Τοῦ κ. Ἀλεξίου Π. Παναγοπούλου, Ἀκαδημαϊκοῦ καὶ Καθηγ. DDDr. Dr.Habil
Quo vadis, Domine? Ποῦ πορεύεσαι, Κύριε (Ἄνθρωπε); Στίς 15 Αὐγούστου 1940, ἀνήμερα τῆς Κοιμήσεως τῆς Θεοτόκου, τὸ ἰταλικὸ ὑποβρύχιο Delfino τορπίλισε τὸ ἑλληνικὸ καταδρομικὸ «Ἕλλη» στὸ λιμάνι τῆς Τήνου. Ἐννέα Ἕλληνες ναυτικοὶ ἔχασαν τὴ ζωή τους. Ἡ ἐπίθεση ἀποτέλεσε προάγγελο τῆς φασιστικῆς ἰταλικῆς εἰσβολῆς στὴν Ἑλλάδα, στὶς 28 Ὀκτωβρίου 1940.
Ἡ ἱστορικὴ μνήμη δὲν ἀποτελεῖ ἐργαλεῖο ἐχθρότητας ἀπέναντι στὸν σημερινὸ ἰταλικὸ λαό. Ἀποτελεῖ, ὅμως, ὑποχρέωση ἀπέναντι στὴν ἱστορικὴ καὶ πολιτικὴ ἀλήθεια. Ἄραγε γιατί δὲν ἔχει ἀποδοθεῖ στὴν ἑλληνικὴ κοινὴ γνώμη μία σαφής, ἐπίσημη καὶ ἔμπρακτη συγγνώμη – ναὶ συγγνώμη, πού νὰ ἀναγνωρίζει τὸ βάρος αὐτῆς τῆς τότε ἐπιθετικῆς φασιστικῆς ἐνέργειας; Ἡ ἱστορικὴ συμφιλίωση δὲν ἀπαιτεῖ τὴ μεταβίβαση τῆς ἐνοχῆς ἀπὸ γενιὰ σὲ γενιά. Ἀπαιτεῖ, ὅμως, πολιτικὴ διεθνῆ μνήμη, πολιτικὴ εἰλικρίνεια καὶ σεβασμὸ πρὸς τὰ ἄδικα θύματα.
Σήμερα, ἡ Ἰταλία τῆς Τζόρτζια Μελόνι βρίσκεται ἀντιμέτωπη μὲ ἕνα διαφορετικό, ἀλλὰ συγγενὲς ὡς πρὸς τὴ γεωπολιτική του διάσταση ἐρώτημα: πόσο ἀνεξάρτητη μπορεῖ νὰ εἶναι μία εὐρωπαϊκὴ χώρα, ὅταν οἱ διεθνεῖς στρατηγικὲς ἐπιλογές της, δεσμευτικὰ συνδέονται τόσο στενὰ μὲ τὶς προτεραιότητες ἰσχυρότερων συμμάχων;
Ἡ ἀντιπαράθεση γύρω ἀπὸ τὶς ἀμερικανορωσικὲς ἐνεργειακὲς συναλλαγὲς ἀποκαλύπτει τὶς ἀντιφάσεις μίας διεθνοῦς πολιτικῆς, στὴν ὁποία οἱ ἀρχές, οἱ κυρώσεις καὶ τὰ οἰκονομικὰ συμφέροντα δὲν συμβαδίζουν πάντοτε. Ὅταν οἱ μεγάλες δυνάμεις διαπραγματεύονται, ποιὸς προστατεύει τοὺς λαούς, ἀπὸ τὸ ἐπιβαλλόμενο κόστος τῶν ἀδίστακτων ἀνταγωνισμῶν τους;
Τὸ οὐράνιόν τοῦ Νίγηρα καὶ ἡ ἠθική τῆς Εὐρώπης
Το ἴδιο ἐρώτημα ἀφορᾶ τὴ Γαλλία καὶ τὴν ἱστορικὴ ἐκμετάλλευση τῶν φυσικῶν πόρων τῆς Ἀφρικῆς. Ἡ γαλλικὴ ἑταιρεία Orano εἶχε σημαντικὴ παρουσία στὴν ἐξόρυξη οὐρανίου στὸν Νίγηρα. Τὸ 2025, ἡ ὀργάνωση CRIIRAD δημοσίευσε ἔκθεση γιὰ τὶς ἐπιπτώσεις τῆς ἐξόρυξης στὴν ποιότητα καὶ τὴν ἐπάρκεια τοῦ νεροῦ στὴν περιοχὴ Ἀρλίτ, καταγράφοντας τὶς σοβαρὲς περιβαλλοντικὲς ἀνησυχίες. Παράλληλα, ἡ UNICEF καταγράφει ἐκτεταμένη παιδικὴ πτώχεια καὶ σοβαρὰ ἐμπόδια στὴν πρόσβαση τῶν παιδιῶν τοῦ Νίγηρα στὴν ἐκπαίδευση. Δέν πρέπει νὰ συγχέουμε αὐτὰ τὰ τεκμηριωμένα προβλήματα, μὲ τὸν εἰδικὸ ἰσχυρισμὸ ὅτι παιδιὰ ἐργάζονται σὲ ὀρυχεῖα, ὑπὸ ἐλάχιστο φωτισμό, ὁ ὁποῖος ἀπαιτεῖ τὴν ἀνεξάρτητη ἐπιβεβαίωση. Το οὐσιαστικὸ ἐρώτημα, ὡστόσο, παραμένει: μπορεῖ ἡ Εὐρώπη νὰ ὑπερασπίζεται τὰ διεθνῆ ἀνθρώπινα δικαιώματα, ὅταν οἱ ἐνεργειακὲς ἀνάγκες καὶ τὰ οἰκονομικὰ συμφέροντα δὲν συνοδεύονται ἀπὸ τὴν ἰσοδύναμη προστασία τῶν τοπικῶν κοινωνιῶν;
Ποιός ὠφελεῖται τελικὰ ἀπὸ τὶς διεθνεῖς κρίσεις; Οἱ πτωχὲς οἰκογένειες πού πληρώνουν ἀκριβότερη ἐνέργεια; Ὅπως καὶ στὴν Ἑλλάδα σήμερα! Τὰ παιδιὰ ποὺ στεροῦνται ἐκπαίδευση καὶ ἀσφαλὲς νερό; Ἢ τὰ οἰκονομικὰ καὶ πολιτικὰ κέντρα τῶν διαφόρων Ἐλίτ, ποὺ ἀποκτοῦν ἀπάνθρωπη πρόσβαση σὲ πόρους, ἀγορὲς καὶ στρατηγικὴ ἐπιρροή; Δέν μᾶς χρειάζεται νὰ ὑποθέσουμε τὴν ὕπαρξη ἑνὸς ἑνιαίου παγκόσμιου σχεδίου ἢ τὴν ἀδίστακτη Ὠκεανία Ὄργουελ καὶ τῶν Προσωπικῶν Ἀριθμῶν (Π.Α.), γιὰ νὰ ἀπαιτήσουμε τὴ διαφάνεια καὶ τὴ λογοδοσία ἀπὸ κυβερνήσεις, πολυεθνικὲς ἑταιρεῖες καὶ διεθνεῖς θεσμούς.
Quo vadis, Domine;
Πρός μία Εὐρώπη ποὺ ὑπηρετεῖ τὴν Εἰρήνη καὶ τὴν ἀξιοπρέπεια ὅλων τῶν λαῶν ἢ πρὸς μία Εὐρώπη πού οἱ Ἐλὶτ ἀπαιτοῦν νὰ θυμᾶται τὶς ἀρχὲς της ἐπιλεκτικά, ἀνάλογα μὲ τὸ συμφέρον τῆς πολιτικῆς στιγμῆς; Ἡ γεωπολιτικὴ μνήμη τῆς «Ἕλλης» καὶ ἡ πραγματικότητα τῶν ἀφρικανικῶν κοινωνιῶν θέτουν διαφορετικὰ ἱστορικὰ ζητήματα, ἀλλὰ ὁδηγοῦν στὴν ἴδια ἀπαίτηση: ἡ ἰσχὺς νὰ συνοδεύεται ἀπὸ πολιτικὴ εὐθύνη καὶ ἀνθρωπιά. Γιατί ἡ εἰρήνη δὲν κρίνεται μόνο στὶς διεθνεῖς συνόδους κορυφῆς. Κρίνεται στὴ ζωὴ τῶν ἀνθρώπων, στὴν προστασία τῶν ἀδύναμων καὶ στὴν πολιτικὴ εἰλικρίνεια, μὲ τὴν ὁποία τὰ κράτη, ὀφείλουν νὰ ἀντιμετωπίζουν τόσο τὸ δικό τους παρελθόν, ὅσο καὶ τὶς σημερινές τους πολιτικὲς εὐθύνες. Σήμερα εὐγενὲς θὰ ἦταν ἡ Ἰταλία τῆς κυρίας Μελόνι νὰ ζητήσει ἔστω μία τυπικὴ συγγνώμη, γιὰ τὴν τότε φασιστικὴ ἐπίθεση τῆς χώρας της, κατὰ τῆς Ἑλλάδας, πολὺ μᾶλλον περισσότερο, ἐὰν ἡ μητέρα της, εἶναι ἀπὸ τὴν ἀρχαιοελληνικὴ Μεσσήνα!