ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΕΛΩΝΟΥ ΚΑΙ ΦΑΡΙΣΑΙΟΥ
1 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2026
Ἀπόστολος: Ρωμ. η΄ 28 – 39
Εὐαγγέλιον: Λουκ. ιη΄ 10-14
Ἦχος: α΄- Ἑωθινόν: Α΄
ΔΙΔΑΓΜΑΤΑ ΕΚ ΤΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟΥ
«Ὁ Θεός, ἱλάσθητί μοι τῷ ἁμαρτωλῷ» (Λουκ. ΙΗ΄ 13)
«Εἴσελθε εἰς τὸ ταμιεῖόν σου» (Ματθ. ΣΤ΄ 6)
Περὶ προσευχῆς, ἀγαπητοὶ ἐν Χριστῷ ἀδελφοί μου, ὁ λόγος τοῦ ἱεροῦ Εὐαγγελικοῦ ἀναγνώσματος, ὅπερ ἠκούσαμεν σήμερον κατὰ τὴν εἴσοδόν μας εἰς τὴν κατανυκτικὴν περίοδον τοῦ Τριωδίου! Διὰ τῆς γνωστῆς παραβολῆς «τοῦ Τελώνου καὶ τοῦ Φαρισαίου», ὁ Κύριος καὶ Διδάσκαλος μᾶς διδάσκει, τὸ μέγα τοῦτο «ἄθλημα» τῆς προσευχῆς! Μέσῳ τῶν δύο τούτων, ἐκ διαμέτρου ἀντιθέτων, μορφῶν, ἐκφράζει… τὴν εὐαρέσκειάν Του, ἀφ’ ἑνός, ἀλλ’ ἐν ταὐτῷ καὶ τὴν δυσαρέσκειάν Του ἀντιστοίχως, πρὸς τὰς προσευχὰς τῶν δύο ὡς ἄνω «πρωταγωνιστῶν» τῆς ἐν λόγῳ παραβολῆς!
Κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς τριετοῦς διδασκαλίας Του ἀνὰ μέσον τῶν ἀνθρώπων, πολλάκις ὡμίλησεν ὁ Θεάνθρωπος Ἰησοῦς, περὶ τῆς τοιαύτης… «ἐπικοινωνίας» τοῦ ἀνθρώπου μετὰ τοῦ Θεοῦ! Πολλάκις ὑπέδειξεν εἰς ἡμᾶς καὶ τὸν τρόπον, ἀλλὰ καὶ τοὺς λόγους, διὰ τῶν ὁποίων θὰ δυνάμεθα νὰ προσεγγίζωμεν Τοῦτον τὸν Ἴδιον τὸν Θεόν! Κυρίως ἐκεῖ εἰς τὴν «ἐπὶ τοῦ ὄρους ὁμιλίαν» Του, μᾶς ὑπέδειξεν, οὐχὶ τόσον τοὺς προσευχητικοὺς λόγους, ὅσον μᾶλλον, τὸν τρόπον δι’ οὗ αὕτη ἡ προσευχὴ ἡμῶν, γίνεται εὐάρεστος εὐπρόσδεκτος ὑπ’ Αὐτοῦ! «Εἴσελθε εἰς τὸ ταμιεῖόν σου», μᾶς συνέστησε! Καὶ «ταμιεῖον», ἐν προκειμένῳ, εἶναι ὁ οἷοσδήποτε χῶρος, ἐσωτερικός τε καὶ ἐξωτερικός, εἰς τὸν ὁποῖον θὰ δυνάμεθα νὰ συνομιλῶμεν ἀπερισπάστως μετ’ Αὐτοῦ! Εἶναι κυρίως ἡ καρδία μας, ἀφ’ ἧς θὰ ἐξέρχωνται οἱ λόγοι τῆς προσευχῆς μας! Δὲν μᾶς ὑπέδειξεν ἐν προκειμένῳ τὸ περιεχόμενον τῆς προσευχῆς, – βεβαίως τοῦτο τὸ ἔκανε ἡ Ἁγία μας Ἐκκλησία, θεσμοθετοῦσα τὰς καθημερινὰς ἱερὰς ἀκολουθίας, νὰ μᾶς διευκολύνῃ εἰς τὴν ἐν λόγῳ ἐπικοινωνίαν μας μετὰ τοῦ Κυρίου, – ἀλλὰ κατέδειξεν εἰς ἡμᾶς τὸν τρόπον τοῦ… «προσεύχεσθαι»!
Ὁ Κύριος, κατὰ τὴν ἀπερινόητον Αὐτοῦ καὶ «ἄκραν ταπείνωσιν», ἐκάλεσε καὶ καλεῖ τὸν ἐλάχιστον καὶ ἁμαρτωλὸν ἄνθρωπον, ἵνα συνομιλῇ μετ’ Αὐτοῦ, καταδεικνύων τὴν ἄπειρον Ἀγάπην Του πρὸς τοῦτο, τὸ τέλειον καὶ λογικὸν πλᾶσμά Του!
Ὁ Φαρισαῖος καὶ ὁ Τελώνης!
Κατὰ τὴν Θείαν διδασκαλίαν, «ἀνέβησαν οὗτοι εἰς τὸ ἱερὸν προσεύξασθαι»! Ὁ σκοπός των, ἅγιος καὶ ἱερός, ἐφ’ ὅσον, δὲν ὑπάρχει τίποτε τὸ ἀνώτερον καὶ ἱερώτερον, ἀπὸ ταύτην τὴν ἱερωτάτην ὥραν τῆς προσευχῆς! Εἶναι ἡ ὥρα κατὰ τὴν ὁποίαν, ὁ ἄνθρωπος σπεύδει ἵνα συνομιλήσῃ μετὰ τοῦ Θεοῦ Πατρός του! Ὁποία τιμή! Ἐὰν αἰσθανώμεθα τιμὴν καὶ ὑπεροχήν, ἐπειδὴ ἐπικοινωνήσαμεν μὲ ἓν πρόσωπον διακεκριμένον, πόσῳ μᾶλλον, ὅταν γινώμεθα ἀκουστοὶ ὑπ’ Αὐτοῦ τοῦ Παντοδυνάμου Θεοῦ! Ἔτι δὲ περισσότερον καὶ συγκλονιστικώτερον, ὅταν μᾶς καλεῖ καὶ μᾶς παρακαλεῖ πρὸς τοῦτο, Αὐτὸς Οὗτος ὁ Κύριος!
Τοῦτο τὸ ἱερὸν ἔργον τῆς προσευχῆς, «ἐργάζονται» – κατὰ τὸν παραβολικὸν λόγον, – οἱ δύο οὗτοι προσκυνηταὶ τοῦ Ναοῦ! «Ὁ Φαρισαῖος σταθεὶς πρὸς ἑαυτὸν ταῦτα προσηύχετο»! Ἔχουσιν ἰδιαιτάτην σημασίαν αἱ λέξεις αὗται, διότι ἐπισημαίνουσι τὴν ἀστοχίαν καὶ ἀποτυχίαν τῆς φαρισαϊκῆς προσευχῆς! Κατὰ τὸν ἀείμνηστον καὶ διακεκριμένον ἑρμηνευτὴν τῆς Ἁγίας Γραφῆς, Παναγ. Τρεμπέλαν, ἡ ἀνωτέρω φράσις σημαίνει˙ «ὁ Φαρισαῖος ἐστάθη ὄρθιος, ὥστε νὰ φαίνεται καλά, καὶ προσηύχετο καθ’ ἑαυτὸν καὶ δι’ ἑαυτὸν ταῦτα»! Ἄλλοις λόγοις, προσεύχεται οὗτος, ὡς συνήθως προσεύχονται οἱ πλεῖστοι τῶν προσευχομένων, εἰς κοινὴν θέαν! Προσεύχεται, οὐχὶ διὰ νὰ ἀκουσθῇ ὑπὸ τοῦ Κυρίου, ἀλλὰ διὰ νὰ γίνῃ ἀκουστὴ ἡ προσευχή του ὑπὸ τῶν παρισταμένων εἰς ἐκεῖνον τὸν χῶρον! Ἐπιθυμεῖ νὰ ἐντυπωσιάσῃ καὶ προβάλῃ ἑαυτόν, καὶ ἐν συνεχείᾳ λάβῃ τὰ «συγχαρητήρια» καὶ τὸν ἔπαινον ἀπὸ τοὺς «θαυμαστάς» του! «Προσεύχεται», ἵνα ἐπιδείξῃ τὴν δῆθεν ἀρετήν του καὶ τὰ δῆθεν καλά του ἔργα! Προσευχή … ἄκυρος!
Ἂς ἴδωμεν, ὅμως, καὶ τὸν ἕτερον προσευχόμενον! Οὗτος εἶναι, ἐκ τῶν «ὀνομαστῶν» ἁμαρτωλῶν! Εἶναι τελώνης! Ἐπιθυμεῖ καὶ οὗτος, – παρὰ τὰς βαρυτάτας ἁμαρτίας του, – νὰ ἐπικαλεσθῇ τὸ Θεῖον ἔλεος! Ἐνθυμεῖται τὰ κρίματά του καί … «μακρόθεν ἑστὼς οὐκ ἤθελεν οὐδὲ τοὺς ὀφθαλμοὺς εἰς τὸν οὐρανὸν ἐπᾶραι, ἀλλ᾿ ἔτυπτεν εἰς τὸ στῆθος αὐτοῦ λέγων· ὁ Θεός, ἱλάσθητί μοι τῷ ἁμαρτωλῷ»! Κατὰ τὸν προαναφερθέντα ἑρμηνευτήν, «ὁ τελώνης … ἔστεκε μακρὰν ἀπὸ τὸ θυσιαστήριον, ποὺ ἐκαίοντο αἱ θυσίαι, καὶ δὲν εἶχε τὴν τόλμην ὄχι μόνον τὰς χεῖρας του, ἀλλὰ οὔτε τὰ μάτια του νὰ σηκώσῃ ἐπάνω πρὸς τὸν οὐρανόν. Ἀλλ’ ἐκτύπα συνεχῶς τὸ στῆθος του, ποὺ περιέκλειε τὴν ἁμαρτωλὴν καὶ ἀκάθαρτον καρδίαν του, καὶ ἔλεγεν· Ὦ Κύριε καὶ Θεέ, σπλαγχνίσου με καὶ συγχώρησέ με τὸν ἁμαρτωλόν»!
Ἡ δικαίωσις!
«Κατέβη οὗτος δεδικαιωμένος εἰς τὸν οἶκον αὐτοῦ ἢ γὰρ ἐκεῖνος»! Οὗτος ὁ ἁμαρτωλὸς τελώνης, διὰ ταύτης τῆς ἐλαχίστης προσευχῆς, διὰ τῆς εἰλικρινοῦς μετανοίας αὐτοῦ, διὰ τῆς αὐτομεμψίας του,… ἐδικαιώθη ἀπὸ τὸν Θεόν!
Ἐκ τῆς λιτῆς ταύτης παραβολικῆς ἀφηγήσεως, κατανοοῦμεν, φίλοι μου ἀναγνῶσται, ὅτι τὰ στοιχεῖα μιᾶς ἀξίας καὶ εὐπροσδέκτου προσευχῆς, δὲν εἶναι, οὔτε τὸ μέγεθος ταύτης, οὔτε ἡ ὥρα ἥτις θὰ διαρκέσῃ αὕτη, οὔτε τὸ πλῆθος τῶν ἀκολουθιῶν ἅτινας θὰ «διαβάσωμεν», προκειμένου νὰ εἴμεθα συνεπεῖς εἰς τὸ πρόγραμμα τῶν ὁριζομένων καθ’ ἡμέραν, ἱερῶν εὐχῶν καὶ ἀκολουθιῶν, τὰς ὁποίας διατάσσει ἡ Ἁγία Ὀρθόδοξος Ἐκκλησία μας! Βεβαίως, σπεύδω νὰ προλάβω τὴν οἱανδήποτε παρανόησιν! Σοφῶς καὶ θεοπρεπῶς ὥρισεν ἡ Ἐκκλησία μας, τὰς προειρηθείσας ἱερὰς ἀκολουθίας˙ καὶ εὐτυχεῖς ἐκεῖνοι οἵτινες πειθαρχοῦσιν εἰς τὴν τοιαύτην ἐκκλησιαστικὴν διάταξιν…! Ἀκόμη δὲ εὐτυχέστεροι, ἅπαντες ἐκεῖνοι οἵτινες ἐπιτελοῦσι τὰς ὡς ἄνω ἱερὰς ἀκολουθίας, συμμετέχοντες… ψυχῇ τε καὶ σώματι εἰς τὰ ὕψιστα νοήματα τούτων τῶν ἀκολουθιῶν καὶ προσευχῶν!
Ὅμως, ἡ οὐσία τῆς προσευχῆς, εὑρίσκεται εἰς ἐκείνην τὴν Κυριακὴν σύστασιν καὶ ὑπόδειξιν! «Εἴσελθε εἰς τὸ ταμιεῖόν σου, καὶ κλείσας τὴν θύραν σου πρόσευξαι τῷ πατρί σου τῷ ἐν τῷ κρυπτῷ, καὶ ὁ πατήρ σου ὁ βλέπων ἐν τῷ κρυπτῷ ἀποδώσει σοι ἐν τῷ φανερῷ»! Δηλαδή … ἁπλοῖς λόγοις, «ὡμίλησε διὰ τῆς προσευχῆς σου πρὸς Ἐκεῖνον ὅστις ἀκούει… τὰ κρυπτὰ τῆς καρδίας ἡμῶν, καὶ θὰ σοῦ δώσῃ ὅσα ἡ καρδία σου ζητεῖ καὶ ἐπιθυμεῖ»!
Τοιαύτην προσευχὴν ἔκανε ὁ τελώνης καὶ ἐδικαιώθη! Ἀντιθέτως ὁ φαρισαῖος «προσηύχετο πρὸς ἑαυτὸν καὶ πρὸς τοὺς ἀνθρώπους ποὺ τὸν ἤκουον», καὶ διὰ τοῦτο ἡ προσευχή του αὕτη, ἠκούσθη μέν, ἀλλὰ δὲν εἰσηκούσθη ἀπὸ τὸν Κύριον!
Ναί, τὰς ἱερὰς ἀκολουθίας˙ ναί, τὴν εὐχήν, «Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, ἐλέησόν με»˙ ναί, τὴν προσευχήν σου ἥντινα ἐπιθυμεῖς˙ ἀλλά, προσοχή! Ὡς λέγει τις ἐκ τῶν συγχρόνων Ἁγίων πατέρων, πρόσεξε καὶ νὰ καταλαβαίνῃς, «ποῖος εἶσαι, εἰς ποῖον ἀπευθύνεσαι, καὶ τί τοῦ λέγεις»!
Ἀρχιμ. Τιμόθεος Γ. Παπασταύρου
Ἱεροκήρυξ Ἱερᾶς Μητροπόλεως Πατρῶν