Γράφει ὁ κ. Χρῆστος Ἰ. Κολοβός,
Δρ Μηχανικὸς Μεταλλείων -Μεταλλουργὸς Μηχαν. ΕΜΠ, τ. Διευθυντὴς Κλάδου Μεταλλευτικῶν Μελετῶν & Ἔργων ΔΕΗ ΑΕ, Σύμβουλος ἐνεργειακῆς πολιτικῆς
Ποιὰ εἶναι τὰ δεδομένα σήμερα, ποῦ μᾶς ὁδηγοῦν τὰ δεδομένα, ποιὲς ἐναλλακτικὲς ἐπιλογὲς ὑπάρχουν;
1. Τὰ δεδομένα
α) Πάνω ἀπὸ 95% τῶν κελλιῶν τῶν φωτοβολταϊκῶν συστημάτων παγκοσμίως ἔρχεται ἀπ’ τὴν Κίνα, ἀπ’ ὅπου ἔρχεται καὶ 70-90% τῶν μετάλλων τῆς ὁμάδας «σπανίων γαιῶν», ποὺ εἶναι ἀπαραίτητα γιὰ τὰ αἰολικά. Ἡ λίμνη τοξικῶν καταλοίπων κατεργασίας «σπανίων γαιῶν» στὸ Baotou τῆς Κίνας δείχνει πὼς τίποτα τὸ ἀειφόρο δὲν ὑπάρχει στὸν ἐξοπλισμὸ γιὰ τὶς συγκεκριμένες «Α»ΠΕ, γι’ αὐτὸ καὶ τὸ «δῆθεν».
β) Ἡ λειτουργία τοῦ δικτύου ἠλεκτροδότησης βασίζεται στὴν ἰσορροπία σὲ κάθε χρονικὴ στιγμὴ τῆς παραγωγῆς ἠλεκτρισμοῦ μὲ τὴ ζήτηση ἀπ’ τοὺς καταναλωτές. Κάθε ἀνισορροπία, ποὺ προκύπτει εἴτε ἀπὸ ζήτηση ποὺ δὲν μπορεῖ νὰ καλυφθεῖ ἀπ’ τὴν παραγωγὴ εἴτε ἀπὸ ὑπερβάλλουσα παραγωγή, ὁδηγεῖ σὲ ἐπικίνδυνες καταστάσεις: χωρὶς παρέμβαση τοῦ Διαχειριστῆ τοῦ Συστήματος ἠλεκτροδότησης τείνουν σὲ μπλακάουτ. Στὴ Μελέτη Ἐπάρκειας Ἰσχύος 2020-2030 ὁ ΑΔΜΗΕ, (Ἀνεξάρτητος Διαχειριστὴς Μεταφορᾶς Ἠλεκτρικῆς Ἐνέργειας), εἶπε πὼς μὲ τὶς ὑπάρχουσες τεχνολογίες ἡ ἠλεκτρικὴ ἐνέργεια δὲν μπορεῖ νὰ ἀποθηκευτεῖ.
γ) Ἡ ζήτηση ἠλεκτρισμοῦ στὸ Ἑλληνικὸ Διασυνδεμένο Σύστημα Ἠλεκτρισμοῦ (ἠπειρωτικὴ χώρα + διασυνδεμένα νησιὰ) κυμαίνεται στὴ διάρκεια τοῦ 24ώρου καὶ ἀνάλογα μὲ τὴν ἐποχὴ τοῦ ἔτους ἀνάμεσα σὲ 2,5 καὶ 9,5 χιλ. MW. Ἀντίστοιχη πρέπει νὰ εἶναι ἡ παραγωγή, προκειμένου νὰ διατηρεῖται ἡ εὐστάθεια τοῦ δικτύου.
δ) Ἔχουμε ἤδη ἐγκαταστήσει πάνω ἀπὸ 10 χιλ. MW αἰολικά+φωτοβολταϊκά, τὰ ὁποῖα μᾶς ἔχουν κοστίσει πάνω ἀπὸ 15 δισεκατομμύρια εὐρώ, σὲ συνθῆκες χρεωκοπίας τῆς χώρας. Αὐτὰ τὰ αἰολικά+φωτοβολταϊκὰ ἔχουν ἤδη ἀποδειχθεῖ στὴν πράξη παντελῶς ἀνίκανα νὰ διασφαλίσουν τὴν ἐπάρκεια ἠλεκτρισμοῦ, καλύπτοντας ἀξιόπιστα τὴ ζήτηση, ἐνῷ καὶ οἱ λογαριασμοὶ ἔχουν πετάξει στὰ ὕψη.
ε) Στὶς 7/10/2022 μᾶς ἐνημέρωσαν πανηγυρικὰ πὼς οἱ δῆθεν «Α»ΠΕ κάλυψαν τὶς ἀνάγκες τῆς Ἑλλάδας γιὰ 5 ὧρες. Παρέλειψαν νὰ μᾶς ποῦν πὼς ἡ ζήτηση ἠλεκτρισμοῦ ἦταν κάτω κι ἀπὸ 2,5 χιλ. MW, πὼς τὰ θερμικὰ ἐργοστάσια συνέχισαν νὰ λειτουργοῦν ἀδιάλειπτα, πὼς ἐκείνη τὴν ἡμέρα λόγω ἰσχυρῶν ἀνέμων ὑπῆρχε ἀπαγορευτικὸ ἀπόπλου γιὰ τὰ νησιὰ καὶ πὼς τὸ δίκτυο θὰ κατέρρεε, ἂν δὲν γίνονταν ἐξαγωγές.
στ) Μὲ Ἀπόφαση τοῦ Ὑπουργοῦ Ἐνέργειας στὶς 16/11/2022 (Διαύγεια, ΑΔΑ 9ΕΙΜ4653Π8-ΖΦ7) πιστοποιήθηκε μὲ τὸν πλέον ἐπίσημο τρόπο ἀπ’ τὴν κυβέρνηση πὼς ὁ ἐγχώριος λιγνίτης εἶναι πιὸ φθηνὸς ἀπ’ τὸ φυσικὸ ἀέριο, τὸ ὁποῖο ἐπιπλέον εἶναι 100% εἰσαγόμενο. Ἀλλά, σύμφωνα μὲ τὰ στοιχεῖα τοῦ ΑΔΜΗΕ, στὶς 2/12/2022 ἡ συμμετοχὴ τοῦ πανάκριβου φυσικοῦ ἀερίου στὸ μεῖγμα ἠλεκτροπαραγωγῆς ἦταν 70%, ἐνῷ ὁ πολὺ πιὸ φθηνὸς λιγνίτης ἦταν στὸ 16% (οἱ δῆθεν «Α»ΠΕ στὸ μόλις 6%). Ἐπίσης, ἡ συμμετοχὴ τοῦ φυσικοῦ ἀερίου ἦταν 62-68% στὶς 3,5,7 & 8/12/2022 καὶ τὶς ὑπόλοιπες ἡμέρες κατὰ κανόνα πάνω ἀπὸ 50%.
ζ) Σύμφωνα μὲ τὰ τελευταῖα δημοσιευμένα στοιχεῖα τοῦ Ἰνστιτούτου Fraunhofer, μέχρι καὶ τὸν Ὀκτώβριο 2022 ἡ Γερμανία ἔχει ἤδη ἐγκαταστήσει πάνω ἀπὸ 130 χιλ. MW αἰολικά+φωτοβολταϊκά. Ὅμως, σύμφωνα μὲ τὰ στοιχεῖα τοῦ Entso-e (Ἕνωση Διαχειριστῶν Συστημάτων Ἠλεκτροδότησης Εὐρώπης), τὸ διήμερο Πέμπτης- Παρασκευῆς 1 & 2/12/20222 αὐτὰ τὰ πάνω ἀπὸ 130 χιλ. MW ἔδιναν μόλις 3,5-5 χιλ. MW, ποσότητα ποὺ δὲν εἶναι ἱκανὴ νὰ καλύψει οὔτε κἄν τὶς ἀνάγκες τῆς Ἑλλάδας! Τὸ ἴδιο συνέβη στὸ 3ήμερο 9-11/12/2022. Τὰ πάνω ἀπὸ 130 χιλ. MW τῆς Γερμανίας κόστισαν πάνω ἀπὸ 150 δισεκατομμύρια εὐρώ, μόνο ὡς ἐξοπλισμός.
η) Σὲ ὁμιλία του στὶς 9/12/2022 ὁ Ἕλληνας Ὑπουργὸς Ἐνέργειας εἶπε πὼς ἡ δυναμικότητα τῶν δῆθεν «Α»ΠΕ θὰ τριπλασιαστεῖ μέχρι τὸ 2030, ἐνῷ θὰ συνοδεύεται ἀπὸ 7–8 χιλ. MW ἀποθήκευσης ἠλεκτρικῆς ἐνέργειας καὶ 2,5 χιλ. MW θαλάσσιων αἰολικῶν. Ἐπειδὴ ἡ ἀποθήκευση μετρεῖται μὲ τὶς ὧρες, τὰ πανάκριβα 7–8 χιλ. MW θὰ μποροῦν νὰ καλύψουν τὸ πολὺ τὶς ἀνάγκες λίγων μόνο ὡρῶν.
2. Ποῦ μᾶς ὁδηγοῦν τὰ δεδομένα;
α) Γιὰ νὰ καλύψουμε στοιχειωδῶς ἀξιόπιστα τὶς ἀνάγκες τῆς Ἑλλάδας μὲ αἰολικά+φωτοβολταϊκά, τὰ πάνω ἀπὸ 10 χιλ. MW, ποὺ ἤδη ἔχουμε βάλει, εἶναι πολὺ λίγα καὶ πρέπει νὰ βάλουμε πολὺ περισσότερα ἀπὸ 100 χιλ. MW.
β) Ἐὰν βάλουμε τόσα πολλὰ αἰολικά+φωτοβολταϊκα, θὰ ὑπάρχουν πολλὲς ὧρες ποὺ τὸ δίκτυο θὰ ἀποσταθεροποιεῖται, λόγω ἀνισορροπίας τῆς παραγωγῆς σὲ σχέση μὲ τὴ ζήτηση. Γιὰ νὰ μείνει τὸ σύστημα εὐσταθές, πρέπει νὰ κάνουμε νέα δίκτυα μεταφορᾶς τοῦ ἠλεκτρισμοῦ. Ἤδη μαθαίνουμε γιὰ καλῴδιο μὲ τὴν Αἴγυπτο, καλῴδιο μὲ τὴν Κύπρο, καλῴδιο μὲ τὴν Αὐστρία, νέο καλῴδιο μὲ τὴν Ἰταλία. Ἕνας χορὸς δισεκατομμυρίων ἀπ’ τὶς τσέπες τῶν φορολογουμένων, μὲ ἐντελῶς ἀβέβαια ἀποτελέσματα, τόσο στὴν ἀσφάλεια ἐφοδιασμοῦ ὅσο καὶ στὶς τιμὲς τοῦ ρεύματος: οἱ «ἐπενδύσεις» θὰ πρέπει νὰ ἀποπληρωθοῦν! Πρακτικά, θὰ καταστρέψουμε τὴν Ἑλλάδα, μὲ αἰολικά+φωτοβολταϊκὰ καὶ πυλῶνες μεταφορᾶς παντοῦ, γιὰ νὰ στέλνουμε ἠλεκτρισμὸ στὴ Γερμανία. Ἡ χώρα θὰ γίνει ἕνα ἀπέραντο βιομηχανοστάσιο, μὲ προβληματικὲς τὶς ὑπόλοιπες χρήσεις γῆς.
γ) Ἐὰν βάλουμε μπαταρίες γιὰ ἀποθήκευση, ἀφενὸς οἱ μπαταρίες ἔχουν ἐξαιρετικὰ περιορισμένη διάρκεια παροχῆς, τὸ πολὺ 4 ὧρες, ἀφετέρου ἐξακολουθοῦν νὰ εἶναι πανάκριβες. Τὸ ἄθροισμα «Α»ΠΕ+δίκτυα+μπαταρίες ἐγγυᾶται πανάκριβο ἠλεκτρισμό!
δ) Ἐὰν κάνουμε «ἀντλησιοταμίευση», δηλαδὴ ἀποθήκευση τοῦ ἠλεκτρισμοῦ τῶν δῆθεν «Α»ΠΕ σὲ ὑδροηλεκτρικά, (ἔχουν ἤδη δεσμεύσει μερικὲς ἑκατοντάδες ἑκατομμύρια εὐρὼ γιὰ ἕνα συγκεκριμένο ἔργο στὸν Ἀχελῷο), τὸ ἄθροισμα «Α»ΠΕ+δίκτυα+«ἀντλησιοταμίευση» ἐγγυᾶται πανάκριβο ἠλεκτρισμό! Ἔχουμε ἤδη δύο τέτοια ἔργα, στὸν Ἁλιάκμονα καὶ στὸ Νέστο, τὰ ὁποῖα συστηματικὰ ἀξιοποιοῦνται ἐλάχιστα. Καὶ παραμένει ἐκτὸς λειτουργίας τὸ ὑδροηλεκτρικὸ τῆς Μεσοχώρας, τὸ ὁποῖο εἶναι σχεδὸν ὁλοκληρωμένο καὶ τὸ ἔχουμε ἤδη πληρωμένο.
ε) Γιὰ τὰ πιὸ πάνω θὰ πρέπει νὰ πληρώσουμε πάνω ἀπὸ 150 δισεκατομμύρια εὐρώ, σχεδὸν 100% τοῦ ΑΕΠ τῆς χώρας, λεφτὰ ποὺ βεβαίως θὰ καταλήξουν σὲ συγκεκριμένες τσέπες. Κανεὶς πολιτικὸς δὲν τολμᾶ νὰ τὸ ὁμολογήσει!
3. Ὑπάρχουν ἐναλλακτικαὶ ἐπιλογαί!
α) Ἡ πιὸ φθηνὴ ἐνέργεια εἶναι αὐτὴ ποὺ δὲν χρειάζεται κἄν νὰ τὴν παράγουμε. Τὴν ὥρα ποὺ μέσα σὲ 15 μῆνες βρέθηκαν πάνω ἀπὸ 10 δισεκατομμύρια εὐρώ, γιὰ νὰ μὴ χρεωκοπήσουν οἱ «πάροχοι», δίνονται ψίχουλα στὶς θερμομονώσεις τῶν κτηρίων: τὰ προγράμματα «Ἐξοικονομῶ» εἶναι ἐντελῶς ἄτολμα, παρόλο ποὺ οἱ θερμομονώσεις παράγονται στὴν Ἑλλάδα καὶ δίνουν δουλειὲς στοὺς Ἕλληνες. Τὸ ἴδιο συμβαίνει μὲ τοὺς ἡλιακοὺς θερμοσίφωνες: ἀπολύτως κανένα κίνητρο γιὰ γενικευμένη χρήση.
β) Σὲ πολλὲς χῶρες γενικεύεται ἡ τοποθέτηση φωτοβολταϊκῶν στὶς στέγες, σὲ νέα κτήρια εἶναι πλέον ὑποχρεωτική. Στὴν Ἑλλάδα δὲν τὸ κάνουμε, ἐπειδὴ τὸ δίκτυο χαμηλῆς τάσης, ὅπου συνδέονται τὰ φωτοβολταϊκὰ στεγῶν, εἶναι ἀπαρχαιωμένο καὶ δὲν ἔχει χωρητικότητα. Μὲ τὰ πάνω ἀπὸ 10 δισεκατομμύρια εὐρώ, ποὺ ἡ κυβέρνηση βρῆκε γιὰ τοὺς «παρόχους» μέσα σὲ 15 μῆνες, θὰ μπορούσαμε νὰ εἴχαμε ἕνα ἐντελῶς νέο δίκτυο χαμηλῆς τάσης, ποὺ νὰ ὑποστηρίζει τόσο φωτοβολταϊκὰ στὶς στέγες ὅσο καὶ ἠλεκτροκίνηση. Αὐτὸ εἶναι τὸ «κόστος εὐκαιρίας» ποὺ πληρώνουμε, καθὼς οἱ πολιτικοὶ εὐνοοῦν τὰ φαραωνικὰ φωτοβολταϊκὰ ἐργοστάσια, ποὺ καλύπτουν χωράφια καὶ βοσκότοπους. Κι ὅμως, σύμφωνα μὲ μελέτη τοῦ Ἐρευνητικοῦ Κέντρου τῆς Εὐρωπαϊκῆς Ἕνωσης τὸ 2019, ἔχουμε 128 τετραγωνικὰ χιλιόμετρα στέγες, ποὺ μποροῦμε νὰ βάλουμε φωτοβολταϊκὰ καὶ νὰ καλύψουμε τὸ 1/3 τῶν ἐτήσιων ἀναγκῶν.
γ) Στὴν Ἑλλάδα ἔχουμε διαπιστωμένα γεωθερμικὰ πεδία, ποὺ θὰ μποροῦσαν νὰ συμβάλλουν στὴν κάλυψη τῶν ἐνεργειακῶν μας ἀναγκῶν, ἰδίως σὲ μὴ διασυνδεμένα νησιά, ποὺ ἠλεκτροδοτοῦνται πανάκριβα μὲ πετρέλαιο.
δ) Τέλος, στὴν Ἑλλάδα ἔχουμε μία τεράστια ἀκτογραμμὴ καὶ τὰ ἐργαστήρια λιμενικῶν ἔργων τῶν Πολυτεχνείων ἔχουν πολὺ καλὴ γνώση τοῦ κυματισμοῦ. Ὅμως δὲν προωθήσαμε ποτὲ τὴν παραγωγὴ ἠλεκτρισμοῦ μὲ κυματικὴ ἐνέργεια, ἀκόμα καὶ στὰ μικρὰ νησιά, ποὺ δὲν ἔχουν μεγάλες καταναλώσεις, ἀλλὰ τὰ ἠλεκτροδοτοῦμε πανάκριβα μὲ πετρέλαιο.
Τὰ πιὸ πάνω δείχνουν πὼς ἐναλλακτικὲς λύσεις ὑπάρχουν, ἂν προταχθεῖ τὸ ὄφελος τῶν πολλῶν κι ὄχι τῶν ὀλίγων καὶ τῶν ξένων. Καὶ «Α»ΠΕ δὲν εἶναι μόνο τὰ αἰολικά. Ἀλλὰ φθάσαμε στὸ σημεῖο νὰ προωθοῦν αἰολικὰ στὰ Πιερία, ὅπου ἡ ἴδια ἡ ἑταιρεία λέει πὼς στὸ 59% τοῦ ἔτους ἐπικρατεῖ ἄπνοια! Στὰ 2/3 τοῦ ἔτους οἱ ἀνεμογεννήτριες ΔΕΝ θὰ δουλεύουν, ἀφοῦ χρειάζονται τουλάχιστον 2,5 μποφὸρ γιὰ νὰ ξεκινήσουν ἁπλὰ νὰ περιστρέφονται. Προβληματίζεται ἆραγε κανεὶς «ἁρμόδιος» γιατί νὰ ξεπατώσουμε «τὸ βουνὸ τῶν Μουσῶν» μὲ αἰολικὰ ποὺ ΔΕΝ θὰ δουλεύουν, ἐνῷ μποροῦμε π.χ. νὰ βάλουμε φωτοβολταϊκὰ στὶς στέγες καὶ νὰ δουλεύουν;