Τα όρια της εξουσίας του Αρχιεπισκόπου και η ευθύνη του Μητροπολίτη απέναντι στους Ιερούς Κανόνες – Με αφορμή την υπόθεση Τυχικού.
………………………………….
Εισαγωγή
Οι δημόσιες τοποθετήσεις του Αρχιεπισκόπου Κύπρου Γεωργίου περί «ανυπακοής» του Μητροπολίτου Πάφου Τυχικού επαναφέρουν με ένταση ένα κρίσιμο εκκλησιολογικό ερώτημα:
είναι η υπακοή στον Αρχιεπίσκοπο απόλυτη υποχρέωση ενός Μητροπολίτη ή έχει σαφή κανονικά και δογματικά όρια;
Η Ορθόδοξη Παράδοση απαντά χωρίς αμφισημία:
η υπακοή δεν είναι ποτέ ανεξάρτητη από την αλήθεια της πίστεως.
………………………………………..
Ο Μητροπολίτης δεν είναι «υφιστάμενος»
Η αντίληψη ότι ένας Μητροπολίτης οφείλει προσωπική υπακοή στον Αρχιεπίσκοπο, όπως ένας διάκονος, πρεσβύτερος ή βοηθός επίσκοπος (βοηθός αρχιερέας), αποτελεί εκκλησιολογική σύγχυση.
Στην Ορθόδοξη Εκκλησία, ο Μητροπολίτης:
- είναι κεφαλή της τοπικής Εκκλησίας του
- δεν είναι εκτελεστικό όργανο άλλου Μητροπολίτη ή Αρχιεπισκόπου
- δεν υπάγεται σε προσωπική εξάρτηση
Η διδασκαλία του Αγίου Ιγνατίου του Θεοφόρου καθιστά σαφές ότι η Εκκλησία συγκροτείται γύρω από τον Μητροπολίτη κάθε τόπου.
Ο 34ος Αποστολικός Κανόνας θεμελιώνει την ισορροπία:
- ο Αρχιεπίσκοπος (ως πρώτος) δεν ενεργεί χωρίς τους Μητροπολίτες
- οι Μητροπολίτες δεν ενεργούν χωρίς τον Αρχιεπίσκοπο
Πρόκειται για σχέση συνοδικότητας, όχι ιεραρχικής υποταγής.
……………………………………………
- Η επικίνδυνη μετάλλαξη της υπακοής
Η χρήση της «υπακοής» ως κριτηρίου για την παραμονή ή μη ενός Μητροπολίτη στον θρόνο του αποτελεί σοβαρή θεολογική εκτροπή, όταν αποσυνδέεται από τους Ιερούς Κανόνες.
Εάν, όπως έχει δημοσίως αναφερθεί, ζητήθηκαν από τον Πάφου Τυχικό ενέργειες όπως:
- συμπροσευχές με ετεροδόξους
- πρακτικές σχετικές με μεικτούς γάμους πέραν της κανονικής παραδόσεως
τότε δεν πρόκειται για διοικητική διαφωνία, αλλά για σύγκρουση εκκλησιαστικής συνείδησης.
……………………………………………..
- Όταν η «ανυπακοή» γίνεται κανονική υποχρέωση
Ο 15ος Κανόνας της Πρωτοδευτέρας Συνόδου (861) είναι αποκαλυπτικός:
όταν ανώτερος εκκλησιαστικός άρχοντας παρεκκλίνει από την ορθόδοξη πίστη, η απομάκρυνση από αυτόν όχι μόνο επιτρέπεται αλλά και επαινείται.
Συνεπώς:
- η υπακοή δεν είναι απόλυτη
- η αντίσταση δεν είναι ανταρσία
- η πίστη προηγείται της διοικητικής τάξης
…………………………………….
- Η εκκλησιαστική ιστορία ως κριτήριο
Η ιστορία της Εκκλησίας αποδεικνύει ότι η αλήθεια δεν ταυτίζεται με την εξουσία.
Ο άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής αρνήθηκε να συμμορφωθεί με πατριαρχικές και αυτοκρατορικές πιέσεις. Παρά τις διώξεις, η Εκκλησία τον δικαίωσε.
Με κριτήριο την «υπακοή», θα ήταν ένοχος.
Με κριτήριο την Ορθοδοξία, είναι Άγιος.
………………………………………….
- Η παρερμηνεία της «υπακοής πριν και μετά»
Το επιχείρημα ότι κάποιος ήταν υπάκουος ως διάκονος και αρχιμανδρίτης, αλλά όχι ως Μητροπολίτης, δεν αποτελεί κατηγορία — αποτελεί θεολογική επιβεβαίωση της διαφοράς των βαθμών.
- Ο διάκονος και ο πρεσβύτερος οφείλουν προσωπική υπακοή
- Ο βοηθός επίσκοπος υπάγεται στον προϊστάμενό του
- Ο Μητροπολίτης όμως έχει πλήρη ευθύνη και δεν ενεργεί ως υφιστάμενος
Η αλλαγή στάσης δεν είναι πτώση, αλλά ανάληψη ευθύνης.
…………………………………………..
- Η κανονική τάξη περί εκπτώσεως Μητροπολίτη
Η έκπτωση Μητροπολίτη:
- δεν θεμελιώνεται σε προσωπική ανυπακοή
- απαιτεί σαφή κανονικά ή δογματικά παραπτώματα
- και επιβάλλεται μόνο συνοδικά
Εάν η άρνηση αφορά αντικανονικές εντολές, τότε:
➡ δεν συνιστά παράβαση
➡ αλλά πιστότητα στην Εκκλησία
……………………………………………
- Το ουσιώδες ερώτημα
Το πραγματικό ζήτημα δεν είναι αν ο Μητροπολίτης υπάκουσε.
Το ερώτημα είναι:
Του ζητήθηκε να παραβεί τους Ιερούς Κανόνες και την ορθόδοξη συνείδησή του;
Εάν αυτό ισχύει, τότε η λεγόμενη «ανυπακοή» δεν είναι πρόβλημα — είναι ομολογία.
……………………………………..
Συμπέρασμα
Η Ορθόδοξη Εκκλησία δεν λειτουργεί με όρους διοικητικής πειθαρχίας τύπου κοσμικής εξουσίας.
Ο Μητροπολίτης:
- δεν είναι υφιστάμενος του Αρχιεπισκόπου
- δεν δεσμεύεται από εντολές αντίθετες στους Ιερούς Κανόνες
- κρίνεται με βάση την πίστη και όχι την προσωπική υπακοή
Σε αυτό το πλαίσιο, η «ανυπακοή» μπορεί να αποδειχθεί όχι παράπτωμα, αλλά μαρτυρία Ορθοδοξίας.
Λαός της Πάφου