Κάποτε στο Σουφλί, λέξεις όπως αγανατζής, γιαχανατζής, σαμαρτζής, τριατατικός ή ρακιντζής δεν ήταν γλωσσικοί γρίφοι· ήταν επαγγέλματα, ταυτότητες και ολόκληρες οικονομίες.
Στον περασμένο αιώνα, η μικρή θρακική πόλη υπήρξε ένα από τα πιο δραστήρια αστικά κέντρα της περιοχής: καροποιοί έφτιαχναν κάρα για όλη τη Θράκη, τενεκετζήδες κρατούσαν νοικοκυριά χωρίς πλαστικό, κτίστες και ξυλουργοί έχτιζαν διώροφα σπίτια σχεδιασμένα για την εκτροφή μεταξοσκωλήκων, ενώ στα μεταξουργεία γυναίκες ξετύλιγαν υπομονετικά τη φούσκα του μεταξοσκώληκα, παράγοντας κλωστή που ταξίδευε μέχρι τη Γαλλία και την Ιταλία.
Αυτή η σχεδόν ξεχασμένη επαγγελματική ζωή ανασυστήνεται στο βιβλίο Επαγγέλματα του περασμένου αιώνα στο Σουφλί του Κώστα Δούλια, που κυκλοφόρησε στα τέλη του 2025 σε συνεργασία με το Λαογραφικό Μουσείο Σουφλίου «Γνάφαλα».
Αραμπατζής-καροποιός (πηγή: Αρχείο Κώστα Δούλια)
Θερισμός (πηγή: Αρχείο Κώστα Δούλια)
Παγωτατζής (πηγή: Αρχείο Κώστα Δούλια)
Ο συγγραφέας, συνταξιούχος γεωπόνος που μεγάλωσε στην πόλη, ξεκίνησε από προσωπική ανάγκη να διασώσει όσα άκουγε από τη γιαγιά, τους γονείς και τους θείους του. «Έλεγαν ότι χάνονται επαγγέλματα κι ότι φεύγει ο κόσμος», σημειώνει· έτσι άρχισε να κρατά σημειώσεις – μια διαδικασία που εξελίχθηκε αργότερα σε συστηματική καταγραφή.
Το υλικό οργανώθηκε αλφαβητικά, με 122 επαγγέλματα, φωτογραφίες, εργαλεία και μαρτυρίες – περίπου 200 εικόνες από οικογενειακά αρχεία, ορισμένες μάλιστα από το 1893.
Δεν είναι τυχαίο: μέχρι το 1920 το Σουφλί ανήκε στην Οθωμανική Αυτοκρατορία και βρισκόταν σε επαφή με Αδριανούπολη, Κωνσταντινούπολη και Προύσα, γεγονός που εξηγεί τη διάδοση της φωτογραφίας αλλά και την πρόοδο στη σηροτροφία.
Η πόλη στηρίχθηκε σε δύο πυλώνες: το μετάξι και το αμπέλι. Οι «σποράδες» –οι παραγωγοί αυγών μεταξοσκώληκα–είχαν γνώσεις γενετικής και υγιεινής πρωτοποριακές για την εποχή, ενώ η ευρωπαϊκή ενδυμασία των γυναικών μαρτυρούσε τις επιρροές μιας πόλης που έμοιαζε περισσότερο με οικονομικό κέντρο παρά με επαρχία.
Γύρω τους άνθιζαν επαγγέλματα που σήμερα έχουν εκλείψει: καροποιοί (πάνω από 30 συνεργεία), ξυλουργοί και κτίστες που έχτιζαν «διώροφα για το μετάξι», καζαντζήδες που λειτουργούσαν 32 καζάνια σε αδιάκοπο 24ωρο, μηχανουργοί που τη δεκαετία του ’50 έφτιαχναν αυτοκινούμενα αγροτικά μηχανήματα, αλλά και τενεκετζήδες και μεταξεργάτριες στα τρία μεταξουργεία της πόλης.
Μεταξεργάτριες (πηγή: Αρχείο Κώστα Δούλια)
Σπουράς, παραγωγός αυγών μεταξοσκώληκα, 1896 (πηγή: Αρχείο Κώστα Δούλια)
Το βιβλίο του Κώστα Δούλια δεν μιλά απλώς για επαγγέλματα· μιλά για την οικονομική, κοινωνική και πολιτισμική δομή μιας πόλης όπου χιλιάδες χέρια σχημάτιζαν μια κοινότητα – πριν αλλάξουν οι εποχές, οι τεχνολογίες και οι ανάγκες.