Παραλογισμός σχετικά με την Λαύρα του Ποτσάεφ: οι μοναχοί την αποκατέστησαν, το κράτος την ζητά πίσω

Share:

Το κράτος θέλει να πάρει πίσω τα κτίρια του μοναστηριού, υποτίθεται για να προστατεύσει τα ιστορικά μνημεία. Τι μπορεί να συμβεί στον ιερό χώρο που βρίσκεται υπό κρατική διαχείριση; Το έχουμε ξαναδεί αυτό.

Στις 2 Νοεμβρίου 2026, η Περιφερειακή Εισαγγελία του Τερνόπιλ υπέβαλε αγωγή ζητώντας την πρόωρη λήξη της συμφωνίας που επέτρεπε στην Ιερά Λαύρα Κοιμήσεως της Θεοτόκου Ποτσάιβ να χρησιμοποιεί κρατικά κτίρια. Η συμφωνία υπογράφηκε το 2003 για 50ετή διάρκεια.

Οι εισαγγελείς ισχυρίζονται τώρα ότι το μοναστήρι παραβίασε τους όρους του κατεδαφίζοντας εσωτερικούς τοίχους στα μοναστικά κελιά και την κατοικία του επισκόπου, δημιουργώντας νέα περάσματα, πραγματοποιώντας εργασίες προσόψεων και ζωγραφίζοντας τοιχογραφίες χωρίς τις απαιτούμενες εγκρίσεις. Σύμφωνα με την εισαγγελία, αυτές οι αλλοιώσεις απειλούν τη διατήρηση και την ιστορική αυθεντικότητα των μνημείων.

Μπορεί το κράτος να διατηρήσει τη Λαύρα καλύτερα από τους μοναχούς; Για να απαντήσουμε σε αυτό το ερώτημα, ας εξετάσουμε τα έγγραφα, τις δηλώσεις και τις φωτογραφίες.

Μουσείο αθεϊσμού, νοσοκομείου και χοιροστασίου

Σε αντίθεση με τη Λαύρα Κιέβου-Πετσέρσκ, η μοναστική ζωή στο Ποτσάιβ δεν σταμάτησε ποτέ εντελώς κατά τη σοβιετική εποχή. Η αδελφότητα κατάφερε να διατηρήσει το μοναστήρι, ακόμη και όταν το κράτος σταδιακά δήμευσε τις εγκαταστάσεις, τα κτίρια και τη γη του, ενώ παράλληλα εκδίωξε και διώκει τους μοναχούς.

Ο Μακαριώτατος Μητροπολίτης Ονούφριος, ο οποίος διετέλεσε ηγούμενος της Λαύρας του Ποτσάιβ από το 1988 έως το 1990, περιέγραψε τι είχε αφαιρεθεί από το μοναστήρι σε συνέντευξή του στο UOJ .

Σύμφωνα με τον ίδιο, περίπου 30 κρατικοί οργανισμοί και επιχειρήσεις λειτουργούσαν στο χώρο της Λαύρας. Ο πρώην ξενώνας των προσκυνητών στέγαζε ένα μουσείο αθεϊσμού, ενώ ένα παλιό μοναστικό κτίριο κατοικιών μετατράπηκε σε ψυχιατρικό νοσοκομείο. Πολλά κτίρια βρίσκονταν σε επικίνδυνη ερείπωση. Η αναβίωση του μοναστηριού ξεκίνησε το 1988, όταν οι αρχές επέτρεψαν στην Εκκλησία να προβεί σε επισκευές και αναστηλώσεις.

Στις 2 Μαΐου 2023, ο σημερινός ηγούμενος της Λαύρας, Μητροπολίτης Volodymyr (Moroz), απευθύνθηκε στον Mykhailo Holovko, πρόεδρο του Περιφερειακού Συμβουλίου Ternopil .

Στην βιντεοσκοπημένη ομιλία του, απαρίθμησε τα ιδρύματα που είχαν καταλάβει τα κτίρια του μοναστηριού: ένα νευρολογικό νοσοκομείο, ένα εξωτερικό ιατρείο αρ. 2, ένα πλυντήριο, ένα αστυνομικό τμήμα, εγκαταστάσεις δημόσιας υγείας και συντήρησης, ένα νεκροτομείο, χοιροστάσια και αποθήκες σιτηρών.

Το κτίριο που στεγάζει τώρα το σεμινάριο κάποτε φιλοξενούσε ένα μουσείο αθεϊσμού. Η εκκλησία του νοσοκομείου αφιερωμένη στον Μεγαλομάρτυρα Παντελεήμονα μετατράπηκε σε κέντρο ιατρικών εξετάσεων, με τα συλλεγμένα δείγματα να φυλάσσονται στην Αγία Τράπεζα.

Το κτίριο που τώρα καταλαμβάνεται από το τυπογραφείο και το εργαστήριο αγιογραφίας επιστράφηκε στην αδελφότητα σε ερειπωμένη κατάσταση μετά το κλείσιμο του νευρολογικού νοσοκομείου το 1998.

Η κατοικία του επισκόπου, η οποία στέγαζε πλυντήριο και εξωτερικό ιατρείο, έπρεπε επίσης να αναστηλωθεί.

Εξήντα τρεις οικογένειες ζούσαν στο χώρο της Λαύρας. Χάρη στις προσπάθειες του μοναστηριού, σε όλες παρασχέθηκαν νέες κατοικίες.

Νωρίτερα, σε μια συνέντευξη του 2012, ο Μητροπολίτης Βολοντίμιρ, τότε επίσκοπος, εξήγησε ότι το μοναστήρι έπρεπε να αγοράσει εναλλακτικά κτίρια με δικά του έξοδα για να ανακτήσει τις προηγούμενες εγκαταστάσεις του. Το νευρολογικό νοσοκομείο, το πλυντήριο και η φαρμακευτική αποθήκη μεταφέρθηκαν σε αυτά τα κτίρια.

Η κατάσταση των εγκαταστάσεων που επέστρεψαν στο μοναστήρι τη δεκαετία του 1990 ήταν σοκαριστική.

Οι εγκαταστάσεις της Λαύρας μετά τη μεταφορά τους στο μοναστήρι. Φωτογραφία: Λαύρα Ποχαΐβ

Οι εγκαταστάσεις της Λαύρας μετά τη μεταφορά τους στο μοναστήρι. Φωτογραφία: Λαύρα Ποχαΐβ

Η κατάσταση της επισκοπικής κατοικίας όταν την παρέλαβε η αδελφότητα της Λαύρας του Ποχαΐβ. Φωτογραφία: Λαύρα του Ποχαΐβ

Η κατάσταση της επισκοπικής κατοικίας όταν την παρέλαβε η αδελφότητα της Λαύρας του Ποχαΐβ. Φωτογραφία: Λαύρα του Ποχαΐβ

Ένα από τα κτίρια της Λαύρας πριν από τη μεταφορά της στο μοναστήρι. Φωτογραφία: Λαύρα Ποχαΐβ

Ένα από τα κτίρια της Λαύρας πριν από τη μεταφορά της στο μοναστήρι. Φωτογραφία: Λαύρα Ποχαΐβ

Οι φωτογραφίες μιλούν πιο δυνατά από τις δηλώσεις

Η έκκληση του ηγουμένου περιελάμβανε ένα φωτογραφικό άλμπουμ που έδειχνε το μοναστήρι πριν και μετά την αναστήλωση.

Ακολουθούν αρκετά ζευγάρια φωτογραφιών που τεκμηριώνουν τα κτίρια πριν και μετά την αποκατάστασή τους από τους μοναχούς. Αυτά είναι τα ίδια έργα που οι εισαγγελείς θεωρούν πλέον απειλή για τη διατήρηση και την ιστορική αυθεντικότητα των μνημείων.

Ένα κτίριο με είσοδο με κίονες πριν από τις εργασίες του μοναστηριού. Στην προηγούμενη φωτογραφία, η στέγη και τα στοιχεία της πρόσοψης είναι κατεστραμμένα. Φωτογραφία: Λαύρα Ποχαΐβ

Ένα κτίριο με είσοδο με κίονες πριν από τις εργασίες του μοναστηριού. Στην προηγούμενη φωτογραφία, η στέγη και τα στοιχεία της πρόσοψης είναι κατεστραμμένα. Φωτογραφία: Λαύρα Ποχαΐβ

Το κτίριο με την είσοδο με κίονες μετά την αποκατάσταση. Φωτογραφία: Λαύρα Ποχαΐβ

Το κτίριο με την είσοδο με κίονες μετά την αποκατάσταση. Φωτογραφία: Λαύρα Ποχαΐβ

Η μεταμόρφωση του μοναστηριού είναι ακόμη πιο εντυπωσιακή σε πανοραμικές φωτογραφίες της Λαύρας που τραβήχτηκαν το 1999 και το 2019.

Ένα από τα κελιά του ξενώνα των προσκυνητών. Φωτογραφία: Λαύρα Ποχαΐβ

Ένα από τα κελιά του ξενώνα των προσκυνητών. Φωτογραφία: Λαύρα Ποχαΐβ

Μια σύγκριση δύο πανοραμικών φωτογραφιών από το 1999 και το 2019 προσφέρει μια ακόμη πιο σαφή εικόνα για το πώς η αδελφότητα μεταμόρφωσε το μοναστήρι.

Λάκκος κοπριάς κοντά στο χοιροστάσιο. Φωτογραφία: Λαύρα Ποτσάιβ

Λάκκος κοπριάς κοντά στο χοιροστάσιο. Φωτογραφία: Λαύρα Ποτσάιβ

Το ίδιο μέρος το 2019. Φωτογραφία: Λαύρα Ποτσάιβ

Το ίδιο μέρος το 2019. Φωτογραφία: Λαύρα Ποτσάιβ

Τι σχεδίαζαν να «σώσουν» το 2023;

Πριν από τρία χρόνια, ορισμένοι Ουκρανοί πολιτικοί ζητούσαν ήδη ανοιχτά την απομάκρυνση της UOC από το Ποτσάιβ.

Τον Ιούνιο του 2023, ο Μιχάιλο Χόλοφκο, τότε πρόεδρος του Περιφερειακού Συμβουλίου του Τερνόπιλ, δήλωσε ότι εάν η Λαύρα μεταβιβαζόταν στην τοπική κοινότητα, θα έβρισκε έναν τρόπο να «εκδιώξει» την UOC και να τερματίσει τη συμφωνία.

Ο στόχος διατυπώθηκε ξεκάθαρα, χωρίς διπλωματικές λεπτότητες. Δεν υπήρχε καμία αναφορά στη διατήρηση μνημείων, σε «ακατάλληλες» τοιχογραφίες ή σε νέα περάσματα. Η UOC απλώς έπρεπε να αποβληθεί.

Ήταν ο Χόλοβκο στον οποίο ο Μητροπολίτης Βολοντίμιρ είχε απευθυνθεί τον Μάιο του 2023 , προτρέποντάς τον να μην επαναλάβει τα λάθη εκείνων που είχαν διώξει το μοναστήρι στο παρελθόν και των οποίων η μοίρα, για να το θέσω ήπια, ήταν ατυχής.

Ο Χόλοβκο δεν έλαβε υπόψη την προειδοποίηση. Τον Ιούνιο του 2025, το Ανώτατο Δικαστήριο κατά της Διαφθοράς τον καταδίκασε σε εννέα χρόνια φυλάκισης, με δήμευση περιουσίας, σε υπόθεση δωροδοκίας.

Δεν θα ισχυριζόμασταν ότι υπάρχει άμεση αιτιώδης σύνδεση μεταξύ αυτών των γεγονότων, αλλά σίγουρα μας δίνουν κάτι να σκεφτούμε.

Τι ακριβώς συνιστά παράβαση;

Το 2024, το Υπουργείο Πολιτισμού διεξήγαγε επιθεωρήσεις στη Λαύρα , μετά τις οποίες προέκυψαν παράπονα σχετικά με εργασίες κατασκευής και αποκατάστασης. Το μοναστήρι απάντησε ότι οι συνήθεις επισκευές επιτρέπονταν βάσει της συμφωνίας και ότι ορισμένες τροποποιήσεις ήταν απαραίτητες για την αντιμετώπιση των υφιστάμενων ζημιών.

Ένα αποκαλυπτικό παράδειγμα είναι η διαμάχη για τον προθάλαμο του Καθεδρικού Ναού της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, τον οποίο το μοναστήρι κατηγορήθηκε ότι εγκατέστησε με τρόπο που υποτίθεται ότι παραμόρφωσε την ιστορική εμφάνιση του μνημείου.

Το 2024, η Λαύρα αντέκρουσε την κατηγορία των αρχών παρουσιάζοντας φωτογραφίες από το 1939 που δείχνουν ότι ο καθεδρικός ναός είχε ήδη προθάλαμους εκείνη την εποχή.

Το μοναστήρι επικαλέστηκε επίσης την επίσημη τεκμηρίωση του μνημείου, η οποία περιελάμβανε φωτογραφίες που τραβήχτηκαν το καλοκαίρι του 2003. Αυτές έδειχναν ότι ο τρέχων προθάλαμος υπήρχε πριν από την υπογραφή της συμφωνίας στις 12 Δεκεμβρίου του ίδιου έτους.

Με άλλα λόγια, η θέση του μοναστηριού υποστηρίζεται από αποδεικτικά στοιχεία, ωστόσο εξακολουθεί να κατηγορείται για παραβίαση της συμφωνίας του 2003.

Πώς η πολιτεία διατηρεί τα ιστορικά μνημεία

Η Λαύρα του Κιέβου-Πετσέρσκ προσφέρει ένα αποκαλυπτικό παράδειγμα του τι συμβαίνει με τα αρχαία μοναστήρια που βρίσκονται υπό κρατική διαχείριση.

Η διαδικασία επιστροφής της Λαύρας στην Εκκλησία ξεκίνησε το 1988. Όπως και στο Ποτσάιβ, ένα σημαντικό μέρος των κτιρίων της βρισκόταν τότε σε επικίνδυνη ερείπωση.

Ακολούθησαν χρόνια επισκευών και αναστηλώσεων, όπως αποδεικνύουν αρχειακές φωτογραφίες που δημοσίευσε το ίδιο το μοναστήρι.

Οποιοσδήποτε μπορεί να δει την αξιοθρήνητη κατάσταση της Λαύρας υπό τη σοβιετική κυριαρχία και πώς άκμασε κατά τα χρόνια της εκκλησιαστικής διοίκησης.

Αλλά τα περισσότερα από τα αναστηλωμένα κτίρια ήταν υπό τη διαχείριση της Εκκλησίας. Η κατάσταση ήταν διαφορετική για τις εγκαταστάσεις που διοικούνταν από το εθνικό πάρκο.

Στις 26 Μαΐου 2025, το Υπουργείο Πολιτισμού δημοσίευσε τα ευρήματα επιθεώρησης του Εθνικού Αποθέματος Λαύρας Κιέβου-Πετσέρσκ .

Η επιθεώρηση αποκάλυψε ότι 21 μνημεία βρίσκονταν σε μη ικανοποιητική ή μερικώς μη ικανοποιητική κατάσταση, ένα βρισκόταν σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης, οι εργασίες αποκατάστασης είχαν ανασταλεί σε τέσσερις τοποθεσίες και 23 δεν διέθεταν τις απαιτούμενες συμφωνίες προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς.

Από τα περισσότερα από 17 εκατομμύρια γρίβνες που διατέθηκαν για αποκατάσταση το 2024, 11 εκατομμύρια παρέμειναν αχρησιμοποίητα. Το υπουργείο ανέφερε επίσης ακατάλληλες εργασίες αποκατάστασης στην εκκλησία της Πύλης της Αγίας Τριάδας, όπου οι τοιχογραφίες υπέστησαν ζημιές κατά τη διάρκεια της διαδικασίας.

Η αδυναμία του κρατικού αποθέματος να διατηρήσει τα κτίριά του σε καλή κατάσταση είναι εμφανής. Επιπλέον, το πρόβλημα δεν περιορίζεται στο Κίεβο.

Ακολουθούν μερικά ακόμη παραδείγματα για το πόσο «αποτελεσματικά» φροντίζει το κράτος τα ιστορικά μνημεία.

Τον Αύγουστο του 2026, ένα τείχος του φρουρίου Khotyn κατέρρευσε για δεύτερη φορά εκείνο το έτος . Σύμφωνα με τη διοίκηση του καταφυγίου, περαιτέρω φθορά ήταν προβλέψιμη μετά την πρώτη κατάρρευση, ωστόσο δεν πραγματοποιήθηκαν επείγουσες εργασίες σταθεροποίησης.

Στην περιφέρεια Πολτάβα, η εκκλησία της Γεννήσεως στο Βερχούνι, ένα εθνικά προστατευόμενο μνημείο που χρονολογείται από το 1801, συνεχίζει να υποβαθμίζεται .

Η εκκλησία στο Βερχούνι, η οποία τελεί υπό την φροντίδα του Υπουργείου Πολιτισμού

Η εκκλησία στο Βερχούνι, η οποία τελεί υπό την φροντίδα του Υπουργείου Πολιτισμού

Στην περιφέρεια Τερνόπιλ, φωτογραφίες μιας ερειπωμένης καθολικής εκκλησίας στο Βελίκι Χοντάτσκιβ έχουν κυκλοφορήσει στο διαδίκτυο .

Η εκκλησία στο Χοντάτσκιβ

Η εκκλησία στο Χοντάτσκιβ

Παρόμοια παραμέληση της ιστορικής θρησκευτικής αρχιτεκτονικής παρατηρείται στο Κισίλιν, το Νόβι Ζαχόριφ, το Τούριλτσε, το Νεβέρκιβ, τη Χοντοβίτσια και αλλού.

Φυσικά, δεν διαχειρίζεται κανείς όλες αυτές τις τοποθεσίες απευθείας από το Υπουργείο Πολιτισμού. Αυτό όμως δεν εξαλείφει τα ερωτήματα σχετικά με την αποτελεσματικότητα του συστήματος προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς του κράτους.

Αξίζει να τονιστεί ότι μιλάμε για παραμέληση και υποβάθμιση, όχι για καταστροφή που προκαλείται από στρατιωτικές επιχειρήσεις.

Συμπέρασμα

Οι εισαγγελείς ζητούν τώρα από το δικαστήριο να τερματίσει τη συμφωνία της Λαύρας του Ποτσάιβ που ισχύει από το 2003.

Θα εξετάσει το δικαστήριο τα έγγραφα και τις φωτογραφίες που δείχνουν την κατάσταση των κτιρίων όταν παραδόθηκαν στην μοναστική κοινότητα και πώς φαίνονται σήμερα;

Δυστυχώς, δεν μπορούμε να απαντήσουμε με σιγουριά ναι.

Ουσιαστικά, πρόκειται για άλλη μια παραλογία που εκτυλίσσεται στη χώρα μας: οι αρχές παρέδωσαν ερειπωμένα κτίρια στο μοναστήρι, η αδελφότητα τα αποκατέστησε σε ακμάζουσα κατάσταση και τώρα οι αρχές θέλουν να τα πάρουν πίσω – υποτίθεται επειδή το μοναστήρι απειλεί τη διατήρησή τους.

Εν τω μεταξύ, το ίδιο το κράτος δεν είναι σε θέση να διατηρήσει τα αρχιτεκτονικά μνημεία που βρίσκονται ήδη υπό τη διαχείρισή του.

Τι περιμένει τη Λαύρα του Ποτσάιβ εάν το δικαστήριο κάνει δεκτό το αίτημα της εισαγγελίας;

Για άλλη μια φορά, η Λαύρα του Κιέβου-Πετσέρσκ παρέχει μια πιθανή απάντηση.

Η Τράπεζα, η οποία αφαιρέθηκε από το μοναστήρι, φιλοξένησε μια μαγειρική παράσταση και μια παράσταση από ένα μουσικοχορευτικό συγκρότημα. Εκεί πραγματοποιούνται τακτικά κοσμικές εκδηλώσεις με τη συμμετοχή κυβερνητικών αξιωματούχων, ενώ υπάρχουν ακόμη και σχέδια για την ίδρυση κάποιου είδους πάνθεον στο χώρο της Λαύρας.

Το δεύτερο πιθανό σενάριο είναι η εγκατάλειψη και η φθορά, όπως έχει συμβεί και με άλλα ιστορικά μνημεία για τα οποία το κράτος είναι ήδη υπεύθυνο.

Ποιο από αυτά τα δύο μέλλοντα προετοιμάζουν οι αρχές για τη Λαύρα του Ποτσάιβ;

spzh.eu

Previous Article

Ουκρανία: Η διωκόμενη Επισκοπή Τσερκάσι είναι ο επόμενος στόχος

Next Article

Επείγουσα έκκληση προς την Ελλάδα