Ποιος πλούτισε πάνω στην καταστροφή της Συρίας;
Μια δήλωση-βόμβα, που αν σταθεί στο φως χωρίς υπεκφυγές, ανοίγει ξανά τον φάκελο του «αόρατου χρήματος» πίσω από τις αραβικές εξεγέρσεις και ειδικά πίσω από την καταστροφή της Συρίας. Ο πρώην πρωθυπουργός και υπουργός Εξωτερικών του Κατάρ, Χαμάντ μπιν Τζασίμ, φέρεται να δήλωσε σε συνέντευξή του στην κουβεϊτιανή εφημερίδα Al-Qabas: «Πληρώσαμε 2 τρισεκατομμύρια δολάρια για να στηρίξουμε την Αραβική Άνοιξη».
Η φράση αυτή δεν είναι απλώς μια ομολογία “μεγέθους”. Είναι ένας δείκτης κλίμακας: μιλάμε για ποσά που ξεφεύγουν από την έννοια της «διπλωματικής χρηματοδότησης» και ακουμπάνε τις διαστάσεις μιας συστημικής αναδιαμόρφωσης ολόκληρων κρατών.
127 δισ. για τη Συρία – και το αμείλικτο ερώτημα: πού πήγαν;
Σύμφωνα με αναφορές που κυκλοφορούν μαζί με τη δήλωση, από αυτό το γιγαντιαίο ποσό, 127 δισ. δολάρια φέρεται να κατευθύνθηκαν ειδικά στη στήριξη της «συριακής επανάστασης». Κι εδώ αρχίζουν τα δύσκολα.
Γιατί το ποσό των 127 δισ. δεν είναι «χρηματοδότηση αντιπολίτευσης». Είναι ποσό που παραπέμπει σε κρατική επιχείρηση κλίμακας, με πολλαπλές διαδρομές, παρακλάδια και μηχανισμούς διοχέτευσης. Και κυρίως: με τεράστια περιθώρια “μαύρης τρύπας”.
Το ερώτημα που τίθεται ωμά –και δεν μπορεί να απαντηθεί με γενικόλογα– είναι ένα:
Πού πήγαν αυτά τα 127 δισεκατομμύρια;
Το “benchmark” που καίει: η οικονομία του πολέμου σε αριθμούς
Για να γίνει αντιληπτή η κλίμακα, γίνεται μια σύγκριση που σοκάρει: οι SDF (Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις) εκτιμάται ότι παράγουν περίπου 1,2 δισ. δολάρια ετησίως μόνο από πετρέλαιο. Ακόμα κι αν έτρεχε αυτό το έσοδο για έναν αιώνα, δεν θα πλησίαζε τα 127 δισ. που –σύμφωνα με τις αναφορές– διοχετεύτηκαν από το Κατάρ στο συριακό πεδίο.
Με άλλα λόγια, μιλάμε για χρηματοδότηση που δεν “εξηγείται” απλώς ως υποστήριξη ενός στρατοπέδου. Απαιτεί απαντήσεις για:
-
τι κανάλια χρησιμοποιήθηκαν (κράτος, ΜΚΟ, δίκτυα, τρίτες χώρες, “ανθρωπιστικές” βιτρίνες),
-
σε ποιους κατέληξαν τα χρήματα (πολιτικές δομές, ένοπλες ομάδες, δίκτυα στρατολόγησης/μεταφοράς, εξοπλιστικά),
-
ποιοι ενδιάμεσοι έκοψαν προμήθεια,
-
τι τμήμα “χάθηκε” στη διαφθορά,
-
και κυρίως: ποιο ήταν το πραγματικό αποτύπωμα αυτής της χρηματοδότησης στα γεγονότα που ακολούθησαν.
Η «χρηματοδότηση» και το αποτέλεσμα: μια χώρα διαλυμένη
Η Συρία δεν βγήκε από αυτή τη δεκαετία απλώς τραυματισμένη. Βγήκε διαμελισμένη, αποστραγγισμένη, γεωπολιτικά κατακερματισμένη. Κι αν όντως διοχετεύτηκαν τέτοια ποσά, το αφήγημα της «συμπαράστασης σε λαϊκή εξέγερση» δεν στέκει χωρίς δεύτερη ανάγνωση: τέτοια χρήματα δεν ρίχνονται χωρίς στόχο. Ρίχνονται για να χτιστεί μηχανισμός: πολιτικός, στρατιωτικός, πληροφοριακός, οικονομικός.
Και όταν η κατάληξη είναι μια χώρα που έγινε πεδίο ανταγωνισμού περιφερειακών και διεθνών παικτών, το ερώτημα αλλάζει μορφή:
Ήταν αυτά τα χρήματα “στήριξη” ή ήταν “επένδυση” σε μια αναδιάταξη που τελικά διέλυσε το κράτος;
Η «μαύρη τρύπα» των 127 δισ.: ποιοι κέρδισαν;
Ακόμα κι αν κάποιος δεχτεί το ποσό ως “εκτίμηση” και όχι ως λογιστικό ισοζύγιο, το βασικό παραμένει: σε κάθε περίπτωση, τέτοιο μέγεθος χρηματοδότησης δημιουργεί νικητές.
-
Δίκτυα διακίνησης όπλων και «μεσάζοντες»,
-
ιδιωτικές εταιρείες (ασφάλεια, logistics, εξοπλισμοί),
-
τοπικοί πολέμαρχοι,
-
πολιτικά συμβούλια “εξορίας”,
-
μηχανισμοί προπαγάνδας,
-
και ένας ολόκληρος “οικονομικός υπόκοσμος” πολέμου που τρέφεται από «χορηγίες» και “aid”.
Αν αυτά τα 127 δισ. υπήρξαν, δεν είναι απλώς μια ιστορία για το Κατάρ. Είναι μια ιστορία για το πώς αγοράζονται εξεγέρσεις, πώς στηρίζονται ένοπλα οικοσυστήματα και πώς μετατρέπεται μια χώρα σε εργοτάξιο γεωπολιτικής.
Το τέλος της αθωότητας: η ερώτηση που δεν θέλει κανείς
Η δήλωση του Χαμάντ μπιν Τζασίμ –αν αποδίδεται σωστά– κόβει την περιοχή στα δύο, γιατί καταργεί την «αθωότητα» της περιόδου. Δεν μιλάμε για αυθόρμητη ιστορία. Μιλάμε για τεράστιες ροές χρήματος.
Και η ουσία μένει μία, αμείλικτη:
Πού πήγαν τα 127 δισ. δολάρια; Ποιος τα πήρε, ποιος τα διαχειρίστηκε, ποιος τα “ξέπλυνε” και ποιος πλούτισε πάνω στην καταστροφή της Συρίας;