Τὸ ἐρώτημα εἶναι ποιά ἑνότητα ἐπιδιώκουμε, τήν βασισμένη στὶς διπλωματικὲς σχέσεις, στὶς ἀμοιβαῖες ὑποχωρήσεις καὶ στὴν ἀποδοχὴ τῶν δογματικῶν διαφορῶν ἤ τήν ἐν ἀληθείᾳ τῆς Ὀρθοδόξου Πίστεως, ἡ ὁποία δὲν μπορεῖ νὰ διαχωρισθεῖ ἀπὸ τὴν ἐμπειρία τῆς θεώσεως καὶ τὴν κοινωνία μὲ τὸν Τριαδικὸ Θεό;
Ἡ ἀπονομὴ τιμητικοῦ διδακτορικοῦ τίτλου Θεολογίας στὸν Πατριάρχη Βαρθολομαῖο Α΄ ἀπὸ Ποντιφικικὸ Πανεπιστήμιο καὶ ἡ προβολὴ τοῦ γεγονότος ὡς μαρτυρίας τῆς δεσμεύσεως στὸν οἰκουμενικὸ διάλογο ἐπαναφέρουν στὸ προσκήνιο ἕνα θεμελιῶδες ἐκκλησιολογικὸ ζήτημα: μπορεῖ ἡ ἑνότης τῆς Ἐκκλησίας νὰ ἀναζητεῖται μέσα ἀπὸ μία διαδικασία, ἡ ὁποία κινδυνεύει νὰ μετατρέψει τὴ δογματικὴ ἀλήθεια σὲ ἀντικείμενο διπλωματικῆς διαπραγματεύσεως;
Ἡ Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία ἀρνεῖται νὰ ἀντιμετωπίζεται ἡ δογματικὴ ἀλήθεια ὡς ἕνα ἐμπόδιο ποὺ πρέπει νὰ παρακαμφθεῖ προκειμένου νὰ ἐπιτευχθεῖ μία ἐξωτερικὴ συμφωνία. Ἡ ἀγάπη χωρὶς τὴν ἀλήθεια κινδυνεύει νὰ καταλήξει σὲ συναισθηματικὴ ρητορεία, ἐνῶ ἡ ἑνότης χωρὶς τὴν ὁμολογία τῆς ὀρθῆς πίστεως δὲν μπορεῖ νὰ ταυτισθεῖ μὲ τὴν ἐκκλησιαστικὴ κοινωνία.
Ἡ λεγόμενη «ἑνότης ἐν τῇ διαφορᾷ» δὲν μπορεῖ νὰ ἀποτελέσει τὸ θεμέλιο τῆς ἐκκλησιαστικῆς ἑνότητος. Ἡ Ἐκκλησία δὲν εἶναι ἕνας διεθνὴς ὀργανισμός, τοῦ ὁποίου τὰ μέλη διαπραγματεύονται τὶς διαφορές τους, οὔτε μία θρησκευτικὴ συνομοσπονδία ἡ ὁποία ἀρκεῖται σὲ μία κοινὴ ἐξωτερικὴ ταυτότητα. Εἶναι τὸ Σῶμα τοῦ Χριστοῦ, θεμελιωμένο στὴν ἀποστολικὴ παράδοση καὶ στὴν ἀλήθεια τῆς πίστεως.
Ὁ Κύριος προσευχήθηκε «ἵνα πάντες ἓν ὦσιν». Ἡ προσευχὴ αὐτὴ δὲν μπορεῖ νὰ ἀποσπασθεῖ ἀπὸ τὴν ἀλήθεια, οὔτε νὰ χρησιμοποιηθεῖ ὡς θεολογικὴ νομιμοποίηση κάθε μορφῆς οἰκουμενιστικῆς προσεγγίσεως.
Ἡ ἐπιδίωξη τῆς ἑνότητος δὲν μπορεῖ νὰ ἀποσυνδέεται ἀπὸ τὴν ὁμολογία τῆς πίστεως οὔτε νὰ μετατρέπεται σὲ αὐτοσκοπό, ἀνεξάρτητα ἀπὸ τὸ δογματικὸ περιεχόμενό της. Οἱ τιμητικοὶ τίτλοι, οἱ ἐπίσημες τελετὲς καὶ οἱ ἀδελφικὲς προσφωνήσεις μποροῦν νὰ ἐκφράζουν ἀκαδημαϊκὴ ἐκτίμηση καὶ διπλωματικὴ προσέγγιση· δὲν ἀποτελοῦν, ὅμως, ἀφ’ ἑαυτῶν μαρτυρία δογματικῆς συμφωνίας οὔτε ἀποδεικνύουν τὴν ἀποκατάσταση τῆς ἐκκλησιαστικῆς ἑνότητος.
Τελικῶς, τί ἔχει μεγαλύτερη σημασία γιὰ ἕνα ἐπίσκοπο τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας; Ἡ τιμητικὴ ἀναγνώριση ἀπὸ ἕνα παπικὸ πανεπιστήμιο ἢ ἡ εὐαρέσκεια τοῦ Χριστοῦ; Τί ὠφελεῖ ἡ ἀνθρώπινη δόξα, ὅταν ἡ ἐπιδίωξη τῆς ἑνότητος κινδυνεύει νὰ ὑποταχθεῖ στὶς διπλωματικὲς σκοπιμότητες; Ὁ ἔπαινος τῶν ἀνθρώπων δὲν ἀποτελεῖ κριτήριο ἀληθείας· κριτήριο εἶναι ἡ πιστότητα στὸν Χριστὸ καὶ στὴν ἱερὰ Παράδοση τῆς Ἐκκλησίας. Ἡ Ὀρθοδοξία δὲν φοβᾶται τὸν διάλογο. Δὲν ἔχει, ὅμως, δικαίωμα νὰ θυσιάσει τὴν ἀλήθεια στὸν βωμὸ τοῦ διαλόγου.