννης Πρόδρομος ἐμπράκτως, τὸ «ἐκεῖνον δεῖ αὐξάνειν , ἐμὲ δὲ ἐλαττοῦσθαι» (Ἰω.3,30), ἀποποιούμενος τὸ παλαιὸν ἔθος τῆς θεοποίησης τοῦ Αὐτοκράτορα καὶ ἀνταλλάσσοντας τὴν βασιλικὴν ἁλουργίδα μὲ τὸ λευκὸ ἔνδυμα τοῦ Ἁγίου Βαπτίσματος, τὸ ὁποῖο καὶ διετήρησε μέχρι τὸν θάνατό του; Εἶναι ἄξια ἀναφορᾶς τὰ λόγια τοῦ Ροῦντολφ Χέρνεγκερ, ποὺ σημειώνει ὅτι «δὲν ὑπάρχει στὴν Ἱστορία σχεδὸν καμία ἄλλη προσωπικότητα ποὺ ἡ ἀκτινοβολία της νὰ διαρκεῖ ἀδιάκοπα ἐπὶ δεκαεπτὰ αἰῶνες» (3). Καὶ τὸ μεγαλεῖο τοῦτο ἀφορᾶ τὸν καθοριστικὸ ρόλο τοῦ Ἁγίου Κωνσταντίνου στὴν ἐξάπλωση τοῦ Χριστιανισμοῦ.

Ἡ μετέπειτα πορεία τῶν δύο αὐτοκρατόρων, τοῦ Μεγάλου Κωνσταντίνου καὶ τοῦ Λικινίου, ἀποδεικνύει τὴν πρόθεση, καθὼς καὶ τὰ κίνητρα ἑνὸς ἑκάστου. Τὸ κίνητρο τῆς πολιτικῆς σκοπιμότητας, θὰ μποροῦσε κάποιος νὰ τὸ ἀποδώσει κάλλιστα στὸν Λικίνιο, ὁ ὁποῖος παρεβίασε τὸ Διάταγμα τῶν Μεδιολάνων περὶ ἀνεξιθρησκείας, μετὰ τὴν ἧττα του ἀπὸ τὸν Ἅγιο Κωνσταντῖνο στὴν Κάτω Παννονία καὶ τὴ ἀπόσυρσή του στὸ Σύρμιο, διώκοντας καὶ πάλι τοὺς Χριστιανούς. Ἀντιθέτως ἡ μετέπειτα στάση τοῦ Ἁγίου Κωνσταντίνου τοῦ Πρώτου Χριστιανοῦ Αὐτοκράτορα, τοῦ «μεγαλύτερου ἡγέτη τῆς Ρωμιοσύνης», ὅπως τὸν καλεῖ ὁ π. Ἰωάννης Ρωμανίδης, ἀποδεικνύει ὅτι ἡ ὑποστήριξη πρὸς τοὺς χριστιανούς, κάθε ἄλλο παρὰ ἐπιφανειακὴ ἦταν. «Τὰ φιλάνθρωπα διατάγματα καὶ οἱ γενναιόδωροι νόμοι, ποὺ ἔβγαλε εἶναι στοιχεῖα ἀποδεικτικά τῆς μεγάλης του εὐσεβείας» (4). Ἂν οἱ λόγοι ἦταν πολιτικοί, ἡ ἐνέργειά του αὐτὴ θὰ ἦταν παροδική.

Ὅταν ἐγκαινίαζε ὁ Μέγας Κωνσταντῖνος τὴ Νέα Ρώμη, ἡ ἀφιέρωση στὴν ἀναθηματικὴ ἰδρυτικὴ στήλη ἀνέγραφε τὰ ἑξῆς : «Σοὶ Χριστὲ Κόσμου Βασιλεὺς καὶ δεσπότης, σοὶ προστίθημι τὴν δὲ δούλην πόλιν καὶ σκῆπτρα της δὲ καὶ τὸ πᾶν Ρώμης Κράτος, φύλαττε ταύτην, σῷζε δ’ ἐκ πάσης βλάβης». Ὁ καθιερωθείς ἐπίσης τίτλος τοῦ κάθε βυζαντινοῦ αὐτοκράτορος, «πιστὸς ἐν Χριστῷ τῷ Θεῷ βασιλεὺς καὶ αὐτοκράτωρ Ρωμαίων», καταρρίπτει τὶς αὐθαίρετες αὐτὲς ‘’διαπιστώσεις’’. Ἡ Ἑλένη Γλυκατζὴ –Ἀρβελὲρ στὸ πόνημά της «Γιατί τὸ Βυζάντιο», ἀποδεικνύει ὁ τίτλος αὐτός διατηρήθηκε μέχρι τὴν ἅλωση τῆς Πόλης καὶ μάλιστα «γρήγορα ἡ Κωνσταντινούπολη ὀνομάστηκε ἐκτὸς ἀπὸ Νέα Ρώμη, Νέα Ἰερουσαλὴμ καὶ Νέα Σιών».

Μὲ τὴν ἐνέργεια αὐτὴ τοῦ Μεγάλου Κωνσταντίνου, τὸ Κράτος τῶν Ρωμιῶν, ἔγινε τὸ «πρῶτον πιστεῦσαν εἰς τὸν Δεσπότην Χριστὸν Κράτος», ὅπως ἀναφέρει ὁ Κοσμᾶς ὁ Ἰνδικοπλεύστης, ὁ ὁποῖος ἔζησε τὸν 6ον αἰώνα. Καὶ ἔγινε τοῦτο τὸ Κράτος τῶν Ρωμιῶν, «Ἔθνος Χριστιανῶν», ὅπως ἀποκάλεσε τοὺς Βυζαντινοὺς ὁ Λέων ὁ Στ΄ ὁ Σοφός. «Ὁπωσδήποτε, αὐτὰ τὰ δύο σημαντικότατα γεγονότα, ἡ ἵδρυση τῆς Κωνσταντινούπολης καὶ ἡ ἀποδοχὴ τοῦ Χριστιανισμοῦ, ὀφείλονται σ’ ἕναν μόνο ἄνθρωπο, τὸν αὐτοκράτορα Κωνσταντῖνο» (5), ἀναφέρει ἡ Ἑλένη Γλυκατζὴ –Ἀρβελέρ. Ἀξίζει ἐδῶ νὰ ἀναφέρομε τὰ λόγια του π. Ἰωάννη Ρωμανίδη ἀπὸ τὸ βιβλίον του «Ρωμιοσύνη, Ρωμανία, Ρούμελη», ὅτι «ἀφ’ἑνὸς μὲν οἱ Ρωμαῖοι ἔγιναν Ἕλληνες, ἀφ’ ἑτέρου δὲ οἱ Ἕλληνες ἔγιναν Ρωμαῖοι’’, καθὼς καὶ τὸ ὅτι ‘’τὸ παράδειγμα τοῦ Ἀποστόλου Παύλου, τὸ ἔθνος τῶν Χριστιανῶν ἐταυτίσθη μὲ τὸ ἔθνος τῶν Ρωμαίων, ἰδίως ἐν τῷ προσώπῳ τοῦ Μεγάλου Κωνσταντίνου καὶ οὕτως ἐγεννήθη ἢ ἐτελειοποιήθη ἡ Ρωμαιοσύνη ἢ ὁ Ἑλληνοχριστιανικὸς πολιτισμὸς μὲ κέντρον τὴν Κωνσταντινούπολιν νέαν Ρώμην».

Ἐπιπρόσθετη ἀπόδειξη ὅτι εἶναι παντελῶς λανθασμένη ἡ ἄποψη ὅτι ὁ Ἅγιος Κωνσταντῖνος ἐξέδωσε τὸ Διατάγμα τῶν Μεδιολάνων περὶ ἀνεξιθρησκείας μὲ σκοπὸ νὰ κερδίσει τὴ εὔνοια τῶν χριστιανῶν, εἶναι τὸ γεγονὸς ὅτι οἱ χριστιανοὶ ἀποτελοῦσαν μία μικρὴ μειοψηφία στὴν Αὐτοκρατορία, τὸν καιρὸ ἐκεῖνο τῆς ἔκδοσης τοῦ διατάγματος. Ὁ βυζαντινολόγος Steven Runciman στὸ βιβλίο του ἀναφέρει τὰ ἀκόλουθα : «Ἡ Βυζαντινὴ Θεοκρατορία», «Ἔχει ὑπολογιστεῖ ὅτι τὴν ἐποχὴ τοῦ Διατάγματος τῶν Μεδιολάνων τὸ 313, ὅταν ἡ Χριστιανικὴ Ἐκκλησία ἀπέκτησε πλήρη ἐλευθερία λατρείας καὶ νομικὴ ὑπόσταση, οἱ χριστιανοὶ δὲν ἀριθμοῦσαν περισσότερο ἀπὸ τὸ ἕνα ἕβδομο τοῦ πληθυσμοῦ τῆς αὐτοκρατορίας». Συνεπῶς εἶναι παράλογο νὰ ὑποθέσει κανεὶς ὅτι τὸ ἔπραξε τοῦτο μὲ ἰδιοτελῆ σκοπό, γιὰ νὰ κερδίσει τὴν εὔνοια τῶν χριστιανῶν. Ἡ ἄποψη αὐτὴ ἕλκει τὴν καταγωγή της, ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον, στὸ ἀλλότριο πάθος ἐνάντια στὸν μεγάλο αὐτὸν Ἅγιο, ὁ ὁποῖος ἔγινε ἡ αἰτία νὰ ἐξαπλωθεῖ ὁ Χριστιανισμὸς σὲ ὁλόκληρη τὴν αὐτοκρατορία.

Τὸ τί φρονεῖ ἡ Μία Ἁγία Ἐκκλησία γιὰ τὸν Ἅγιο Κωνσταντῖνο, ἐκφράζεται στὴν Ἀκολουθία τῶν Ἁγίων Κωνσταντίνου καὶ Ἑλένης. Ὁ Ἅγιος Κωνσταντῖνος καλεῖται Ἰσαπόστολος εἰς τὰ Στιχηρὰ Ἰδιόμελα τῆς Λιτῆς. «Χρεωστικῶς ἐκτελοῦμεν τὴν μνήμην σου, Κωνσταντῖνε Ἰσαπόστολε…», ἀναφέρει ἡ Ἀκολουθία τῶν Ἁγίων Κωνσταντίνου καὶ Ἑλένης. Στὰ Στιχηρὰ Προσόμοια, καλεῖται «Πρῶτος Βασιλεὺς Χριστιανῶν». Εἰς τὸν Ἑσπερινὸν στὰ Στιχηρὰ τῶν Ἁγίων ψάλλομεν, «Πρῶτος καθυπέταξας, τὴν ἁλουργίδα ἀείμνηστε, βασιλεῦ ἑκουσίως Χριστῷ, αὐτὸν ἐπιγνοὺς Θεὸν καὶ παμβασιλέα…» καὶ «…τὴν οἰκουμένην ὡς προῖκα προικοδοτήσας τῷ κτίστῃ σου, καὶ πόλιν βασιλεύουσαν θεοσεβῆ…». Στὴ Λιτή, στὰ Στιχηρὰ Ἰδιόμελα ψάλλομε «…πᾶσαν ἐφαίδρυνας τὴν Ἐκκλησίαν τοῦ Χριστοῦ…» καὶ «οὐκ ἐξ ἀνθρώπων τὴν κλῆσιν ἔλαβες, ἀλλ’ ὡς ὁ θεσπέσιος Παῦλος, ἔσχες μᾶλλον ἔνδοξε ταύτην ἐξ ὕψους, Κωνσταντῖνε Ἰσαπόστολε, παρὰ Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ». Ὄντως ὁ πρῶτος βασιλεὺς τῆς Ρωμιοσύνης, ‘’τῷ Φωτὶ τοῦ Φωτοδότου Χριστοῦ ἐπορεύθη καὶ τὸ ἔθνος τῶν Ρωμιῶν τῇ λαμπρότητι αὐτοῦ’’.

Σημειώσεις:

1. «εἰδώλων κατεφρόνησεν» – Ἀπὸ τὴν Ἀκολουθίαν τοῦ Ἁγίου Κωνσταντίνου

2. Τα λόγια τοῦτα τοῦ Χάϊνριχ Κράφτ ἀναφέρονται προλογικὰ στὸ βιβλίο τοῦ Ἔμπερχαρντ Χὸρστ «Μέγας Κωνσταντῖνος -Βιογραφία»

3. Τὰ λόγια τοῦτα τοῦ Ροῦντολφ Χέρνεγκερ ἀναφέρονται προλογικὰ στὸ βιβλίο τοῦ Ἔμπερχαρντ Χὸρστ «Μέγας Κωνσταντῖνος -Βιογραφία»

4. Εὐσεβίου «Ἐκκλησιαστικὴ Ἱστορία», «Εἰς τὸν Βίον Κωνσταντίνου».

5. «Ἡ πολιτικὴ ἰδεολογία τῆς Βυζαντινῆς Αὐτοκρατορίας», Ἑλένης Γλυκατζὴ-Ἀρβελὲρ

Previous Article

Οι ΗΠΑ πιέζουν την Εκκλησία της Ελλάδος να αναγνωρίσει την ουκρανική αυτοκεφαλία

Next Article

Πάπας Φραγκίσκος: Ὁ Κύριος προωθητὴς τῆς λαθρομεταναστεύσεως εἰς τὴν Εὐρώπην!

Διαβάστε ακόμα