Ναυμαχία της Λήμνου

Μέρος Α’

Όπως είδαμε σε πρόσφατο σημείωμά μας, ο Ελληνικός Στόλος, υπό τον Ναύαρχο Παύλο Κουντουριώτη, καταναυμάχησε τον Τουρκικό Στόλο στις 3 Δεκεμβρίου 1912 και τον ανάγκασε τσακισμένο να καταφύγει στα Στενά, για να γλυτώσει. Όπως ήταν φυσικό, το μήνυμα της νίκης του Ελληνικού Στόλου μόλις γνώστηκε στην Αθήνα προκάλεσε πανηγυρισμούς, ενώ στην Κωνσταντινούπολη επικρατούσε άκρα σιωπή. Η επίσημη πλευρά απέφευγε ν’ αναφερθεί στη ναυμαχία και δεν έλεγε την πραγματικότητα. Ήταν τόσο φανταστικά αυτά που ανακοινώνονταν, που μιλούσαν για θρίαμβο του Τουρκικού Στόλου και καταβύθιση του θωρηκτού «Αβέρωφ», το οποίο ήταν η ναυαρχίδα και το «καμάρι» του Ελληνικού Στόλου. Στην Κωνσταντινούπολη δεν έγινε καμιά επίσημη σχετική δήλωση. Διοχέτευαν όμως υποβολιμαίες πληροφορίες στις εφημερίδες, που μιλούσαν για τουρκική νίκη. Οι πληροφορίες αυτές πιάστηκαν ν’ αντιφάσκουν, γεγονός που έκανε τους Τούρκους της Πόλης να διερωτώνται τι ακριβώς είχε γίνει.

Γράφει στο βιβλίο του «Το Ναυτικό μας κατά τους Βαλκανικούς Πολέμους 1912-1913» ο Επαμεινώνδας Σ. Μπουδούρης: «Οι Τούρκοι της Κωνσταντινούπολης, που διάβαζαν στις εφημερίδες τις ειδήσεις για τη ναυμαχία, άρχισαν ήδη να διερωτώνται πώς συμβαίνει να βυθίζεται δύο φορές το θωρηκτό ‘‘Αβέρωφ’’, που ήταν η ναυαρχίδα του Ελληνικού Στόλου. Κάποιος Τούρκος συνάντησε έναν Έλληνα συμπολίτη του στο μπεζεστένι της Πόλης και τον ρώτησε στα τούρκικα: ‘‘Κατς Σεϊτάν Αβερωφινίζ βαρ;’’ (‘‘Πόσους διαβολο- ‘Αβέρωφ’ έχετε;’’). ‘‘Μπιρ τανέ, καρντασίμ’’. – ‘‘Ένα μονάχα, αδελφέ μου’’, απάντησε ο Έλληνας. ‘‘Πώς έναν;’’. συνέχισε ο Τούρκος στη γλώσσα του. ‘‘Χθες οι εφημερίδες έγραψαν πως βουλιάξαμε έναν και σήμερα βλέπω πως βουλιάξαμε κι άλλον έναν’’. ‘‘Ελεϊορλάρ, καρντασίμ. ‘Αβέρωφ’, κολάι μπάτμιορ’’. ‘‘Σας κοροϊδεύουν, αδελφέ μου, ο ‘Αβέρωφ’ εύκολα δεν βουλιάζει’’».

Η τουρκική κυβέρνηση, που αντιμετώπιζε αντιδράσεις στο εσωτερικό μετά την ήττα του στόλου της στη ναυμαχία της Έλλης στις 3 Δεκεμβρίου 1912, αποφάσισε να ξαναδοκιμάσει την τύχη του. Και πάλι, όμως, δυστυχώς για κείνη, στις 5 Ιανουαρίου 1913, σε μια νέα ναυμαχία κοντά στη Λήμνο, ηττήθηκε κατά κράτος ο Τουρκικός Στόλος και για να γλυτώσει την ολοκληρωτική καταστροφή, κατέφυγε, κυνηγημένος από τον Ελληνικό Στόλο, στα Στενά για να κρυφτεί και να παραμείνει εκεί κρυμμένος, στον ναύσταθμο του Ναγαρά, μέχρι τον μαύρο, για τον Κυπριακό Ελληνισμό, Ιούλιο του 1974, που οι επίγονοι του Κουντουριώτη και των άλλων ένδοξων ναυμάχων της Έλλης και της Λήμνου «Χουντικοί Συνταγματάρχες», κράτησαν τον Ελληνικό Στόλο στις Βάσεις του και άφησαν τον αιμοσταγή Αττίλα να πλεύσει ανενόχλητος στη μαρτυρική Κύπρο και να καταλάβει το μισό της έδαφος, απ’ όπου ξερίζωσε τον γηγενή ελληνικό πληθυσμό της.

Πιο πεισματική και πιο λαμπρή η ναυμαχία

Η Ναυμαχία της Λήμνου ήταν πιο πεισματική, αλλά και πιο λαμπρή από εκείνην της Έλλης, για τον Ελληνικό Στόλο. Και στη ναυμαχία αυτή, όπως και σ’ εκείνην της Έλλης, στην πιο κρίσιμη καμπή το μέγιστο βάρος από ελληνικής πλευράς είχε η ναυαρχίδα «Αβέρωφ», στην οποία επέβαινε ο ατρόμητος Ναύαρχος Παύλος Κουντουριώτης, με άξιο κυβερνήτη του θωρηκτού τον αντιπλοίαρχο Σοφοκλή Δούσμανη, ο οποίος έχει αφήσει ωραία περιγραφή για τη ναυμαχία: «Ο ‘‘Αβέρωφ’’ εξακολουθεί μόνος διώκων τα εχθρικά σκάφη, βάλλων πάντοτε δι’ ομοβροντιών, πότε εκ της μιας, πότε εκ της άλλης πλευράς… Τοιουτοτρόπως, η πλεύσις του ‘‘Αβέρωφ’’ σχηματίζει είδος μαιάνδρου. Και είναι έξοχον το θέαμα, αλλά και πολύ σπάνιον συνάμα, αν όχι μοναδικόν εις την ναυτικήν ιστορίαν, να βλέπει τις ολόκληρον στόλον, εκ πολλών αποτελούμενον σκαφών, να φεύγει καταδιωκόμενος υφ’ ενός μόνον πλοίου, και τούτου ουχί ανωτέρου (κατωτέρου μάλιστα) κατά την επιθετικήν δύναμιν των αντιπάλων του!.. Ο ‘‘Αβέρωφ’’ κατά την διάρκειαν όλης της διώξεως ταύτης μού έκαμνεν εντύπωσιν μανδρσκύλου, γαβγίζοντος διαρκώς και τρέχοντος πότε μεν προς τα εδώ, πότε δε προς τα εκεί, διά να αναγκάσει τα πρόβατα του κοπαδιού να εισέλθουν εις την στάνην…». Τα πλήγματα που δέχθηκαν τα τουρκικά θωρηκτά ήταν τέτοια, που ουσιαστικά είχαν τεθεί εκτός μάχης. Όπως έλεγε αργότερα ο Ναύαρχος Κ. Αλεξανδρής, οι Τούρκοι ισχυρίζονταν ότι ήταν Άγγλοι οι χειριστές των πυροβόλων του «Αβέρωφ». Τόση ήταν η ευστοχία τους.

Mέρος Β΄

Η ναυμαχία άρχισε πάλι με τους Τούρκους να βάλλουν πρώτοι και τους Έλληνες, που τους περίμεναν, ν’ απαντούν αμέσως. Ήταν 11.30 η ώρα πριν από το μεσημέρι και η απόσταση μεταξύ των δύο στόλων 12.000 μέτρα. Μειώθηκε λίγο αργότερα στα 8.500 μέτρα. Και τελικά στα 6.300 μέτρα έπεσε η πρώτη ομοβροντία του Tουρκικού Στόλου εναντίον του Ελληνικού, που απάντησε αμέσως και η ναυμαχία γενικεύτηκε. Η κυρίως μονομαχία του πυροβολικού των θωρηκτών κράτησε από τις 11.30 μέχρι τις 11.55. Η ναυμαχία με τη συμμετοχή και των δύο στόλων τερματίστηκε στις 2.00 μ.μ., όταν ο Ελληνικός Στόλος σταμάτησε να καταδιώκει τον κατατσακισμένο τουρκικό, που τράπηκε σε φυγή με όση δύναμη είχε και κλείστηκε στα Στενά. Από το σημείο της ναυμαχίας ο Ελληνικός Στόλος πήρε πορεία πλεύσης προς τον Μούδρο της Λήμνου, όπου έφθασε νικητής και τροπαιοφόρος στις 5 μ.μ. Από εκεί ο Ναύαρχος Κουντουριώτης έστειλε στο Υπουργείο Ναυτικών το ακόλουθο ιστορικό χαρμόσυνο ραδιοτηλεγράφημα:

«Υπουργείον Ναυτικών Αθήνας

»Εχθρικόν Στόλον διευθυνθέντα εις Λήμνον κατεναυμαχήσαμεν και κατεδιώξαμεν μέχρι των Στενών, εν οίς και κατέφυγεν εν αταξία. Διάρκεια ναυμαχίας τρίωρος. Έσχομεν μόνον τραυαματίαν ελαφρώς δίοπον Φιλιγκάτην Αγγελήν. Ζημίαι ‘‘Αβέρωφ’’ επουσιωδέστατοι. Μαχητική δύναμις πλοίου ανέπαφος. Π. Κουντουριώτης».

Το Γενικό Επιτελείο, για ειδικούς λόγους εθνικού συμφέροντος, έκρινε ότι παρίστατο ανάγκη να έχει περισσότερες λεπτομέρειες για τη ναυμαχία και γι’ αυτό έστειλε στον Κουντουριώτη το ακόλουθο τηλεγράφημα:

«Ανακοινώσατε παρακαλώ ευρυτέρας πληροφορίας επί της καταναυμαχήσεως εχθρικού Στόλου. Ονόματα μετασχόντων πλοίων εκατέρωθεν, γενομένας τούτων ζημίας και τα παραμένοντα τεταγμένα υφ’ υμάς ανιχνευτικά και αντιτορπιλικά. Αρχηγός Ναυτικού Επιτελείου, Ματθαιόπουλος».

Οι αρμόδιοι όμως του «Αβέρωφ» εκείνη τη στιγμή δεν γνώριζαν τους λόγους που υπαγόρευσαν στο Επιτελείο να στείλει το τηλεγράφημα και κατάκοποι και εν πολλοίς εκνευρισμένοι, από τη μέθη και τις συγκινήσεις της νίκης, έσπευσαν ν’ απαντήσουν με το πιο κάτω τηλεγράφημα:

«Υπουργείον Ναυτικών Αθήνας,

»Αργότερα θα δώση ο Ναύαρχος λεπτομερείας, διότι αναπαύεται την στιγμήν αυτήν, επειδή από χθες δεν εκοιμήθη καθ’ όλην την νύκτα. Ουδεμία απολύτως ζημία εγένετο. Αφού είναι πλήρης η νίκη, τι άλλο θέλετε;».

Ο Υπουργός των Ναυτικών, που μόλις είχε επιστρέψει από το τηλεγραφείο, διάβασε το τηλεγράφημα και έμπλεος χαράς και περηφάνιας απάντησε αμέσως στις 7.20 μ.μ. στον Κουντουριώτη:

«Αρχηγόν Στόλου Αιγαίου

»Δεν ευρίσκω λέξιν κατάλληλον προς έκφρασιν θαυμασμού μου, διά την γενναιότητα των νικητών και του ενθουσιασμού του Έθνους διά την επικαιρότητα της νίκης. Υπουργός Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ».

Ιστορική αναφορά του Ναυάρχου

Λίγο αργότερα, ο Ναύαρχος Κουντουριώτης έστελλε την ακόλουθη αναφορά στο Υπουργείο Ναυτικών:

«Εν Μούδρω, τη 6η Ιανουαρίου 1913, Αριθμός 65.

»Ειδοποιηθέντες υπό περιπολούντων αντιτορπιλικών ότι ο εχθρικός στόλος εξήλθε Στενών σήμερον την 8.20 πρωινήν και διευθύνεται προς Λήμνον, απήραμεν. Την 10.20 είδομεν καταδρομικόν ‘‘Μετζητιέ’’ διώκον τον ‘‘Λέοντα’’, την ‘‘Ασπίδα’’ (τα τηρούντα την επαφήν από της 8ης εσπερινής ώρας της προτεραίας και παραμένοντα διαρκώς εις απόστασιν βολής επ’ αυτού), όπερ άμα τη εμφανίσει ημών υπεχώρησε. Την 10.35, ενώ επείχομεν επί το Ακρωτήριον Μπαμπά (Αδραμυτίου Κόλπου), εφάνησαν εις τον ορίζοντα τρία τουρκικά θωρηκτά ακολουθούμενα υπό επτά αντιτορπιλικών. Βραδύτερον ανεγνωρίσαμεν ότι ήσαν τα ‘‘Τουργούτ’’, ‘‘Βαρβαρόσσα’’ και ‘‘Μεσσουδιέ’’. Άμα τη εμφανίσει ημών Τουρκικός Στόλος έστρεψεν αριστερά, λαβών πλεύσιν σχεδόν την ημετέρα. Την 11.32 π.μ. εχθρός ήρχισε πυρ εξ αποστάσεως εννέα χιλιάδων μέτρων. Απηντήσαμεν μετά δύο λεπτά. Είχομεν διατάξει προηγουμένως τα τρία θωρηκτά να βάλωσιν μόνον οπόταν η από του εχθρού απόστασίς των καθίστα την βολήν τελέσφορον. Την 12.30 μ.μ. ο εχθρός έστρεψε αθρόως αριστερά και μετ’ ολίγον η τάξις του ήρξατο καθισταμένη ακατανόητος λόγω βλαβών. Το ‘‘Αβέρωφ’’ τότε ήρξατο διά μεγάλης ταχύτητος καταδιώκον τον εχθρικόν στόλον, σπεύδοντα προς Ελλήσποντον εν πλήρει αταξία. Ιδιαιτέραν εντύπωσι επροξένησεν ημίν η την στιγμήν εκείνην εξαφάνισις τού εξαιρετικώς επιδεικτικού μεγέθους τουρκικού ναυαρχικού σήματος. Η καταδίωξις και το πυρ εξηκολούθησε μέχρι τας 2ώρας και 42 λ., οπότε εχθρικός στόλος εισήρχετο στα Στενά. Το ‘‘Αβέρωφ’’ έφθασεν ύψος Μαυριών, όπου και παρέμεινεν μέχρις εξαφανίσεως εχθρού εις Δαραδανέλλια. Εχθρός, ευθύς ως ετέθη υπό προστασίαν φρουρίων, ηλάττωσε ταχύτητα βάλλων αραιότατα, ελπίζων προσελκύση ημάς υπό τα φρούρια. Είμεθα βέβαιοι ότι ο εχθρός υπέστη σοβαράς ζημίας τόσον εκ του ελέγχου τού πυρός, όσον και εκ της ατάκτου υποχωρήσεώς του. Μετά τοιαύτην αποφασιστικήν έξοδον η σημερινή παρουσία του ‘‘Μετζητιέ’’ μόνου δεικνύει ότι το εκτελέσαν την καταδρομήν εις Σύρον είναι το ‘‘Χαμηδιέ’’. Βλάβαι ‘‘Αβέρωφ’’ μηδαμηναί. Εις τρία δωμάτια πρώρας και μόνον δίοπος σαλπιγκτής Αγγελής ετραυματίσθη ελαφρώς και ακινδύνως. Εις τα λοιπά πλοία ουδεμία απολύτως βλάβη. Αδυνατώ να εκφράσω διά λέξεων απερίγραπτον θαυμασμόν και γενναιότητα απάντων».

Κατά τη ναυμαχία ο τουρκικός στόλος είχε 41 νεκρούς και 104 τραυματίες. Οι πέντε νεκροί ήταν αξιωματικοί της ναυαρχίδας «Βαραβαρόσσα» και οι δύο του «Τουργούτ». Οι υπόλοιποι νεκροί ήταν υπαξιωματικοί και ναύτες του «Βαρβαρόσσα» και του «Τουργούτ».

Σήμερα αντιστράφηκαν, δυστυχώς, οι όροι. Ο τουρκικός στόλος οργώνει αγέρωχος το γαλανό Αιγαίο, διεξάγει μεγάλης κλίμακας πολεμικές ασκήσεις, ακόμη και αποβατικές, ενώ η Αθήνα κάνει γαργάρα τις τουρκικές προκλήσεις και ο Μητσοτάκης ερωτοτροπεί με τον νεοσουλτάνο Ερντογάν. Ω ήθη, ω καιροί…

simerini.sigmalive.com