Στὴ Βουδαπέστη ξεκίνησε στὶς 31 Αὐγούστου τὸ 27ο Διεθνὲς Συνέδριο τῆς Ἑταιρείας Δικαίου τῶν Ἀνατολικῶν Ἐκκλησιῶν (SLEC), τὸ ὁποῖο πραγματοποιήθηκε στὸ Καθολικὸ Πανεπιστήμιο «Pázmány Péter» καὶ ὁλοκληρώθηκε στὶς 4 Σεπτεμβρίου. Στὸ συνέδριο συμμετέχουν κανονολόγοι, θεολόγοι καὶ εἰδικοὶ τοῦ Κανονικοῦ Δικαίου ἀπὸ τὴ Ρωμαιοκαθολικὴ καὶ τὴν Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία.
Κεντρικὸ θέμα τοῦ συνεδρίου εἶναι τὸ πρωτεῖο τοῦ Ἐπισκόπου Ρώμης καὶ ἡ σχέση του μὲ τὴ συνοδικότητα, μὲ ἰδιαίτερη ἔμφαση στὶς ἱστορικὲς συγκλίσεις καὶ ἀποκλίσεις μεταξὺ Ἀνατολῆς καὶ Δύσεως. Στὴν εἰσαγωγική του ὁμιλία, ὁ Μητροπολίτης Περιστερίου Γρηγόριος Παπαθωμᾶς, Πρόεδρος τῆς SLEC, ὑποστήριξε ὅτι ἡ Ὀρθόδοξη πλευρὰ ἀποδέχεται τὸ πρωτεῖο τοῦ Ἐπισκόπου Ρώμης μόνον ὡς «συνοδικὸ πρωτεῖο» καὶ ὄχι ὡς αὐτονομημένη ἐξουσία.
Κατὰ τὴν παρουσίασή του, ἡ βασικὴ διαφορὰ μεταξὺ τῶν δύο ἐκκλησιολογικῶν παραδόσεων ἀφορᾷ τὴ σχέση πρωτείου καὶ συνοδικότητας. Ἡ Ὀρθόδοξη προσέγγιση, σύμφωνα μὲ τὸν ἴδιο, θέτει προηγουμένως τὴ συνοδικότητα καὶ μέσα σὲ αὐτὴν τοποθετεῖ τὸ πρωτεῖο, ἐνῶ ἡ Ρωμαιοκαθολικὴ παράδοση ξεκινᾷ ἀπὸ τὸ πρωτεῖο. Παράλληλα, ἀναφέρθηκε στὴν πρώτη χιλιετία, κατὰ τὴν ὁποία ὁ Ἐπίσκοπος Ρώμης παρουσιαζόταν ὡς «Πρῶτος μεταξὺ τῶν Πρώτων», ἐνῶ στὴ δεύτερη διέκρινε σταδιακὴ μεταβολὴ πρὸς περισσότερο πυραμιδικὴ ἐκκλησιολογικὴ δομή.
Ἰδιαίτερη ἀναφορὰ ἔγινε ἐπίσης στὴν ἐπαναφορὰ ἀπὸ τὸν πάπα Φραγκῖσκο, τὸ 2024, τοῦ τίτλου «Πατριάρχης τῆς Ρώμης-Δύσεως», καθὼς καὶ στὴ σύγχρονη προσπάθεια ἐνίσχυσης τῆς συνοδικότητας στὴ Ρωμαιοκαθολικὴ ἐκκλησία.
Ὁ Μητροπολίτης Γρηγόριος κάλεσε τοὺς συμμετέχοντες νὰ ὑπερβοῦν τὴν ἁπλὴ καταγραφὴ τῶν διαφοροποιήσεων καὶ νὰ ἀναζητήσουν τρόπους ἐπίλυσης τοῦ ζητήματος, στὸ πλαίσιο τοῦ θεολογικοῦ διαλόγου Ὀρθοδόξων καὶ Ρωμαιοκαθολικῶν.
Στὶς ἐργασίες συμμετεῖχε καὶ ὁ Πρόεδρος τοῦ Τμήματος Θεολογίας τοῦ ΕΚΠΑ, Καθηγητὴς Ἰωάννης Παναγιωτόπουλος, ἐνῶ τὸ πρόγραμμα περιλάμβανε συζητήσεις γιὰ τὶς ἱστορικὲς μορφὲς τοῦ πρωτείου, τὸ μέλλον τῆς ἐκκλησιολογίας, καθὼς καὶ τὸ παπικὸ πρωτεῖο καὶ τὸ ἀλάθητο.
Ὁ Μητροπολίτης Περιστερίου παραμένει ἐγκλωβισμένος στὸ δίπολο «Πρῶτος ἢ Σύνοδος». Αὐτὸ τὸ δίπολο ἔχει ἀπασχολήσει κυρίως τοὺς Ρωμαιοκαθολικοὺς θεολόγους. Ἐνίοτε κάποιοι τόνιζαν τὸ πρωτεῖο ἔναντι τῆς Συνόδου, ἐνῶ ἄλλοι τὴ Σύνοδο ἔναντι τοῦ πρωτείου. Ἡ Ὀρθόδοξη πατερικὴ θεολογία, ἔτσι ὅπως ἐκφράστηκε στὶς Οἰκουμενικὲς Συνόδους, ἐκφράζει τὸ πρωτεῖο τῶν Ἁγίων καὶ τῶν θεόπτων Πατέρων.
Τί θὰ ἦταν, ἄραγε, ἡ Α΄ Οἰκουμενικὴ Σύνοδος ἄνευ τοῦ Ἁγίου Ἀθανασίου; Ἡ συνοδικότητα δὲν σημαίνει, λοιπόν, δημοκρατία ὅλων τῶν «πρώτων», ἀλλὰ σύναξη Ἁγίων. Τί σημαίνει τὸ δοξαστικὸ τῶν Ἁγίων Πατέρων «Ὁ χορός»; Οὐδέποτε ἐψάλη «τῶν Ἁγίων Πρώτων» ἢ «τῶν Ἐπισκόπων ὁ χορός».
Ἐπαναλαμβάνουμε: τὸ μόνο πρωτεῖο ποὺ δέχεται ἡ Ἁγία μας Ἐκκλησία εἶναι τὸ πρωτεῖο τῶν Ἁγίων Πατέρων. Ἄνευ αὐτῶν καὶ τοῦ πνεύματος ποὺ τοὺς χαρακτηρίζει, ἡ Ἐκκλησία εἴτε μετατρέπεται σὲ ἵδρυμα ποὺ κυβερνᾶται ἀπὸ τὸν Πρῶτο εἴτε ἀπὸ τὸν «συλλογικὸ Πρῶτο», δηλαδὴ μία Σύνοδο ποὺ δρᾷ ὡς ὀλιγαρχία.
Ὁ Σεβασμιώτατος θὰ ἔπρεπε νὰ τονίσει, ὅπως καὶ ὅλοι οἱ Ὀρθόδοξοι, τὸ πρωτεῖο τῶν Πατέρων. Αὐτοὶ ἦταν ποὺ ἔκαναν μία Σύνοδο Οἰκουμενική, καὶ ὄχι ὁ Πρῶτος, δηλαδὴ ὁ Πάπας, ἢ ἡ Σύνοδος ὡς ἄθροισμα πολλῶν «πρώτων». Ἡ ἐκκλησιαστικὴ ἀλήθεια δὲν ἀναδεικνύεται οὔτε ἀπὸ τὴν ἐξουσία ἑνὸς προσώπου οὔτε ἀπὸ μία μηχανιστικὴ ἄθροιση ἐπισκόπων, ἀλλὰ ἀπὸ τὴν ἐν Ἁγίῳ Πνεύματι ἐμπειρία καὶ μαρτυρία τῶν Ἁγίων Πατέρων.
Ν. Ρωμανός