4ον.-Τελευταῖον
δ. Ἐνάρετος: τὸ «ζωντανὸν κήρυγμα»
Ὅσοι χριστιανοὶ ἀνησυχοῦν γιὰ τὴν πορεία τοῦ κόσμου, ποὺ καθημερινὰ ἀπομακρύνεται ἀπὸ τὴν Ἐκκλησία, πρέπει νὰ γνωρίζουν ὅτι ἐκεῖνο πού μπορεῖ νὰ ἀνακόψει τὸ ρεῦμα τῶν σύγχρονων ἀνθρώπων πρὸς τὴν ἁμαρτία εἶναι τὸ φωτεινό τους παράδειγμα. Χρήσιμος εἶναι ὁ λόγος, ἀφυπνιστικό μπορεῖ νὰ εἶναι ἕνα κήρυγμα, ἀλλὰ ὁ χριστιανικὸς βίος εἶναι ποὺ πείθει τοὺς καλοπροαίρετους νὰ στραφοῦν πρὸς τὸ Θεό. Ὁ ἐνάρετος ἐπίσκοπος, ὁ ἄξιος κληρικός, ὁ εὐλαβὴς μοναχὸς καὶ ὁ εὐσεβὴς λαϊκὸς ἔχουν μεγάλη δύναμη, πολλὲς φορὲς χωρὶς νὰ τὸ συνειδητοποιοῦν. Συνήθως εἶναι ἄφωνοι κήρυκες, ταπεινοὶ ἐργάτες τοῦ Θεοῦ, ἀθόρυβοι, ἀφιλόδοξοι, δυναμικοὶ μέσῳ τῆς προσευχῆς καὶ τῆς ἄσκησης.
Αὐτὰ τὰ «ζωντανὰ κηρύγματα» στὴν ἐποχή μας δὲν εἶναι πολλά. Ὑπάρχει ὅμως ἡ πνευματικὴ ζύμη τῶν ἁγίων καὶ μπορεῖ νὰ προέλθει ὁ πνευματικὸς καρπός, πού θὰ βοηθήσει τοὺς ἀνθρώπους νὰ ἐκτιμήσουν τὴν ἀξία τῶν ἐντολῶν τοῦ Θεοῦ, νὰ τὶς ἀποδεχτοῦν καὶ σταθερὰ νὰ τὶς τηροῦν στὴ ζωή τους. Δηλαδή, νὰ εἶναι στὸ δρόμο τοῦ Θεοῦ. Αὐτὸ δὲν σημαίνει ὅτι θὰ ἀπαρνηθοῦν τὶς ὑποχρεώσεις τους ἢ θὰ ἐπιλέξουν τὸν ἀναχωρητισμό. Ἀντίθετα θὰ ἐκτελοῦν κανονικὰ τὰ καθήκοντά τους, ἔχοντας περισσότερη εὐαισθησία, θὰ βρίσκουν πάντα χρόνο γιὰ τὴν ἀγαθοεργία καὶ θὰ διατηροῦν τὸ λυχνάρι τους ἀναμμένο κι ὅταν ἀκόμα θὰ λυσσομανοῦν οἱ ἄνεμοι τῶν πειρασμῶν ἢ ὅταν τὰ ἀλλεπάλληλα κύματα τῶν δοκιμασιῶν τοὺς διαταράσσουν.
* * *
ε. Διδασκαλία μὲ ἦθος ψυχῆς
Ἡ διδασκαλία τοῦ λόγου τοῦ Θεοῦ γιὰ νὰ ἔχει ἀποτελέσματα χρειάζεται τὸ φωτεινὸ παράδειγμα τοῦ ὁμιλητῆ. Ὅταν αὐτὸ λείπει, ἡ διδασκαλία εἶναι ἀνωφελής. Δὲν πείθει τοὺς ἀκροατές. Μπορεῖ νὰ ἐντυπωσιάζει μερικὲς φορές, χωρὶς ὅμως μόνιμο ἀποτέλεσμα. Οἱ ἄνθρωποι ἔχουν ἀνάγκη ἀπὸ πνευματικὸ ὁδηγό, γιὰ νὰ παρακινοῦνται στὸ ἀγαθὸ καὶ νὰ ξεπερνοῦν τὶς δυσκολίες καὶ τοὺς πειρασμούς. Ὁ Ἱερὸς Χρυσόστομος τονίζει σχετικά: καὶ ὅπως ἀκριβῶς ἐκεῖνος ποὺ διατάσσεται νὰ βαδίσει δύσβατο δρόμο, ἂν δεῖ προηγουμένως κάποιον ποὺ τὸν ἔχει βαδίσει, διευκολύνεται νὰ τὸν ἀκολουθήσει καὶ προθυμοποιεῖται περισσότερο, ἔτσι προκειμένου καὶ γιὰ τὴν ἐφαρμογὴ τῶν ἐντολῶν, ἐκεῖνοι ποὺ βλέπουν ἄλλους νὰ προηγοῦνται, εὐκολότερα ἀκολουθοῦν»[13].
Τὸ παράδειγμα διδάσκει μὲ μοναδικὸ τρόπο. Ἡ ἀρετὴ τοῦ ὁμιλητῆ, ὁ καθαρός του βίος καὶ ἡ ἁγνὴ πρόθεσή του ἀποτελοῦν τὴν πιὸ ἰσχυρὴ σάλπιγγα. Πρέπει νὰ προηγοῦνται τὰ ἔργα του καὶ νὰ ἀκολουθεῖ ἡ διδασκαλία. Ἡ φωνὴ τῶν θεοφιλῶν πράξεών του εἶναι φῶς, ὁδηγὸς καὶ ἀπόδειξη τῶν ὅσων διδάσκει. Ἡ θεωρία μόνη δὲν εἶναι κάτι σπουδαῖο. Εἶναι ἕνα εὔκολο ἔργο. Τὸ δύσκολο εἶναι νὰ ἐπιβεβαιώνεται ἀπὸ τὰ ἔργα. Πολλὲς φορὲς μάλιστα τὰ ἔργα κάνουν περιττὰ τὰ λόγια. Διδάσκουν ἐκεῖνα διὰ τῆς σιωπῆς!
Δὲν εἶναι ἀπαραίτητος ὁ δάσκαλος τῆς ἀρετῆς!
Οἱ συνειδητοὶ χριστιανοὶ διαφέρουν ἀπὸ τοὺς κοσμικούς, οἱ ὁποῖοι διακρίνονται ἀπὸ τὰ ἐξωτερικά τους ἀξιώματα, χωρὶς νὰ δίνουν σημασία στὴν παιδεία καὶ στὸ ἦθος τους. Δὲν τοὺς ἐνδιαφέρει ἡ συμπεριφορά τους, ἀλλὰ ἡ προσωπική τους ἀνάδειξη καὶ ἐφήμερη δόξα. Ἐνῶ οἱ χριστιανοὶ γίνονται γνωστοὶ ἀπὸ τὸ «ἦθος τῆς ψυχῆς τους».
Ὁ ἱερὸς Χρυσόστομος λέει ὅτι «ὁ πιστὸς ἀκτινοβολεῖ, ὄχι μόνον ἀπὸ αὐτὸ ποὺ πῆρε ἀπὸ τὸ Θεό, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ αὐτὸ ποὺ πρόσφερε καὶ ἐπιτέλεσε ὁ ἴδιος, καὶ πρέπει νὰ διακρίνεται καὶ νὰ γνωρίζεται ἀπὸ ὅλα, δηλαδὴ ἀπὸ τὸ βάδισμα, ἀπὸ τὸ βλέμμα, ἀπὸ τὴν ἐμφάνιση, ἀπὸ τὴν ὁμιλία»[14].
* * *
στ΄ Ὄψιμοι ρασοφόροι
Μερικοὶ εὐσεβεῖς χριστιανοί, ὅταν τελειώνουν οἱ ἐπαγγελματικές τους ὑποχρεώσεις καὶ συνταξιοδοτοῦνται, ἀρχίζουν νὰ σκέπτονται τὴν ἱερωσύνη καὶ τὸ μοναχισμό, ὅταν μάλιστα δὲν ἔχουν συγγενικὰ πρόσωπα, μὲ τὰ ὁποῖα θὰ μποροῦσαν νὰ περάσουν «χριστιανά τὰ τέλη τῆς ζωῆς τους, ἀνώδυνα, ἀνεπαίσχυντα, εἰρηνικὰ» καὶ νὰ ἔχουν «καλὴν ἀπολογίαν τὴν ἐπὶ τοῦ φοβεροῦ βήματος τοῦ Χριστοῦ».
Ἔχουμε παραδείγματα συνταξιούχων τοῦ δημοσίου καὶ τοῦ ἰδιωτικοῦ τομέα νὰ ἐπιθυμοῦν τὴν ἱερωσύνη ἢ τὸ μοναχισμὸ καὶ ἐκδηλώνουν αὐξημένο ζῆλο ποὺ συνήθως εἶναι ἐφήμερος. Ἀγνοοῦν ὅτι τὸ ράσο ἀπαιτεῖ τὴν ἀπάρνηση τοῦ κοσμικοῦ φρονήματος, κάτι ποὺ στὴ μεγάλη ἡλικία εἶναι δύσκολο νὰ ἐπιτευχθεῖ. Οἱ συγκεκριμένοι ὄψιμοι ρασοφόροι διατηροῦν τὶς προσωπικές τους ἰδέες, δὲν ἀρνοῦνται τὶς ἐπιλογὲς ποὺ εἶχαν στὴ ζωή τους καὶ ἀναπαύονται στὶς ἀνέσεις τῆς κοσμικῆς ζωῆς. Ἐμφανίζονται συνήθως ὡς προοδευτικοὶ καὶ ἔχουν πρόχειρες λύσεις σὲ χρονίζοντα προβλήματα τῆς Ἐκκλησίας. Μετὰ τὶς πρῶτες ἐντυπώσεις ἀπὸ τὴ χειροτονία τους ἢ τὴ μοναχική τους κουρά, ἀρχίζουν νὰ ἐμφανίζονται μικρὰ καὶ μεγάλα σκάνδαλα, ποὺ ἔχουν ἀρνητικὴ ἀπήχηση στὸ λαό, γιατί ἦταν ἀπρόσμενα. Κάθε προσπάθεια νὰ ἀκολουθήσουν τὴν παράδοση τῆς Ἐκκλησίας ἀποβαίνει μάταιη. Εἶναι σὰν νὰ ἐπιδιώκεις τὸ φουσκωμένο χείμαρρο νὰ τὸν ὁδηγήσεις ἔξω ἀπὸ τὴ βαθιὰ κοίτη του. Εἶναι ἀδύνατο.
Ἰδιαίτερη προσοχὴ χρειάζεται σ’ ἐκείνους ποὺ θέλουν νὰ ἀκολουθήσουν τὸν πολὺ ἀνηφορικὸ δρόμο τοῦ μοναχισμοῦ στὰ τέλη τῆς ζωῆς τους, γιὰ νὰ ἐξασφαλίσουν καὶ τὴν αἰώνια ζωή! Δὲν ἀποκλείεται καὶ ἡ ἐπιλογὴ γιὰ νὰ ἔχουν περίθαλψη στὸ μοναστήρι, ὅταν τοὺς ἐγκαταλείψουν οἱ σωματικές τους δυνάμεις καὶ ὄχι σπάνια καὶ οἱ πνευματικές. Δηλαδὴ χρησιμοποιοῦν τὸ μοναστήρι σὰν γηροκομεῖο, ἐπιβαρύνοντας πολλοὺς μοναχοὺς μὲ πρόσθετα καθήκοντα! Ὁ ὑπεύθυνος γέροντας ἀντιμετωπίζει αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους μὲ διάκριση καὶ ἀγάπη καὶ τοὺς ἀποτρέπει νὰ ἀκολουθήσουν τὸ μοναχισμό, τονίζοντας ὅτι καὶ στὸν κόσμο μποροῦν νὰ ζήσουν μοναχικά, χωρὶς ἰδιαίτερους πνευματικοὺς κινδύνους. Γιατί τὸ πρόβλημα δὲν εἶναι νὰ φορέσουν τὸ ράσο, ὅσο τὸ νὰ ἀποβάλουν τὸ κοσμικὸ φρόνημα.
Πρεσβ. Διονύσιος Τάτσης
Σημειώσεις:
13. Βασιλείου Δ. Χαρώνη, Παιδαγωγικὴ ἀνθρωπολογία Ἰωάννου Χρυσοστόμου, τόμος Γ΄, Ἀθήνα 1995, σελ. 630. 14. Ὅπ. παρ., σελ. 631.