Τοῦ κ. Β. Χαραλάμπους, θεολόγου
Πολλοὶ εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι θεωροῦν τὸ θέμα τῆς Αὐτοκεφαλίας στὴν Οὐκρανία, ὡς πρόβλημα διμερές. Ὡς ἐκ τούτου πιστεύουν ὅτι δὲν ὑπάρχει χρεία συνοδικῆς διευθέτησής του, ἄσχετα καὶ ἀπὸ τὸ γεγονὸς ὅτι, ἡ κληθεῖσα “Ἑνωτικὴ Σύνοδος”, εἶχε ὡς παρεπόμενο τὸν κλονισμὸ τῆς Ἐκκλησιαστικῆς ἑνότητας.
Τόσο τὸ Αὐτοκέφαλο ὅσο καὶ ὁ ἐπακολουθήσας κλονισμὸς τῆς Ἐκκλησιαστικῆς ἑνότητας, εἶναι ζητήματα τὰ ὁποῖα ἀφοροῦν τὴν Οἰκουμενικὴ Ἐκκλησία.
Αὐτοὶ οἱ ὁποῖοι θεώρησαν λανθασμένα ὡς “κανονικὸ ἔθος” τὴν ἐξουδετέρωση τῆς συναίνεσης τῶν Τοπικῶν Ὀρθοδόξων Ἐκκλησιῶν στὸ ζήτημα τοῦ Αὐτοκεφάλου, ἑπόμενο εἶναι νὰ μὴ δέχονται νὰ ἀκούσουν γιὰ συνοδικὴ διευθέτησή του.
Τόσο τὸ “Αὐτοκέφαλο”, ὅσο καὶ τὸ “Αὐτόνομο”, καθὼς καὶ ὁ τρόπος ἀνακήρυξής τους στὴν Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία, ἔχουν τεθεῖ στὶς “Διορθόδοξες Προπαρασκευαστικὲς Ἐπιτροπές”, οἱ ὁποῖες προηγήθηκαν τῆς Συνόδου τῆς Κρήτης. Αὐτὸ δὲν προβληματίζει;
Ἂν ὑπῆρχε ἀδιαμφισβήτητο “κανονικὸ ἔθος” στὸ θέμα τοῦτο, ποιὸς ὁ λόγος νὰ τεθεῖ τέτοιο θέμα στὶς “Διορθόδοξες Προπαρασκευαστικὲς Ἐπιτροπές”;
Κατὰ τὴν Πανορθόδοξη διάσκεψη, ἡ ὁποία πραγματοποιήθηκε στὴ Ρόδο τὸ ἔτος 1963, τέθηκαν τὰ ζητήματα τοῦ Αὐτοκεφάλου καὶ τοῦ Αὐτονόμου στὴν Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία ὡς ἑξῆς: (1) “Τὶς ὁ ἀνακηρύσσων”, (2) “Προϋποθέσεις καὶ ὅροι” καὶ (3) “Ὁ τρόπος ἀνακηρύξεως Αὐτοκεφάλου”.
Ἔχει σημασία νὰ σταθοῦμε στὴ σημαντικότητα τῶν ἐρωτημάτων, τὰ ὁποῖα τέθηκαν κατὰ τὴν Πανορθόδοξη διάσκεψη, ἡ ὁποία πραγματοποιήθηκε στὴ Ρόδο τὸ ἔτος 1963. Τόσο τὸ ζήτημα, “τὶς ὁ ἀνακηρύσσων”, ὅσο καὶ τὰ ἄλλα δύο ζητήματα, “προϋποθέσεις καὶ ὅροι” καὶ “ὁ τρόπος ἀνακηρύξεως Αὐτοκεφάλου”, καταρρίπτουν τὸν ἰσχυρισμὸ περὶ “κανονικοῦ ἔθους” καὶ τῆς ἐπακόλουθης ἐξουδετέρωσης τῆς συναίνεσης τῶν Τοπικῶν Ὀρθοδόξων Ἐκκλησιῶν στὸ ζήτημα τοῦτο.
Τὸ ὁμόθυμο τῶν Τοπικῶν Ὀρθοδόξων Ἐκκλησιῶν γιὰ τὸν τρόπο ἀνακήρυξης τοῦ Αὐτοκεφάλου, ἐπιζητοῦν μονομερῶς νὰ τὸ προβάλλουν ὡς “ἔργον ἑνὸς (μόνο) Πατριάρχου”. Αὐτὰ εἶναι θέματα τὰ ὁποῖα ἀφοροῦν τὴν Οἰκουμενικὴ Ἐκκλησία.
Τὸ ὅτι δὲν ὑπάρχει τέτοιο ἐκκλησιαστικὸ ἔθος, καταμαρτυρεῖται καὶ στὸ ἀνακοινωθὲν τῆς ἀπόφασης τῆς Ἔκτακτης Συνεδρίας τῆς Ἱερᾶς Συνόδου τῆς Ἐκκλησίας τῆς Κύπρου στὶς 18 Φεβρουαρίου 2019.
Τὸ ἐν λόγῳ ἀνακοινωθέν, τὸ σχετικὸ μὲ τὴν οὐδέτερη στάση της στὸ θέμα τοῦ Οὐκρανικοῦ Αὐτοκεφάλου, ἔθετε τὸ ἀκόλουθο ἐρώτημα: “Ἂν ἡ συμφωνία, ἡ ὁποία ἐπετεύχθη στὴν Ε΄ Προσυνοδικὴ Διάσκεψη περὶ ἀνακηρύξεως τοῦ Αὐτοκεφάλου δὲν ἀκυρωνόταν, λόγῳ τῆς ἀποτυχίας συμφωνίας ἐπὶ τοῦ τρόπου ὑπογραφῆς τοῦ τόμου Αὐτοκεφαλίας, θὰ ὑπῆρχε τὸ σημερινὸ πρόβλημα;” Αὐτὸ τὰ ἐπεξηγεῖ ὅλα.
Ἡ συναίνεση τῶν Τοπικῶν Ὀρθοδόξων Ἐκκλησιῶν στὸ ζήτημα τοῦ Αὐτοκεφάλου ἀποτελεῖ ἀλλότροπο συνέχεια τῆς Οἰκουμενικῆς ἀντιμετώπισής του.
Πολλοὶ εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι θεώρησαν τὸ ζήτημα τοῦ Οὐκρανικοῦ ὡς διμερὲς πρόβλημα καὶ ἐπακόλουθα θεωροῦν ὅτι μεσολαβώντας στὶς δύο “πλευρὲς” κατ’ αὐτούς, τὸ πρόβλημα θὰ εὕρει τὴ λύση του. Ἐφόσον Σύνοδος δὲν ἀποτολμᾶται γιὰ τὸ ζήτημα αὐτό, ἡ διχόνοια θὰ ἐξακολουθεῖ νὰ ὑπάρχει.
Ἡ Αὐτοκεφαλία μίας Τοπικῆς Ἐκκλησίας, εἶναι ζήτημα τὸ ὁποῖο ἀφορᾶ ὅλη τὴν Ἐκκλησία, γι’ αὐτὸ ἐπιβάλλεται καὶ ἡ συνοδικὴ ἔκβασή του ἢ συναίνεση τῶν Τοπικῶν Ὀρθοδόξων Ἐκκλησιῶν.
Στὴν περίπτωση τοῦ λεγομένου “Οὐκρανικοῦ”, ἡ πλειοψηφία τῶν Τοπικῶν Ὀρθοδόξων Ἐκκλησιῶν δὲν ἔχει συναινέσει σὲ κάτι τέτοιο. “Μία ἀπόφασις συναντῶσα τὴν ἀντίδρασιν τῆς συντριπτικῆς πλειοψηφίας τῶν Ἐπισκόπων, καὶ ἂν ἀκόμα δέν εἶνε ἐξ αὐτῆς ἄκυρος, ποῖον κῦρος δύναται νὰ ἔχει διὰ τὴν Ἐκκλησίαν; Οὐδέν! Καταργεῖται de facto”*, τονίζει ὁ Γέροντας Ἐπιφάνιος Θεοδωρόπουλος.
Ἂν ἡ πλειοψηφία τῶν Τοπικῶν Ὀρθοδόξων Ἐκκλησιῶν συναινοῦσε σὲ αὐτὸ τὸ ὁποῖο ἔγινε στὴν Οὐκρανία, θὰ ἦταν τὸ μεγάλο ἐπιχείρημά τους. Αὐτὸ ὅμως δὲν ἔχει ἐπισυμβεῖ καὶ συνεπακόλουθα χρειάστηκε ἡ ἀρωγὴ τῶν πρωτειακῶν παρερμηνειῶν (ἀκόμη καὶ δογματικῶν).
Εἶναι λυπηρὸ τὸ γεγονὸς ὅτι, ἡ ὅποια ἀναφορὰ γιὰ συνοδικὴ ἐπίλυση τοῦ “Οὐκρανικοῦ ζητήματος”, ἀντιμετωπίζεται μὲ ἐπικριτικὸ τρόπο. Εἶναι ἐπίσης γνωστὸ ὅτι ὁ κλονισμὸς τῆς ἐκκλησιαστικῆς ἑνότητας μόνο συνοδικῶς θὰ ἀρθεῖ, ἀλλὰ δυστυχῶς ὅσοι ἐπιμένουν στὴ μονομέρεια στὸ “Οὐκρανικό”, δὲν δέχονται νὰ ἀκούσουν κάτι τέτοιο.
Τὸ κριτήριο τῆς Ἐκκλησιαστικῆς ἑνότητας καθιστᾶ πρωτίστως τὰ ζητήματα αὐτά, ὡς ζητήματα τὰ ὁποῖα ἀφοροῦν ὅλη τὴν Ἐκκλησία. Τόσο τὸ Αὐτοκέφαλο ὅσο καὶ ἡ ἐπακολουθήσασα διχόνοια, ἀποτελοῦν ζητήματα τὰ ὁποῖα ἀφοροῦν ὅλη τὴν Ἐκκλησία. Ἂς μὴν ἀγνοοῦμε τὸ συνοδικὸ κάλλος τῆς Μίας Ἁγίας Ἐκκλησίας.
* “Τὰ δύο ἄκρα” , Ἀρχιμανδρίτου Ἐπιφανίου Ἰ. Θεοδωροπούλου, Ἔκδοσις Ἱεροῦ Ἡσυχαστηρίου Κεχαριτωμένης Θεοτόκου Τροιζῆνος.