Οἱ ἄνθρωποι θυμοῦνται περισσότερο τὸ κακὸ ποὺ τοὺς ἔκανε κάποιος, παρὰ τὶς καλωσύνες καὶ εὐεργεσίες ποὺ δέχτηκαν ἀπὸ τὸν ἴδιο ἢ ἀπὸ ἄλλους! Ἡ μνησικακία εἶναι πανίσχυρη ἁμαρτία καὶ τὰ ἀποτελέσματα στὸν ἄνθρωπο, ποὺ τὴν ἔχει, εἶναι καταστρεπτικὰ γιὰ τὸν πνευματικό του ἀγώνα, ἂν φυσικὰ ὑπάρχει.
Ἡ μνησικακία διεγείρει τὸν ἄνθρωπο καὶ τροφοδοτεῖ τὸ συναισθηματικό του κόσμο. Βιώνει διαρκῶς δυσάρεστες καταστάσεις τοῦ παρελθόντος, οἱ ὁποῖες φυσιολογικὰ θὰ ἔπρεπε νὰ εἶχαν λησμονηθεῖ, γιατί ἐπηρεάζουν καὶ τὸ παρόν. Πολλὲς φορὲς ἐκεῖνος, ποὺ προκάλεσε τὸ κακὸ μπορεῖ νὰ μὴ ζεῖ πιὰ καὶ ὁ μνησίκακος ταλαιπωρεῖται μάταια μὲ τὴ μνήμη τοῦ κακοῦ καὶ συγκεκριμένα μὲ τὴ συμπεριφορὰ τοῦ ἀνθρώπου, ποὺ τὸ εἶχε προκαλέσει.
Ὁ ἱερὸς Χρυσόστομος λέει ὅτι ὁ Θεὸς ἀποστρέφεται τὸν ἄνθρωπο, ποὺ εἶναι μνησίκακος, «γιατί διατηρεῖ τὴν ἔχθρα πρὸς τὸν πλησίον του συνεχῶς μέσα στὴν ψυχή του καὶ κάνει ἐμπαθῆ τὴν καρδιά του μὲ τὴν ὀργὴ καὶ τὸ μῖσος». Χαρακτηρίζει τὴ μνησικακία «ὡς ἄρνηση τῆς συμφιλίωσης, ποὺ εἶναι πηγὴ ψυχικῆς ὀδύνης» καὶ τὸ ἀποτέλεσμα θὰ εἶναι «νὰ ὁδηγηθεῖ ἔξω ἀπὸ τὴ βασιλεία τῶν οὐρανῶν».1
Στὴν κλίμακα ὁ ὅσιος Ἰωάννης ὁ Σιναΐτης περιγράφει τὴ μνησικακία μὲ ἀριστουργηματικὸ καὶ συνάμα περιεκτικὸ τρόπο καὶ ἀναφέρει τὰ ἀποτελέσματα αὐτῆς στὸν ἄνθρωπο ποὺ τὴν ἔχει: «Μνησικακία σημαίνει κατάληξη τοῦ θυμοῦ, φύλακας τῶν ἁμαρτημάτων, μῖσος τῆς δικαιοσύνης, ἀπώλεια τῶν ἀρετῶν, δηλητήριο τῆς ψυχῆς, σαράκι τοῦ νοῦ, ἐντροπὴ τῆς προσευχῆς, ἐκκοπὴ τῆς δέησης, ἀποξένωση τῆς ἀγάπης, καρφὶ μπηγμένο στὴν ψυχή, αἴσθηση δυσάρεστη, ποὺ ἀγαπᾶται μέσα στὴ γλυκύτητα τῆς πικρίας της, συνεχὴς ἁμαρτία, ἀνύστακτη παρανομία, διαρκὴς κακία. Τοῦτο τὸ σκοτεινὸ καὶ δύσμορφο πάθος, ἡ μνησικακία δηλαδή, ἀνήκει στὰ πάθη ποὺ γεννιοῦνται ἀπὸ ἄλλα πάθη καὶ ὄχι σὲ αὐτὰ ποὺ γεννοῦν»2.
Ὅταν ὑπάρχει ἡ ἔχθρα στὴν ψυχὴ τοῦ ἀνθρώπου, ἡ ἀγάπη ἀπουσιάζει καὶ συσσωρεύονται πολλὰ ἄχρηστα βάρη, τὰ ὁποῖα προκαλοῦν συνεχῆ ἐνόχληση. Παράλληλα ὁ μνησίκακος στερεῖται «τοὺς οἰκτιρμοὺς» (αἴσθημα συμπάθειας σὲ κάποιον ποὺ πάσχει) τοῦ Θεοῦ, δηλαδὴ ἐγκαταλείπεται ἀπὸ τὸ Θεό.
Ὁ ὅσιος Ἰωάννης τῆς Κλίμακος ὑποδεικνύει τὸν τρόπο ἀπαλλαγῆς ἀπὸ τὴ μνησικακία: «Ἡ ἀνάμνηση τῶν παθημάτων τοῦ Ἰησοῦ, θὰ θεραπεύσει τὴν ψυχή, ποὺ μνησικακεῖ, διότι θὰ αἰσθάνεται ὑπερβολικὴ ντροπή, ἐνῶ θὰ ἀναλογίζεται τὴ δική του ἀνεξικακία»3.
Ὁ Μέγας Βασίλειος παρομοιάζει τοὺς μνησίκακους μὲ τὴν καμήλα, ἡ ὁποία θυμᾶται γιὰ πολὺ καιρὸ τὸ βασανισμό της ἀπὸ κάποιον καὶ περιμένει νὰ τὸν ἐκδικηθεῖ! Λέει σχετικά: «Ἀκοῦστε, μνησίκακοι, ἐσεῖς ποὺ καλλιεργεῖτε τὴ μνησικακία σὰν νὰ εἶναι ἀρετή, ἀκοῦστε μὲ ποιὸ ζῶο μοιάζεται, ὅταν κρύβεται τὴ δυσαρέσκεια κατὰ τοῦ πλησίον σὰν σπίθα μέσα στὴ στάχτη τόσον καιρό, ἕως ὅταν βρεῖτε τὴν εὐκαιρία νὰ ἀνάψετε ξανὰ τὸ θυμὸ σὰν φλόγα».4
Ὁ ἱερὸς Χρυσόστομος θεωρεῖ τὴ μνησικακία φοβερὸ πάθος, μὲ τὸ ὁποῖο δὲν πολεμεῖται αὐτὸς ποὺ ἔκανε τὸ κακό, ἀλλὰ αὐτὸς ποὺ τὸ δέχτηκε, γιατί μένουν ἀσυγχώρητα τὰ ἁμαρτήματά του. Εἶναι ἀξιοπρόσεκτος ὁ λόγος του πρὸς τὸν μνησίκακο: Ὅταν θέλεις νὰ μνησικακεῖς, σκέψου ὅτι μνησικακεῖς εἰς βάρος σου καὶ ὄχι εἰς βάρος ἄλλου, γιατί τὰ δικά σου ἁμαρτήματα κάνεις ἀσυγχώρητα καὶ ὄχι τὰ τοῦ πλησίον. Ἂς μὴ σπρώχνουμε λοιπὸν τὸ ξίφος ἐναντίον μας μὲ τὸ νὰ εἴμαστε μνησίκακοι».5
Ἡ ἀνεξικακία δείχνει ἀνωτερότητα καὶ ἐλευθερώνει τὸν ἄνθρωπο ἀπὸ τὴ μνησικακία. Ὁ ἱ. Χρυσόστομος μᾶς δείχνει τὸ δρόμο: «Τίποτα δὲν ὑπάρχει ἀσφαλέστερο ἀπὸ τὸ νὰ σπλαγχνιζόμαστε τοὺς ἐχθρούς μας, οὔτε πιὸ μεγάλο σφάλμα ἀπὸ τὸ νὰ θέλουμε νὰ ἐκδικούμαστε καὶ νὰ ἀποκρούουμε τοὺς ἐχθρούς μας».6
Πρεσβ. Διονύσιος Τάτσης
Σημειώσεις:
1. Βασιλείου Δ. Χαρώνη, Παιδαγωγικὴ ἀνθρωπολογία Ἰωάννου Χρυσοστόμου, τόμος Γ΄, Ἀθήνα 1995, σελ. 507. 2. Κλῖμαξ, Ὠρωπὸς 1978, σελ. 166-167. 3. Ὅπ. παρ., σελ. 168. 4. Βασιλείου Δ. Χαρώνη, Παιδαγωγικὴ ἀνθρωπολογία Μεγάλου Βασιλείου, τόμος Β΄, Ἀθήνα 2003, σελ. 666. 5. Βασιλείου Δ. Χαρώνη, Παιδαγωγικὴ ἀνθρωπολογία Ἰωάννου Χρυσοστόμου, τόμος Γ΄, Ἀθήνα 1995, σελ. 508. 6. Ὅπ. παρ., σελ. 487.