ΑΡΧΙΜΑΝΔΡΙΤΟΥ ΙΩΗΛ ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ (†)
20ον
ΘΕΜΑ 5ον: «Περί τοῦ Μυστηρίου τῆς Ἱερᾶς Ἐξομολογήσεως»
Μέρος ΣΤ΄
Οἱ Πατέρες τῶν τεσσάρων πρώτων αἰώνων καὶ τὸ Μυστήριον τῆς Ἐξομολογήσεως
7ον Βασίλειος ὁ Μέγας (229-379 μ.Χ.)
Εὐαγγελικός: (κ. Μεταλληνός). Ὁ Μέγας Βασίλειος δέν ἔχει ὑπ’ ὄψιν του μυστηριακήν ἐξομολόγησιν ἀλλά ψυχολογικήν «πού γίνεται εἰς οἱονδήποτε πνευματικόν ἀδελφόν ἐφ’ ὅσον τόν θεωρεῖ κατάλληλον διά νά πάρῃ μιά συμβουλή, νά τοῦ ζητήσῃ παρηγορία ἕνα στήριγμα στή πίστη», γράφει ὁ κ. Μεταλληνός.
Ὀρθόδοξος: Ὁ Μέγας Βασίλειος μέσα εἰς τόν πλοῦτον τῶν συγγραμμάτων του πολλάκις κάμνει λόγον περί τοῦ θέματος πού μᾶς ἀπασχολεῖ. Οὕτω ὁ μέγας οὗτος πατήρ μεταξύ τῶν ἄλλων ἔχει γράψει καί τρεῖς κανονικάς ἐπιστολάς πρός τόν ἐπίσκοπον Ἰκονίου Ἀμφιλόχιον, περιληφθείσας εἰς τάς κανονικάς διατάξεις τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας καί ἐξ αὐτοῦ ἀπετελέσθησαν οἱ 84 πρῶτοι κανόνες τοῦ Ἁγίου Πατρός.
Εἰς αὐτούς ἕνα ῥίψωμεν ἕναν ἁπλοῦν βλέμμα θά ἴδωμεν νά καθορίζωνται ἐπιτίμια διά τούς μετανοοῦντας βαρύτερα ἤ μετριώτερα ἀναλόγως τῆς παρεκτροπῆς αὐτῶν καί ἐπί πλέον ἐν αὐτοῖς ὁ ὅρος ἐξαγόρευσης λαμβάνεται πρός δήλωσιν τῆς μυστηριακῆς ἐξομολογήσεως, δίδονται δέ καί περί χρήσεως τῶν ἐπιτιμίων ὁδηγίαι εἰς τούς ἐντεταλμένους τοῦ δεσμεῖν καί λύειν.
Οὕτω εἰς τήν 182 ἐπιστολήν πρός τόν Ἀμφιλόχιον καί ἐν κανόνι 7ῳ ἀναγιγνόσκομεν. «……Τούς δέ ἐν τριάκοντα ἔτεσι μετανοήσαντας ἐπί τῇ ἀκαθαρσίᾳ, ἥν ἐν ἀγνοίᾳ ἔπραξαν, οὐδ’ ἀμφιβάλλειν ἡμᾶς προσῆκον εἰς τό παραδέξασθαι. Ἥ τε γάρ ἄγνοια συγγνώμην ἀξίους αὐτούς ποιεῖ καί τό ἑκούσιον τῆς ἐξαγορεύσεως καί ἡ παράτασις ἐν τοσούτῳ χρόνῳ γενομένη. Ὥστε κέλευσον αὐτούς ἤδη ἀνυπερθέτως δεχθῆναι, μάλιστα εἰ καί δάκρυα δυσωποῦντα σου τήν εὐσπλαγχνίαν».
Ἔχομεν ἐδῶ μετανοήσαντας ὑπό μακροχρόνιον ἐπιτίμιον διατελοῦντας ἑκουσίως ἐξομολογηθέντας τό ἁμάρτημά των. Προδήλως δέ ὁ ὅρος ἐξαγόρευσις χρησιμοποιεῖται ἐπί τῆς μυστηριακῆς ἐξομολογήσεως. Καί ἐκ τοῦ ἐπιτιμίου τούτου λύονται οἱ μετανοήσαντες κελεύσει τοῦ ἐπισκόπου ( «κέλευσον» σύ,ὦ ἐπίσκοπε Ἀμφιλόχιε), δυσωπουμένου ὑπό τῶν δακρύων καί κινουμένου εἰς εὐσπλαγχνίαν.
Ἀλλά καί εἰς 74ον κανόνα ἀναγιγνώσκομεν τά ἑξῆς: «Ἐάν μέντοι γε ἕκαστος τῶν ἐν τοῖς προγεγραμμένοις ἁμαρτήμασι γενομένων, σπουδαῖος γένηται ἐξομολογούμενος, ὁ πιστευθείς παρά τῆς τοῦ Θεοῦ φιλανθρωπίας λύειν καί δεσμεῖν, εἰ φιλανθρωπότερος γένηται, τό ὑπερβάλλον τῆς ἐξομολογήσεως ὁρῶν τοῦ ἡμαρτηκότος εἰς τό ἐλαττῶσαι τόν χρόνον τῶν ἐπιτιμίων, οὐκ ἔσται καταγνώσεως ἄξιος». Σαφῆ καί καθαρά πράγματα. Ἐπιτίμια, ἐξομολόγησις, πιστευθεὶς λύειν καί δεσμεῖν, φιλανθρωπότερος οὗτος γενόμενος καί ἐλαττῶν αὐτός τόν χρόνον τῶν ἐπιτιμίων, τί ἄλλο θά ἠθέλαμεν! Ἰδού ἐξομολόγησις μέ ὅλα τά στοιχεῖα της.
8ον Διονύσιος Ἀλεξανδρείας (247 μ.Χ.)
Εὐαγγελικός: Μεταλληνός. Οὐδέν γνωρίζει ἀπό μαρτυρίας τοῦ Διονυσίου Ἀλεξανδρείας. (Γ΄ αἰών.)
Ὀρθόδοξος: Εἰς ἐπιστολήν τοῦ Διονυσίου Ἀλεξανδρείας πρός τόν Φάβιον Ρώμης, διασωθεῖσαν ὑπό τοῦ ἱστορικοῦ Εὐσεβίου ἀναφέρεται ὁ Διονύσιος εἰς περίπτωσιν Σεραπίωνός τινος καμφθέντος κατά τούς διωγμούς καί ἐν μετανοίᾳ διατελοῦντος καί ἐφ’ ὅρου ζωῆς μή μετέχοντος τῆς θείας εὐχαριστίας. Οὗτος ὁ Σεραπίων ἔτυχε τῆς θείας κοινωνίας κατά τάς ἐπιθανατίους στιγμάς, «ἐντολῆς ὑπ’ ἐμοῦ δεδομένης» γράφει ὁ Διονύσιος «τούς ἀπαλλαττομένους τοῦ βίου, εἰ δέοιντο, καί μάλιστα εἰ καί πρότερον ἱκετεύσαντες τύχοιεν, ἀφίεσθαι, ἵνα εὐέλπιδες ἀπαλλάττωνται» (Εὐσεβ. ἐκκλησ. ψστ, VII,44.) Ἔχομεν δηλαδή ἐδῶ τό καθεστώς τό ὑπό τῶν Ἀποστολικῶν Διαταγῶν μαρτυρούμενον. Οἱ ἁμαρτήσαντες ὑπεβάλλοντο εἰς ἐπιτίμιον. Τό ἐπιτίμιον καθωρίζετο ἐντολῇ τοῦ ἐπισκόπου («ἐντολῆς ὑπ ἐμοῦ δεδομένης») καί ἐλύετο κατ’ ἐντολήν τοῦ ἐπισκόπου. Ἡ ἱερατική δηλαδή ἐξουσία μαρτυρεῖται μέ τό παραπάνω.
9ον Ὁ Ἅγιος Ἀμβρόσιος (333 μ.Χ.)
Εὐαγγελικός: (Μεταλληνός) οὐδέν ἀναφέρει.
Ὀρθόδοξος: Ὁ Ἅγιος Ἀμβρόσιος ἐπίσκοπος Μεδιολάνων εἶναι γνωστόν, ὅτι χρησιμοποιῶν τήν ἐπισκοπικήν ἐξουσίαν τοῦ δεσμεῖν καί λύειν ἀπέκλεισε τῆς κοινωνίας τῶν ἀχράντων Μυστηρίων τόν Θεοδόσιον αὐτοκράτορα ὡς ἔνοχον τοῦ φόνου χιλιάδων Θεσσαλονικέων. Ὁ ἐπίσκοπος οὗτος γράφει τά ἑξῆς: «τό δικαίωμα τοῦτο (τῆς ἀφέσεως τῶν ἁμαρτιῶν) ὀρθῶς ἡ ἐκκλησία διεκδικεῖ, ἡ ὁποία ἔχει τούς ἀληθεῖς ἱερεῖς. Δέν δύναται νά τό διεκδικήσῃ ἡ αἵρεσις, ἡ ὁποία δέν ἔχει τούς ἱερεῖς τοῦ Θεοῦ. Ἄς μή ἀποφαίνηται δέ περί ἑαυτῆς αὕτη διά τῆς διεκδικήσεως, διότι ἀφοῦ δέν ἔχει ἱερεῖς, δικαίωμα ἱερατικόν δέν πρέπει ὑπέρ ἑαυτῆς νά διεκδικῇ» (De poeniut 1,2). Ἐν ὀλίγοις ὁ ἱερός Ἀμβρόσιος διακηρύσσει, ὅτι οἱ αἱρετικοί, μή ἔχοντες ἀληθῆ ἱερωσύνην δέν δύνανται νά παράσχουν ἄφεσιν. Καί βεβαιοῖ οὕτω, ὅτι ἄφεσις τῶν ἁμαρτιῶν καί ἱερατική ἐξουσία εἶναι συνηρτημένα καί ἀναπόσπαστα. Ἑπομένως καί ὁ Ἅγιος Ἀμβρόσιος ὁμιλεῖ σαφῶς περί Μυστηριακῆς ἐξομολογήσεως.
10ον Ἰωάννης Χρυσόστομος (344-407 μ.Χ.)
Εὐαγγελικός: (Μεταλληνός). Ὁ Ἱερός Χρυσόστομος θέλει «ἀμάρτυρον» ἄνευ μάρτυρος πνευματικοῦ τινος τήν ἐξομολόγησιν ἤτοι ἀπ’ εὐθείας πρός τόν Θεόν. Παραθέτω τά ἴδια του λόγια: «Ἀμάρτυρον ἔστω τό δικαστήριον. Ὁ Θεός ὁράτω σέ μόνος ἐξομολογούμενον» καί αὐτός «λύων τά ἁμαρτήματα ἀπό τῆς ἐξομολογήσεως» Migne 50,658. «Ἥμαρτες; εἰπέ τῷ Θεῷ ὅτι ἡμάρτηκα». Αὐτόθι 49,285. «Τϊνος, ἕνεκεν αἰσχύνῃ καί ἐρυθριᾷς εἰπέ μοι τά ἁμαρτήματα εἰπεῖν; Μή γάρ ἀνθρώπῳ λέγεις, ἵνα ὀνειδίσῃ σέ; Μή γάρ τῷ συνδούλῳ ὁμολογεῖς ἵνα ἐκπομπεύσῃ; Τῷ δεσπότῃ, τῷ κηδεμόνει, τῷ φιλανθρώπῳ, τῷ ἰατρῷ τό τραῦμα ἐπιδεικνύεις… Οὐκ ἀναγκάζω φησίν (ὁ Κύριος) εἰς μέσον ἐλθεῖν σέ θέατρον καί μάρτυρας προξενῆσαι πολλούς. Ἐμοί τό ἁμάρτημα εἰπέ μόνῳ κατ’ ἰδίαν». Αὐτόθι 48,10,12. Ἑπομένως ὁ Χρυσόστομος θέλει τήν ἐξομολόγησιν κατ’ ἰδίαν μόνῳ τῷ Θεῷ.
Ὀρθόδοξος: Θά σοῦ ἀναφέρω καί ἐγώ ἄλλους λόγους τοῦ ἱεροῦ Χρυσοστόμου, οἱ ὁποῖοι συνιστοῦν τήν ἱεράν ἐξομολόγησιν. Εἰς τόν Γ΄ λόγον περί ἱερωσύνης ὁ Χρυσόστομος γράφει: «Οἱ τήν γῆν οἰκοῦντες καί ἐν ταύτῃ ποιούμενοι τήν διατριβήν τά ἐν οὐρανοῖς διοικεῖν ἐπετράπησαν καί ἐξουσίαν ἔλαβον, ἥν οὔτε ἀγγέλοις οὔτε ἀρχαγέλλοις ἔδωκεν ὁ Θεός. Οὐ γάρ πρός ἐκείνους εἴρηται ὅσα ἄν δήσητε ἐπί τῆς γῆς ἔσται δεδεμένα ἐν τῷ οὐρανῷ…
Οὗτος ὁ δεσμός αὐτῆς ἅπτεται τῆς ψυχῆς καί διαβαίνει τούς οὐρανούς καί ἅπερ ἄν ἐργάσωνται κάτω οἱ ἱερεῖς, ταῦτα ὁ Θεός ἄνω κυροῖ καί τήν τῶν δούλων γνώμην ὁ δεσπότης βεβαιοῖ». Εἰς τήν 86 ὁμιλίαν του ὁ ἱερός οὗτος Πατήρ λέγει ἀκόμη ἐμφαντικώτερον «Μεγάλη ἡ τῶν ἱερέων ἀξία, ὧν ἄν ἀφῆτε, φησίν, ἀφέωνται οἱ ἁμαρτίαι. Καί τί λέγω; Οὔτε ἄγγελος οὔτε ἀρχάγγελος ἐργάσασθαι τί δύναται. Ἀλλά Πατήρ καί Υἱός καί Ἅγιον Πνεῦμα πάντα οἰκονομεῖ… Ὁ δέ ἱερεύς τήν ἑαυτοῦ δανείζει γλῶσσαν καί τήν ἑαυτοῦ παρέχει χεῖρα». Ἰδού πῶς σκέπτεται ὁ Ἱερός Πατήρ διά τήν ὑπό τῶν ἱερέων ἐξομολόγησιν.
Συγχωροῦν οἱ ἱερεῖς ἁμαρτίας, πρᾶγμα τό ὁποῖον δέν δύναται νά κάμωσι ἄγγελοι καί ἀρχάγγελοι. Ἡ δέ Ἁγία Τριάς Πατήρ Υἱός καί Ἅγιον Πνεῦμα λαμβάνουσι τήν γλῶσσαν καί τήν χεῖρα τοῦ ἱερέως καί συγχωροῦν τάς ἁμαρτίας».
Πῶς θά συμβιβασθῶσι αὐτά μέ ἐκεῖνα πού εἴπατε, κ. Εὐαγγελικέ;