Τοῦ κ. Β. Χαραλάμπους, θεολόγου
Ἂν προστρέξει κανείς, στὸ πῶς οἱ Παπικοὶ προβάλλουν τὸ παπικὸ “ἐξουσιαστικὸ πρωτεῖο”, θὰ παρατηρήσει ὅτι προεξάρχει ἡ ἐξουσιαστικὴ μάνητα.
Ἀκόμα καὶ τὸ “ὀξυνούστατο”, ὅτι δῆθεν τὸ παπικὸ “ἐξουσιαστικὸ πρωτεῖο”, μεθερμηνεύεται ὡς “πρωτεῖο στὴν ἀγάπη”, δὲν ἀρκεῖ, γιὰ νὰ ὑποκρύψει τὴν ἀντιεκκλησιαστικὴ ἐξουσιαστικότητα.
Τὴν ὑπερβάλλουσα ἐξουσιαστικότητα προέβαλαν καὶ προβάλλουν ἀκόμα καὶ Ὀρθόδοξοι γιὰ τὰ πρεσβεῖα τιμῆς τοῦ Οἰκουμενικοῦ Θρόνου. Χωρὶς νὰ φείδονται ἐπιθετικῶν προσδιορισμῶν, προβάλλουν τὰ πρεσβεῖα τιμῆς τοῦ Οἰκουμενικοῦ Θρόνου ὡς “ἀνωτάτη ἐξουσία”. Κι ὅλα τοῦτα ἐξ ἀφορμῆς τοῦ Οὐκρανικοῦ ἐκκλησιαστικοῦ ζητήματος.
Καὶ τί δὲν ἔχει ἐπινοηθεῖ, γιὰ νὰ διατρανωθεῖ ἐκχώρηση Αὐτοκεφάλου χωρὶς τὴ συναίνεση τῶν Τοπικῶν Ὀρθοδόξων Ἐκκλησιῶν! Δὲν γίνεται ἀντιληπτὸ ὅτι μὲ τὴν οὐσιαστικὴ συναίνεση τῶν Τοπικῶν Ὀρθοδόξων Ἐκκλησιῶν, ἐξασφαλίζεται διαφοροτρόπως ὁ συνοδικὸς τρόπος, καθότι τόσο τὸ Αὐτοκέφαλο, ὅσο καὶ ἡ ἀναγωγὴ σὲ Πατριαρχεῖο δὲν εἶναι “ἔργο ἑνὸς Πατριάρχου” (Ἅγιος Μελέτιος Πηγᾶς);
Καὶ μόνο νὰ μνησθεῖ κανεὶς τῶν δογματικῶν παρερμηνειῶν, ὅσον ἀφορᾶ τὸ Τριαδολογικὸ δόγμα, οἱ ὁποῖες ἔγιναν πρὸς χάριν πρωτειακῶν ἀξιώσεων, ἀντιλαμβάνεται, τόσο τὸ μέγεθος τῶν δογματικῶν στρεβλώσεων, ὅσο καὶ τὴν ἔλλειψη ἐκκλησιαστικῶν ἐπιχειρημάτων.
Μποροῦν νὰ ἐκληφθοῦν τὰ πρεσβεῖα τιμῆς τοῦ Οἰκουμενικοῦ Θρόνου, ὡς “ἀνωτάτη ἐξουσία τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας”; Τέτοια ἀποδοχὴ προκαλεῖ ἔλλειμμα στὸ Συνοδικὸ θεσμό. Τὰ περὶ “ἀνωτάτης ἐξουσίας” ὅσον ἀφορᾶ τὸ “παπικὸ πρωτεῖο” δὲν τὰ ἀποδεχόμαστε καὶ προβάλλουμε ὡς τέτοια τὰ πρεσβεῖα τιμῆς τοῦ Οἰκουμενικοῦ Θρόνου;
Δυστυχῶς πρὸς χάριν τοῦ Οὐκρανικοῦ ἐκκλησιαστικοῦ ζητήματος, δὲν προβλήθηκαν μόνο δογματικὲς καὶ ἁγιογραφικὲς παρερμηνεῖες, ἀλλὰ προσδόθηκε καὶ πρωτάκουστη ἐννοιολογικὴ σημασία στὰ πρεσβεῖα τιμῆς τοῦ Οἰκουμενικοῦ θρόνου.
Σὲ ἄρθρο τοῦ Ἀρχιμ. Βασιλείου Μπακογιάννη ποὺ τιτλοφορεῖτο “Περὶ Οὐκρανίας…”, καὶ ποὺ δημοσιεύτηκε στὴ Romfea.gr (11 Ἰανουαρίου 2019), τονίστηκε μεταξὺ ἄλλων γιὰ τὸν Οἰκουμενικὸ Πατριάρχη καὶ τὸ ἑξῆς: “Καὶ ὡς πρῶτος, τουτέστιν ὡς ἀνωτάτη ἐξουσία τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας…”.
Μποροῦμε νὰ ὁμιλοῦμε στὴν Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία περὶ “ἀνωτάτης ἐξουσίας”; Ἀπὸ ποῦ ἐρείδονται τὰ περὶ “ἀνωτάτης ἐξουσίας” στὴν Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία;
Προσδίδοντας τὸν ἐπιθετικὸ προσδιορισμὸ “ἀνωτάτη” δίνεται ἐξουσιαστικὴ χροιὰ στὰ πρεσβεῖα τιμῆς τοῦ Οἰκουμενικοῦ θρόνου. Θεωρώντας τα δηλαδή, ὡς “ἀνωτάτη ἐξουσία τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας”, ὁδηγούμεθα σὲ ἄλλες ἀτραπούς.
Ἕνα ἄλλο θέμα ποὺ προβλήθηκε στὸ ἐν λόγῳ ἄρθρο “Περὶ Οὐκρανίας…” ἦταν καὶ τὸ ἀκόλουθο: «Μπορεῖ, λοιπόν, ὁ Πατριάρχης μας ὡς Ἀρχιερέας νὰ εἶναι “ἴσος μεταξὺ ἲσων”, δὲν παύει ὅμως νὰ εἶναι ὁ πρῶτος μεταξὺ τῶν ἴσων, καὶ ἄρα δὲν εἶναι ἰσάξιος οὔτε μὲ τὸν δεύτερο, πολὺ δὲ περισσότερο, οὔτε μὲ τὸν τρίτο κ.λπ.».
Ἡ πρωτάκουστη αὐτὴ ἑρμηνεία εἶναι χωρὶς καμιὰ ἐκκλησιολογικὴ βάση. Ἀναφέρεται ἀπὸ τὸν ἐν λόγῳ Ἀρχιμανδρίτη, κατ’ ἀρχὴ τὸ “πρῶτος μεταξὺ ἲσων”, καθότι εἶναι γνωστό πῶς ἑρμηνεύονται τὰ πρεσβεῖα τιμῆς τοῦ Οἰκουμενικοῦ Θρόνου, καὶ ἀπὸ τὴν ἄλλη προσθέτει συμπερασματικὰ ὅτι, “δὲν εἶναι ἰσάξιος οὔτε μὲ τὸν δεύτερο, πολὺ δὲ περισσότερο, οὔτε μὲ τὸν τρίτο κ.λπ.”. Ἀπὸ ποῦ τεκμαίρεται τέτοια ἑρμηνευτική; Σὲ ποιὰ ἐκκλησιολογικὴ βάση τὸ στηρίζει; Ποιὸς ἀναφέρθηκε ποτὲ σ’ αὐτό; Ποιὸς Πατέρας τῆς Ἐκκλησίας μας ἀνέφερε ποτὲ κάτι τέτοιο; Καὶ σὰν νὰ μὴ ἔφθανε αὐτὸ παραθέτει καὶ πρωτάκουστη ἱεράρχηση τῶν Τοπικῶν Ὀρθοδόξων Ἐκκλησιῶν, ἐπιτείνοντας τὴν ἀνισότητα καὶ μεταξὺ τῶν Ἐκκλησιῶν. “Πολὺ δὲ περισσότερο, οὔτε μὲ τὸν τρίτο”, τονίζει ὁ ἐν λόγῳ Ἀρχιμανδρίτης. Διὰ τοῦ ἐπιρρήματος “περισσότερο”, προσθέτει πρωτάκουστη διαβάθμιση, ὅπου κυριαρχεῖ μορφὴ ἀνισότητας. Καὶ ἐφόσον ὁμιλεῖ περὶ “ἀνωτάτης ἐξουσίας”, εἶναι γνωστὸ τί ἐννοεῖ.
Ἀναφέρθηκαν ποτὲ Ἅγιοι τῆς Ἐκκλησίας μας σὲ “ἀνωτάτη ἐξουσία”, ὅσον ἀφορᾶ τὰ πρεσβεῖα τιμῆς; Εἶναι ἀλήθεια ὅτι ἀναφέρθηκαν, μὲ τὴ μεγίστη ὅμως διαφορά, ὅτι ἡ ἀναφορὰ τους ἐρείδετο σὲ πολεμικὴ κατὰ τῆς ἐξουσιαστικῆς μάνητας τοῦ Παπισμοῦ.
Ὅσον ἀφορᾶ γιὰ παράδειγμα τὶς ἀξιώσεις τοῦ Πάπα Νικολάου Α΄ γιὰ τὸ παπικὸ πρωτεῖο, ὁ Γέροντας Ἐπιφάνιος Θεοδωρόπουλος ἀναφέρει τὰ ἑξῆς: “Καὶ ὅμως! Ὁ Ἅγιος Φώτιος, καίτοι εὐθὺς μετ’ ὀλίγον (ἔτος 861) συνεκάλεσεν ἐν Κωνσταντινουπόλει Σύνοδον, τὴν περίφημον Πρωτοδευτέραν, ἀντιπαρῆλθε τὰς αἱρετικὰς ἀξιώσεις τοῦ Νικολάου!”*
Ποῦ πῆγαν τὰ πρεβεῖα τιμῆς τοῦ Πάπα Νικολάου καὶ ποῦ τὰ περὶ “ἀνωτάτης ἐξουσίας”; Ποιοὶ συγκάλεσαν τὴν Πρωτοδευτέραν Σύνοδο; Οἱ ἐξουσιαστικὲς ἀξιώσεις τοῦ Πάπα Νικολάου Α΄ γιὰ τὸ πρωτεῖο, δὲν κατεδείκνυαν “ἀνωτάτη ἐξουσία”; Ἡ σύγκληση τῆς Πρωτοδευτέρας Συνόδου, δὲν ἀπέδειξε ὁλοκληρωτικὴ ἀδυναμία τῆς “ἀνωτάτης ἐξουσίας”;
Τὸ ἀναφερόμενο ἀπὸ τὸν Ἅγιο Κυπριανό, ὅτι «ὅλοι οἱ Ἀπόστολοι ἦταν ὅτι καὶ ὁ Πέτρος, δηλαδὴ προικισμένοι μὲ τὴν ἴδια τιμὴ καὶ ἐξουσία»**, μὲ σαφήνεια καταγράφει τὴ θέση τῆς Ἐκκλησίας γιὰ τὸ θέμα τοῦτο.
Καὶ κάτι ἀκόμα, ὅσον ἀφορᾶ τὰ περὶ “ἀνωτάτης ἐξουσίας”. Θὰ ἐδέχοντο ὅσοι πρόβαλαν καὶ στήριξαν τὰ περὶ “ἀνωτάτης ἐξουσίας” τῶν πρεσβείων τιμῆς τοῦ Οἰκουμενικοῦ Θρόνου, παρόμοια ἀξίωση τῶν Παπικῶν κατὰ τοὺς Διαλόγους μὲ αὐτούς; Δὲν δίνεται μὲ αὐτό, ἄλλοθι στὶς πρωτειακὲς ἀξιώσεις τοῦ Παπισμοῦ;
Σημειώσεις:
* “Τὰ δύο ἄκρα”, Ἀρχιμανδρίτου Ἐπιφανίου Ἰ. Θεοδωροπούλου, Ἔκδοσις Ἱεροῦ Ἡσυχαστηρίου Κεχαριτωμένης Θεοτόκου Τροιζῆνος.
** Ἐπισκόπου Ναζιανζοῦ Παύλου Μπαγιεστὲρ «Ἡ μεταστροφή μου στὴν Ὀρθοδοξία», Ἔκδοσις Ἱερᾶς Βασιλικῆς καὶ Σταυροπηγιακῆς Μονῆς Μαχαιρᾶ – Κύπρος 2009.
** “Τὰ δύο ἄκρα”, Ἀρχιμανδρίτου Ἐπιφανίου Ἰ. Θεοδωροπούλου, Ἔκδοσις Ἱεροῦ Ἡσυχαστηρίου Κεχαριτωμένης Θεοτόκου Τροιζῆνος.