Παντελής Σαββίδης
Η κυπριακή τραγωδία του 1974 υπήρξε αποτέλεσμα της σύγκλισης των τουρκικών στρατηγικών σχεδιασμών, της εγκληματικής επέμβασης της ελληνικής δικτατορίας και μιας διεθνούς πολιτικής που έθεσε τη συνοχή του ΝΑΤΟ πάνω από την ανεξαρτησία της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Η εισβολή οδήγησε στην κατοχή περίπου του 37% του νησιού, στον βίαιο εκτοπισμό χιλιάδων Ελληνοκυπρίων, στους αγνοουμένους, στη λεηλασία περιουσιών και στη δημιουργία μιας κατοχικής πραγματικότητας που εξακολουθεί να υφίσταται.
Η Κυπριακή Δημοκρατία ιδρύθηκε το 1960 βάσει των Συμφωνιών Ζυρίχης-Λονδίνου, με ένα σύνθετο δικοινοτικό σύστημα και την Ελλάδα, την Τουρκία και τη Βρετανία ως εγγυήτριες δυνάμεις. Οι διακοινοτικές συγκρούσεις, η δημιουργία θυλάκων και η αποχώρηση της ελληνικής Μεραρχίας το 1967 αποδυνάμωσαν σημαντικά την Κύπρο.
Στις 15 Ιουλίου 1974, η χούντα του Δημητρίου Ιωαννίδη ανέτρεψε τον πρόεδρο Μακάριο και εγκατέστησε τον Νίκο Σαμψών, προσφέροντας στην Τουρκία το πρόσχημα για στρατιωτική επέμβαση.
Στις 20 Ιουλίου άρχισε ο «Αττίλας Ι». Η αποδιοργάνωση της Εθνικής Φρουράς, η χαοτική επιστράτευση στην Ελλάδα και η αδράνεια της δικτατορίας επέτρεψαν στις τουρκικές δυνάμεις να δημιουργήσουν και να σταθεροποιήσουν προγεφύρωμα. Παρά την εκεχειρία της 22ας Ιουλίου, η Τουρκία συνέχισε να μεταφέρει στρατεύματα και πολεμικό υλικό.
Στις 14 Αυγούστου εξαπέλυσε τον «Αττίλα ΙΙ», καταλαμβάνοντας τη Μόρφου, τη Μεσαορία, την Αμμόχωστο και το μεγαλύτερο μέρος της βόρειας Κύπρου.
Η δικτατορία φέρει τη βαρύτερη ελληνική ευθύνη, καθώς πραγματοποίησε το πραξικόπημα και αποσάθρωσε την άμυνα του νησιού. Η κυβέρνηση Καραμανλή παρέλαβε μια σχεδόν αδύνατη κατάσταση, αλλά δεν κατόρθωσε να αποτρέψει τη δεύτερη εισβολή και βασίστηκε υπερβολικά σε αμερικανικές διαβεβαιώσεις. Ο Χένρι Κίσινγκερ γνώριζε τις τουρκικές επιδιώξεις, αλλά επέλεξε να μην ασκήσει αποφασιστική πίεση, θεωρώντας την Τουρκία σημαντικότερη για τα αμερικανικά και ΝΑΤΟϊκά συμφέροντα.
Μετά το 1974, ο ΟΗΕ δεν αναγνώρισε το αποσχιστικό καθεστώς, όμως η κατοχή δεν ανατράπηκε. Σταδιακά, το Κυπριακό μετατοπίστηκε από ζήτημα εισβολής και κατοχής σε πρόβλημα διακοινοτικής διευθέτησης. Οι συμφωνίες του 1977 και του 1979 άνοιξαν το δρόμο προς τη δικοινοτική ομοσπονδία, η οποία εξελίχθηκε στη σημερινή Διζωνική, Δικοινοτική Ομοσπονδία.
Ακολούθησαν το Σχέδιο Ανάν και οι άκαρπες συνομιλίες του Κραν Μοντανά.
Σήμερα, ενώ η ομοσπονδία παραμένει η επίσημη βάση του ΟΗΕ, η Τουρκία απαιτεί δύο κυρίαρχα κράτη. Μια πραγματικά βιώσιμη λύση οφείλει να διασφαλίζει τη συνέχεια της Κυπριακής Δημοκρατίας, την αποχώρηση στρατευμάτων, την κατάργηση των εγγυήσεων και τον σεβασμό των δικαιωμάτων όλων των νόμιμων πολιτών.
Ειρήνη δεν είναι απλώς η απουσία πολέμου, αλλά η κατάργηση της κατοχής και η αποκατάσταση της νομιμότητας.