ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΤΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ
«Προστασία τῶν θρησκευτικῶν δικαιωμάτων καὶ τῆς ὀρθοδόξου κληρονομιᾶς»
Στὸ πλαίσιο τοῦ διεθνοῦς συνεδρίου «Προστασία τῶν θρησκευτικῶν δικαιωμάτων καὶ τῆς ὀρθόδοξης κληρονομιᾶς», ποὺ πραγματοποιήθηκε στὶς 30 Ἀπριλίου 2026 στὸ Βελιγράδι ἀπὸ τὸ Κέντρο Γεωστρατηγικῶν Μελετῶν, οἱ συμμετέχοντες συζήτησαν τὶς σύγχρονες προκλήσεις στὸν τομέα τῆς θρησκευτικῆς ἐλευθερίας, τῆς θέσης τῶν ὀρθόδοξων κοινοτήτων καὶ τῆς διατήρησης τῆς πολιτιστικῆς καὶ ἱστορικῆς κληρονομιᾶς σὲ διαφορετικὰ γεωπολιτικὰ πλαίσια. Μὲ βάση τὶς εἰσηγήσεις τῶν συμμετεχόντων ἀπὸ τὴ Σερβία, τὴν Οὐκρανία, τὴ Λετονία, τὴ Γαλλία, τὴ Γεωργία καὶ τὴ Λευκορωσία, μποροῦν νὰ ἐπισημανθοῦν τὰ ἀκόλουθα συμπεράσματα:
Ἡ θρησκευτικὴ ἐλευθερία ὡς βασικὸν στοιχεῖον τῆς συγχρόνου κοινωνίας
Οἱ συμμετέχοντες συμφώνησαν ὅτι ἡ ἐλευθερία τῆς θρησκείας ἀποτελεῖ ἕνα ἀπὸ τὰ θεμελιώδη ἀνθρώπινα δικαιώματα, ἀλλὰ στὴν πράξη ἡ ἐφαρμογή της σὲ ὁρισμένες περιοχὲς ἀντιμετωπίζει περιορισμούς, πιέσεις καὶ διάφορες μορφὲς θεσμικῶν παρεμβάσεων. Τονίστηκε ἰδιαίτερα ἡ ἀνάγκη γιὰ πιὸ συνεπῆ ἐφαρμογὴ τῶν διεθνῶν νομικῶν προτύπων.
Ἐπίδρασις τῶν γεωπολιτικῶν διαδικασιῶν εἰς τὰς θρησκευτικὰς κοινότητας
Τὸ συνέδριο ἐπισήμανε ὅτι ἡ θέση τῶν ὀρθοδόξων κοινοτήτων σὲ πολλὲς περιοχὲς — συμπεριλαμβανομένων τῆς Οὐκρανίας, τῶν Βαλκανίων, τῶν Βαλτικῶν χωρῶν καὶ τῆς Γεωργίας — δὲν μπορεῖ νὰ ἐξεταστεῖ ἀπομονωμένα ἀπὸ τὶς εὐρύτερες γεωπολιτικὲς διαδικασίες, οἱ ὁποῖες συχνὰ ἐπηρεάζουν τὶς ἐκκλησιαστικὲς δομές, τὶς διαρθρωτικὲς σχέσεις καὶ τὸ καθεστὼς τῶν πιστῶν.
Τὸ ζήτημα τῆς κανονικῆς ἑνότητος τῆς Ὀρθοδοξίας
Πολλοὶ συμμετέχοντες τόνισαν ὅτι τὰ ζητήματα τῆς κανονικῆς τάξης καὶ τῆς ἑνότητας τῆς Ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας εἶναι οὐσιώδους σημασίας γιὰ τὴν ταυτότητα καὶ τὴ σταθερότητά της. Οἱ σχισματικὲς διαδικασίες καὶ οἱ διαμάχες ἐντὸς τοῦ ὀρθόδοξου κόσμου ἀξιολογήθηκαν ὡς παράγοντες ποὺ ἐμβαθύνουν τὶς ἐσωτερικὲς διαιρέσεις.
Προστασία τῆς ὀρθοδόξου κληρονομιᾶς καὶ περιουσίας
Ἰδιαίτερη προσοχὴ δόθηκε στὴν κατάσταση τῆς ἐκκλησιαστικῆς περιουσίας καὶ τῶν πολιτιστικῶν-ἱστορικῶν μνημείων, μὲ ἔμφαση ὅτι πολλὰ ἱερὰ ἐκτίθενται σὲ προκλήσεις ἀσφαλείας, διοικητικὲς καὶ νομικές. Τονίστηκε ἡ ἀνάγκη γιὰ πιὸ ἀποτελεσματικοὺς μηχανισμοὺς προστασίας τους.
Νομικὸν καὶ θεσμικὸν πλαίσιον προστασίας τῶν θρησκευτικῶν δικαιωμάτων
Οἱ συμμετέχοντες ἐπισήμαναν τὴ σημασία τοῦ διεθνοῦς δικαίου στὴν προστασία τῆς θρησκευτικῆς ἐλευθερίας, ἀλλὰ καὶ τὴν ὕπαρξη περιορισμῶν στὴν ἐφαρμογή του. Τονίστηκε ἡ ἀνάγκη βελτίωσης τῶν ὑφιστάμενων μηχανισμῶν καὶ ἐνίσχυσης τῶν θεσμικῶν δυνατοτήτων γιὰ τὴν παρακολούθηση καὶ τὴν ἀντίδραση σὲ παραβιάσεις δικαιωμάτων.
Ὁ ρόλος τῶν πολιτιστικῶν καὶ κοινωνικῶν διαδικασιῶν
Τονίστηκε ἰδιαίτερα ὅτι ἡ ἐκπαίδευση, τὰ μέσα ἐνημέρωσης, οἱ γλωσσικὲς πολιτικὲς καὶ τὰ πολιτιστικὰ πρότυπα ἔχουν σημαντικὴ ἐπίδραση στὴ διατήρηση ἢ τὴν ἀποδυνάμωση τῆς θρησκευτικῆς καὶ πολιτιστικῆς ταυτότητας. Στὸ πλαίσιο αὐτὸ ὑπογραμμίστηκε ὁ ρόλος τῆς γλώσσας ὡς φορέα παράδοσης καὶ πνευματικῆς συνέχειας.
Ἵδρυσις τοῦ Διεθνοῦς Συμβουλίου διὰ τὴν προστασίαν τῆς ὀρθοδόξου κανονικῆς τάξεως
Ὡς ἕνα ἀπὸ τὰ σημαντικότερα ἀποτελέσματα τοῦ συνεδρίου ἐπισημάνθηκε ἡ πρωτοβουλία γιὰ τὴν ἵδρυση Διεθνοῦς Συμβουλίου γιὰ τὴν προστασία τῆς ὀρθόδοξης κανονικῆς τάξης, τὸ ὁποῖο θὰ ἀσχολεῖται μὲ τὴν παρακολούθηση τῆς κατάστασης στὸν ὀρθόδοξο κόσμο, τὴν ἀνάλυση τῶν προκλήσεων καὶ τὴν ἐκπόνηση στρατηγικῶν συστάσεων μὲ στόχο τὴ διατήρηση τῆς κανονικῆς ἑνότητας καὶ τῆς θρησκευτικῆς ἐλευθερίας.
Ἀνάγκη συνεχοῦς διαλόγου καὶ ἐπιστημονικῆς συνεργασίας
Συμπεράνθηκε ὅτι εἶναι ἀπαραίτητο νὰ συνεχιστεῖ ἡ διεθνὴς συνεργασία μεταξὺ εἰδικῶν στοὺς τομεῖς τῆς θεολογίας, τοῦ δικαίου, τῶν διεθνῶν σχέσεων, τοῦ πολιτισμοῦ καὶ τῶν μέσων ἐνημέρωσης, ὥστε νὰ καταστεῖ δυνατὴ μία πιὸ ὁλοκληρωμένη κατανόηση καὶ μία κατάλληλη ἀπάντηση στὶς σύγχρονες προκλήσεις.
Ἡ δρᾶσις τοῦ Φαναρίου καὶ αἱ προκλήσεις διὰ τὴν ἑνότητα τῆς Ὀρθοδοξίας
Οἱ συμμετέχοντες στὸ συνέδριο ἐξέφρασαν σοβαρὴ ἀνησυχία γιὰ τὴ δράση τοῦ Φαναρίου, δηλαδὴ τοῦ Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως, καὶ ἰδιαίτερα γιὰ τὶς δραστηριότητες τοῦ Πατριάρχη Βαρθολομαίου, οἱ ὁποῖες σὲ πολλὲς περιπτώσεις θεωροῦνται ἀντικανονικὲς καὶ ἐπιζήμιες γιὰ τὴν ἑνότητα τῆς Ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας. Τονίστηκε ὅτι οἱ ἀποφάσεις ποὺ ἐλήφθησαν σχετικὰ μὲ τὴν Οὐκρανία ὁδήγησαν σὲ ἐμβάθυνση τοῦ σχίσματος ἐντὸς τῆς Ὀρθοδοξίας καὶ προκάλεσαν σοβαρὲς συνέπειες γιὰ τὴν κανονικὴ Οὐκρανικὴ Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία, συμπεριλαμβανομένων διώξεων πιστῶν, κλήρου καὶ ἐπισκοπῆς. Σύμφωνα μὲ τὶς εἰσηγήσεις στὸ συνέδριο, αὐτὲς οἱ διαδικασίες συνδέονται ἄμεσα μὲ τὴν παρέμβαση τοῦ Πατριάρχη Βαρθολομαίου καὶ τὴ δράση του ὑπὲρ τῶν γεωπολιτικῶν συμφερόντων δυτικῶν κέντρων ἐξουσίας.
Οἱ συμμετέχοντες τονίζουν ὅτι ἡ κατάχρηση τῆς θρησκείας γιὰ γεωπολιτικοὺς σκοποὺς πρέπει νὰ καταδικαστεῖ χωρὶς ἀμφισημίες καὶ ὅτι κάθε προσπάθεια ἐπιβολῆς ὑπερεθνικοῦ ἐλέγχου στὶς τοπικὲς ὀρθόδοξες ἐκκλησίες ἀποτελεῖ παραβίαση τῆς κανονικῆς τάξης καὶ τῆς συνοδικότητας ὡς θεμελιώδους ἀρχῆς τῆς Ὀρθοδοξίας.
Ἰδιαίτερα ἐτονίσθη ἡ ἀνάγκη διά:
• διατήρηση τῆς κανονικῆς ἑνότητας τῆς Ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας, • σεβασμὸ τῆς αὐτονομίας τῶν τοπικῶν ἐκκλησιῶν, • ἀντίσταση στὶς πολιτικὲς πιέσεις ποὺ στοχεύουν στὴ διάσπαση τοῦ ὀρθόδοξου πνευματικοῦ χώρου, • ἐνίσχυση τῆς ἀμοιβαίας ἀλληλεγγύης τῶν ὀρθόδοξων λαῶν καὶ ἐκκλησιῶν.
Οἱ συμμετέχοντες στὸ συνέδριο καλοῦν ὅλες τὶς τοπικὲς ὀρθόδοξες ἐκκλησίες, καθὼς καὶ τὸ εὐρύτερο ὀρθόδοξο κοινό, νὰ ἀντιταχθοῦν ἐνεργὰ στὶς διαδικασίες ποὺ ὁδηγοῦν σὲ περαιτέρω ἐμβάθυνση τοῦ σχίσματος καὶ νὰ προστατεύσουν τὴν κανονικὴ τάξη, τὰ θρησκευτικὰ δικαιώματα καὶ τὴν πνευματικὴ κληρονομιὰ τῶν ὀρθόδοξων λαῶν.
Γενικὸν συμπέρασμα
Τὸ συνέδριο ἔδειξε ὅτι τὸ ζήτημα τῆς θρησκευτικῆς ἐλευθερίας καὶ τῆς διατήρησης τῆς ὀρθόδοξης κληρονομιᾶς συνδέεται βαθιὰ μὲ τὶς σύγχρονες κοινωνικὲς καὶ γεωπολιτικὲς διαδικασίες. Ἡ διατήρηση τῆς πνευματικῆς καὶ πολιτιστικῆς ταυτότητας, καθὼς καὶ ἡ προστασία τῶν θρησκευτικῶν δικαιωμάτων, ἀναγνωρίστηκαν ὡς σημαντικοὶ παράγοντες σταθερότητας, διαλόγου καὶ μακροπρόθεσμης ἀμοιβαίας κατανόησης μεταξὺ τῶν λαῶν.
Πηγή: Κέντρον Γεωστρατηγικῶν Μελετῶν Βελιγράδι, Ἀπρίλιος 2026