Ὅλοι, καλοί μου φίλοι, ἔχουμε ἀκούσει τούτη τὴν ἀντιφατικὴ φράση: «Ἐπιμελῶς ἀτημέλητο Look»! Τί σημαίνει ἄραγε καὶ γιατί τὴν χρησιμοποιοῦμε; Γιατί θέλει κάποιος νὰ εἶναι ἀτημέλητος καὶ μάλιστα … ἐπιμελῶς; Τὸ βλέπουμε αὐτὸ στὴ μόδα καὶ ὄχι μόνο. Καὶ δὲν ἔχει νὰ κάνει μόνο μὲ τὴν ἐμφάνιση, ἀλλ’ εἶναι καὶ φιλοσοφία καὶ τρόπος ζωῆς. Εἶναι, λένε, μία προσπάθεια ἰσορροπίας ἀνάμεσα στὸν ἀπόλυτο ἔλεγχο καὶ στὸ … ἀπόλυτο χάος! Δηλαδή; Ἀλλ’ ἂς πάρουμε τὰ πράγματα μὲ τὴ σειρά τους …
* * *
Ἡ φράση αὐτή, γνωστὴ διεθνῶς ὡς «messy look» (ἀτημέλητο στὺλ) ἢ «effortless style» (ἀβίαστο στὺλ) περιγράφει μία κατάσταση στὴν ἐμφάνιση, ἡ ὁποία φαίνεται μὲν ἐντελῶς φυσική, χαλαρὴ καὶ αὐθόρμητη, ὡστόσο στὴν πραγματικότητα ἔχει δημιουργηθεῖ μὲ μεγάλη προσοχή, μὲ πολὺ χρόνο καὶ μὲ ἔντονη προσπάθεια. Ἐκεῖνος ποὺ ἐπιλέγει αὐτὸ τὸ στύλ, θέλει νὰ μὴ φαίνεται ὑπερβολικὰ «στημένος», ταυτόχρονα ὅμως νὰ μὴ εἶναι καὶ παραμελημένος! Στόχος του εἶναι ἡ ἀνάδειξη μίας ἀνεπιτήδευτης κομψότητας!
Νὰ μερικὰ παραδείγματα …
Στὴ μόδα, ἀπ’ τὴν ὁποία εἶναι καὶ γνωστὴ αὐτὴ ἡ φράση, ἔχουμε ἀνδρικὰ κουρέματα ποὺ μοιάζουν σὰν νὰ «ξύπνησαν μόλις», ὅμως ἔχουν διαμορφωθεῖ μὲ εἰδικὰ σπρέϊ κ.λπ. Ἔχουμε μακιγιὰζ ποὺ φαίνονται σὰν νὰ μὴ ἔχει γίνει κάτι, ὅμως ἔχουν χρησιμοποιηθεῖ πολλὰ εἰδικὰ προϊόντα καὶ διαδικασίες γι’ αὐτό!
Στὴ διακόσμηση, τὸ ὑπερβολικὰ τακτοποιημένο σπίτι, ἀντικαθίσταται ἀπὸ ἕνα στὺλ ποὺ ἐξυμνεῖ τὴν ἐλεγχόμενη … ἀκαταστασία! Ἢ ὑπάρχουν ἐμφανῆ τοῦβλα στοὺς τοίχους, σωλῆνες ποὺ ἐξέχουν, ἐλαφρῶς ξεφλουδισμένες ἐπιφάνειες κ.λπ., πού ὅμως ὅλα ἔχουν τοποθετηθεῖ ἐκεῖ μὲ ἀκριβῆ σχεδιασμό!
Στὶς φωτογραφίες ποὺ ἀνεβαίνουν στὰ κοινωνικὰ δίκτυα, οἱ ὑπερβολικὰ φιλτραρισμένες καὶ «τέλειες», ἀντικαθίστανται μὲ ἄλλες ποὺ μοιάζουν αὐθόρμητες (π.χ. κουνημένες, μὲ χαμηλὸ φωτισμὸ κ.λπ.). Γιὰ νὰ γίνει αὐτὸ ὁ φωτογράφος πρέπει νὰ κάνει δεκάδες λήψεις!
Στὴν κηπουρικὴ δὲν ἔχουμε ἐκεῖνα τὰ γνωστὰ κουρεμένα σχήματα τῶν φυτῶν, ἀλλὰ γιὰ νὰ φαίνονται αὐτοὶ «ἄγριοι», εἶναι γεμᾶτοι μὲ φυτὰ ποὺ μοιάζουν νὰ φύτρωσαν ἀπὸ μόνα τους, ἂν καὶ ἡ ἐπιλογὴ τους ἔχει γίνει μὲ βάση τὸ πῶς συνυπάρχουν αὐτὰ καὶ πῶς ἀνθίζουν τὴν κάθε ἐποχή!
* * *
Ἀλλὰ τὸ λεγόμενο «ἐπιμελῶς ἀτημέλητο» εἶναι καὶ πέραν αὐτῶν. Εἶναι μία φιλοσοφία, ἕνας τρόπος συμπεριφορᾶς, μία ἄλλη νοοτροπία, ὅπως εἴπαμε. Ἔτσι …
Ἐκεῖνοι ποὺ τὴν υἱοθετοῦν ἀγωνίζονται μὲ τὴν αὐτοβελτίωση, ὅμως σταματοῦν νὰ κυνηγοῦν τὴν τελειότητα! Ξεχωρίζουν πότε ἀξίζει νὰ προσπαθοῦν σκληρὰ γιὰ κάτι (ἐπιμελῶς) καὶ πότε νὰ ἀφήνουν τὰ πράγματα νὰ ἐξελιχθοῦν ἀπὸ μόνα τους (ἀτημέλητο)!
Ἐκεῖνοι ποὺ τὴν ἀκολουθοῦν, ἐνῶ εἶναι ἐξαιρετικὰ μορφωμένοι, μιλᾶνε μὲ ἁπλότητα καὶ χιοῦμορ! Ἔχουν κάνει πολὺ δουλειὰ στὴ ζωή τους, ἀλλὰ φροντίζουν αὐτὸ νὰ μὴ φαίνεται!
Ἕνας μουσικὸς παίζει ἕνα περίπλοκο κομμάτι στὸ πιάνο, ποὺ ἀπαίτησε πάρα πολὺ δουλειά, ἀλλὰ τὸ παρουσιάζει ἔτσι σὰν νὰ μὴ κουράστηκε καθόλου!
Ἕνας συγγραφέας γράφει μ’ ἕνα ἐξαιρετικὰ ἁπλὸ τρόπο, ὅμως πίσω ἀπ’ αὐτὴ τὴν ἁπλότητα κρύβεται μία τεράστια προσπάθεια, ὥστε τὸ κείμενό του νὰ εἶναι εὐχάριστο, ὠφέλιμο καὶ ἀπόλυτα κατανοητό!
* * *
Ἔτσι τὸ «ἐπιμελῶς ἀτημέλητο» στὴν καθημερινότητά μας, εἶναι τελικὰ τὸ ἀντίδοτο στὴν τελειομανία, ποὺ ἀποτελεῖ ἀσφαλῶς καὶ μία ἀπ’ τὶς πηγὲς τοῦ σύγχρονου ἄγχους!
Μὲ ἄλλα λόγια σημαίνει ὅτι προσπαθεῖ κανεὶς γιὰ τὸ καλύτερο (ἐπιμελῶς), ὅμως ἀποδέχεται ὅτι δὲν μπορεῖ νὰ ἐλέγξει τὰ πάντα (ἀτημέλητο)!
Σημαίνει ἀκόμη ὅτι εἶναι προτιμότερη μία δουλειὰ ποὺ παραδίδεται στὴν ὥρα της κι εἶναι πολὺ καλή, ἀπὸ μία «τέλεια» δουλειὰ ποὺ καθυστερεῖ νὰ γίνει!
Σημαίνει ὅτι εἶναι προτιμότερο νὰ καλεῖ κανεὶς τοὺς φίλους του γιὰ ἕνα γεῦμα ποὺ δὲν εἶναι ὅλα στὴν ἐντέλεια, ἀπὸ τὸ νὰ μὴ καλεῖ κανένα, ἐπειδὴ τὸ σπίτι του πρέπει νὰ εἶναι πεντακάθαρο, νὰ μαγειρέψει πολλὰ φαγητὰ κ.λπ.! Ἐξάλλου καλοῦμε τὶς φίλους μας, γιὰ νὰ χαροῦμε ὅλοι, ὄχι γιὰ νὰ γίνει ἐπίδειξη τοῦ σπιτιοῦ καὶ τῶν μαγειρικῶν μας ἱκανοτήτων!
Ἔτσι τὸ «ἐπιμελῶς ἀτημέλητο» μᾶς βοηθάει ποῦ νὰ δώσουμε τὸ 100% τῆς προσοχῆς μας καὶ ποῦ μποροῦμε νὰ εἴμαστε χαλαροί.
Κατὰ τοὺς εἰδικοὺς ψυχολόγους εἶναι μία ὑγιὴς καὶ ἰσορροπημένη προσέγγιση, ἐπειδὴ βρίσκεται στὴ μέση δύο ἐπικίνδυνων ἄκρων. Ἀπ’ τὴ μία τῆς τελειομανίας καὶ ἀπ’ τὴν ἄλλη τῆς παραίτησης. Ἀπ’ τὴν μία ἐκείνου τοῦ ψυχαναγκαστικοῦ ἐλέγχου τῶν πάντων καὶ ἀπ’ τὴν ἄλλη τῆς πλήρους ἀδιαφορίας.
Ὡς καὶ ἐπιστημονικὲς μελέτες ὑπάρχουν (τῆς γνωστικῆς ψυχολογίας, τῆς κοινωνικῆς ψυχολογίας κ.λπ.) πού ὑποστηρίζουν καὶ ἐξηγοῦν τὴ γοητεία καὶ τὴ λειτουργία τοῦ «ἐπιμελοῦς ἀτημέλητου».
Δὲν τὸ συζητᾶμε! Τὸ «ἐπιμελῶς ἀτημέλητο» ὡς φιλοσοφία καὶ στάση ζωῆς, μᾶς μειώνει τὸ ἄγχος, ἐπειδὴ ἀποδεχόμαστε ὅτι δὲν εἴμαστε τέλειοι καὶ ἀγνοοῦμε τὸ «τί θὰ πεῖ ὁ κόσμος», μᾶς κάνει πιὸ προσιτοὺς στοὺς ἄλλους, ἐπειδὴ ἐπιλέγουμε νὰ εἴμαστε ἁπλοὶ καὶ ταπεινοί, αὐξάνει τὴν παραγωγικότητά μας, ἐπειδὴ δὲν κολλᾶμε σὲ ἀσήμαντες λεπτομέρειες κ.λπ. Ἑπομένως εἶναι ἀποδεκτό!
* * *
Ἀλλὰ τὸ μέγιστο ἀποτέλεσμα πότε τὸ ἐπιτυγχάνει κανείς; Ὅταν τὸ «ἐπιμελῶς» ἔχει νὰ κάνει μὲ τὶς ἀξίες, τοὺς σκοπούς, τὰ ἰδανικά, τὴν ἀρετή. Καὶ τὸ «ἀτημέλητο» μὲ ὅ,τι κατώτερο, κοσμικὸ καὶ ἁμαρτωλό.
Κατὰ τοὺς στωικοὺς φιλοσόφους, τὸ νὰ δίνει κανεὶς τὸν καλύτερο ἑαυτό του γιὰ ὅσα ἐλέγχει, εἶναι ἡ «ἐπιμέλεια». Καὶ τὸ νὰ μὴ τὸν νοιάζει καὶ νὰ ἀδιαφορεῖ γιὰ ὅσα δὲν μπορεῖ νὰ ἐλέγξει (π.χ. τὴ γνώμη τῶν ἄλλων, τὴν «τύχη» κ.λπ.) εἶναι ἡ συνειδητὴ «ἀμέλεια» ποὺ φέρνει τὴν ἀταραξία τῆς ψυχῆς.
Στὴν Ὀρθόδοξη Χριστιανική μας Παράδοση, αὐτὴ τὴ φιλοσοφία καὶ στάση ζωῆς, τὴν βλέπουμε στὸ νὰ ἀγωνιζόμαστε γιὰ τὴν ἀρετὴ (ἐπιμέλεια) καὶ παράλληλα νὰ περιφρονοῦμε πλήρως τὴν κοσμικὴ τελειότητα (ἀτημελησία).
Τί ἔκαναν οἱ Φαρισαῖοι; Ἦταν τὸ ὑπερβολικὰ ἐπιμελημένο «λοὺκ» τῆς ἐποχῆς τους! Πρόσεχαν ὅλα τὰ ἐξωτερικὰ πράγματα καὶ τοὺς ἐξωτερικοὺς τύπους, γιὰ νὰ δείχνουν τέλειοι στοὺς ἄλλους. Ὅμως δὲν ἦταν τελικὰ τίποτε ἄλλο παρὰ «τάφοι κεκονιαμένοι», ὅπως τοὺς ἀποκάλεσε ὁ ἴδιος ὁ Χριστός μας!
Ὁ Ὀρθόδοξος Χριστιανὸς ἀγωνίζεται γιὰ τὸ κάλος τῆς ψυχῆς του καὶ ἀδιαφορεῖ γιὰ τὶς κοσμικὲς ματαιότητες (δόξα, πλοῦτο κ.λπ.). Ἀποδέχεται τὶς ἀδυναμίες του καὶ ζητᾶ τὸ ἔλεος τοῦ Θεοῦ. Ἡ στάση αὐτὴ τοῦ φέρνει βαθιὰ ἐσωτερικὴ γαλήνη καὶ τὸν κάνει νὰ ἀδιαφορεῖ γιὰ τὸ «τί θὰ πεῖ ὁ κόσμος».
Εἰδικὰ οἱ ἀσκητὲς κάνουν τὰ πάντα, γιὰ νὰ ἀρέσουν στὸν Θεὸ (ἐπιμέλεια) καὶ ἀδιαφοροῦν γιὰ ὅλα τὰ ἄλλα (ἐξωτερικὴ ἀτημελησία). Νὰ γιατί ζοῦν σὲ ἐρήμους, κατοικοῦν σὲ ἀπέριττα κελλιά, φοροῦν ἁπλὰ ἐνδύματα κ.λπ. Οἱ ἀποκαλούμενοι «διὰ Χριστὸν Σαλοὶ» φαίνονται ὡς τρελλοὶ καὶ ἀνισόρροποι, γιὰ ποιὸ λόγο; Μὰ γιὰ νὰ κρύψουν τὸν τεράστιο ἐσωτερικό τους πλοῦτο.
Τὰ παραδείγματα τῶν Ἁγίων καὶ τῶν Γερόντων ποὺ ἔζησαν «ἐπιμελῶς ἀτημέλητοι» εἶναι πλεῖστα.
* * *
Ἀλλὰ γιὰ νὰ λειτουργήσει θετικὰ αὐτὸς ὁ τρόπος ζωῆς, τὸ μυστικὸ κρύβεται στὴν πρώτη λέξη. Δηλαδὴ στὸ «ἐπιμελῶς». Ἐπιμελῶς στὶς ἀξίες, στὰ ἰδανικά, στὶς ἀρετές. Κι ὅταν αὐτὸ γίνεται, τότε πολλὰ ἄλλα ἀφήνονται νὰ εἶναι ἀτημέλητα …
Κ. Γ. Παπαδημητρακόπουλος