Ἄλλα ὕφαινε ἡ μοῖρα τῆς ἱστορίας γιὰ τὸν Ρήγα, ὅταν ἔφθανε στὴν Τεργέστη στὶς 19 Δεκεμβρίου τοῦ 1797, ἔχοντας καταστρώσει τὸ στρατηγικὸ σχέδιο τῆς ἐπανάστασής του γιὰ τὴν ἀπελευθέρωση τῶν γιὰ τόσους αἰῶνες σκλαβωμένων Ἑλλήνων, στηριγμένο στὶς ντόπιες δυνάμεις τους, ποὺ γιὰ πρώτη φορὰ διατυπώνονταν ἀπὸ τὸν Ρήγα.
Ἀφοῦ πῆρε διαβατήριο ἀπὸ τὴν αὐστριακὴ ἀστυνομία, ὁ Ρήγας κατευθύνθηκε στὴν Τεργέστη, γιὰ νὰ μεταβεῖ στὴν Πελοπόννησο, στοὺς ἀνυπότακτους Μανιάτες. Δὲν εἶχε ἡ αὐστριακὴ ἀστυνομία ἀντιληφθεῖ τὸ παραμικρὸ ἀπὸ τὴν ὅλη δράση τοῦ Ρήγα στὴν Βιέννη. Τέλειος συνωμότης. Συνδέθηκε μὲ τοὺς Συντρόφους του, ἐξέδωσε τὴν μεγαλειώδη Χάρτα του, τὴν εἰκόνα τοῦ Μεγάλου Ἀλεξάνδρου, τὸν Νέο Ἀνάχαρσι καὶ παράνομα ἐξέδωσε τὸν Θούριο, «Ὥς πότε παλληκάρια», μαζὶ μὲ τὸ Σύνταγμά του.
Πρὶν ἀπὸ τὴν ἀναχώρησή του ἔστειλε ἀπὸ τὴν Βιέννη στὴν Τεργέστη στὸ ὄνομα τοῦ συντρόφου του Ἀντώνη Νιώτη τὰ πέντε δέματα μὲ ὅλο τὸ ἐπαναστατικό του ὑλικό. Ὅμως ἡ μοῖρα τῆς ἱστορίας ἄλλα σχεδίαζε. Ἀπουσίαζε στὴν Δαλματία ὁ Νιώτης καὶ ὁ συνέταιρός του, Δημήτριος Οἰκονόμου, ἄνοιξε τὰ δέματα καὶ βλέποντας τὸ ἐπαναστατικὸ ὑλικὸ τὸν πρόδωσε αὐτὸς ὁ Ἕλληνας στὴν αὐστριακὴ ἀστυνομία, ποὺ τότε ἔμαθε γιὰ τὴν ἐπαναστατικὴ κίνηση τοῦ Ρήγα, ποὺ ἐξυφαινόταν στὴν ἐπικράτειά της, γι’ αὐτὸ καὶ κατατρόμαξε. Ἀκόμη καὶ ὁ αὐτοκράτορας τῆς Αὐστρίας συστηματικὰ παρακολουθοῦσε τὶς ἀνακρίσεις.
Τὸ ἡμερολόγιο ἔγραφε 19 Δεκεμβρίου 1797, ὅταν ὁ Ρήγας ἔφθασε στὴν Τεργέστη καὶ συνελήφθη. Ἀκολούθησαν συλλήψεις τῶν Συντρόφων του, ἀνακρίσεις, φυλακίσεις καὶ μὲ σίδερα στὰ χέρια καὶ στὰ πόδια, τελικά, ὁ Ρήγας καὶ οἱ ἑπτὰ Σύντροφοί του παραδόθηκαν στὸν πασὰ τοῦ Βελιγραδίου, ὅπου μετὰ τὴν παραλαβὴ τοῦ φιρμανιοῦ στραγγαλίστηκαν τὸν Ἰούνιο τοῦ 1798 στὸν Πύργο Νεμπόιζα τοῦ Βελιγραδίου.
Ὅμως, στὰ χνάρια τοῦ Ρήγα γιὰ «Ἐλευθερία ἢ Θάνατο», ποὺ μὲ μαῦρο χρῶμα τὴν ἀπόφασή του αὐτὴ τὴν παρίστανε στὴν τρίχρωμη σημαία του, προχώρησαν στὴ συνέχεια, ὁ Ἀνώνυμος ὁ Ἕλλην τὸ 1806 μὲ τὴν «Ἑλληνικὴ Νομαρχία», οἱ Φιλικοὶ τὸ 1814 μὲ τὴν Φιλικὴ Ἑταιρεία καὶ οἱ ἐπαναστάτες τοῦ 1821, καὶ ἦλθε ἡ Λευτεριά.
Χαρακτηριστικὰ εἶναι τὰ λόγια τοῦ στρατηγοῦ Μακρυγιάννη στὸν πίνακα «Πτῶσις τῆς Κωνσταντινουπόλεως», ὅπου ὁ Ρήγας σπέρνει τὸν σπόρο τῆς Ἐλευθερίας: «Μετὰ πολλοὺς αἰῶνας Ρήγας ὁ Βελεστινλὴς σπέρνει τὸν σπόρον τῆς ἐλευθερίας εἰς τοὺς Ἕλληνας καὶ τοὺς ἐνθαρρύνει ὁδηγῶν αὐτοὺς τὸν τρόπον τῆς ἀπελευθερώσεώς των. Οἱ Ἕλληνες ἐνθουσιασθέντες καὶ ἐνθαρρυθέντες ἀπὸ τοὺς λόγους τοῦ Ρήγα ἔλαβον τὰ ὅπλα ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας».
Δρ. Δημ. Καραμπερόπουλος