4ον
ι΄. Οἱ ἅγιοι δένουν τὰ πάθη τους
Ὅποιος ἰσχυρίζεται ὅτι μπορεῖ νὰ καταπολεμήσει τὰ πάθη του καὶ νὰ ἀπαλλαγεῖ ἀπ’ αὐτὰ γιὰ πάντα, κάνει λάθος καὶ ἡ πραγματικότητα τὸν διαψεύδει. Τὰ πάθη δὲν ξεριζώνονται ἀπὸ τὴν ψυχή. Ὑπάρχουν μέχρι τὴν τελευταία στιγμὴ τῆς ζωῆς χωρὶς αὐτὸ νὰ σημαίνει ὅτι πρέπει καὶ νὰ ἱκανοποιοῦνται. Ὁ Ἀββᾶς Ἀβραὰμ εἶπε σὲ ἕνα γέροντα, ποὺ ἔκανε μεγάλη ἄσκηση καὶ ἔλεγε ὅτι θανάτωσε τὶς σαρκικὲς ροπές, τὴ φιλαργυρία καὶ τὴν κενοδοξία: «Τὰ πάθη ζοῦν, ἀλλὰ δένονται ἀπὸ τοὺς ἁγίους9».
ια΄. Πάθη καὶ ἁμαρτία
Παρουσιάζει ξεχωριστὸ ἐνδιαφέρον γιὰ ἕνα ποὺ ἀγωνίζεται γιὰ τὴν καταπολέμηση τῶν παθῶν του, νὰ γνωρίζει πῶς λύνεται τὸ πάθος καὶ ὁδηγεῖ στὴν ἁμαρτία. Ἀναφέρει σχετικὰ ὁ ὅσιος Ἰωάννης τῆς Κλίμακος. Οἱ διακριτικοὶ πατέρες “ὀνομάζουν προσβολὴ ἕνα ἁπλὸ λόγο ἡ μία τυχαία εἰκόνα, ποὺ ἐμφανίζεται γιὰ πρώτη φορὰ στὴν καρδιά. Συνδυασμὸ δέ, τὸ νὰ συζητήσεις μὲ τὸ ἐμφανισθὲν εἴτε ἐμπαθῶς εἴτε ἀπαθῶς. Συγκατάθεση, τὴν ἡδονικὴ στροφὴ τῆς ψυχῆς πρὸς τὸ ἐμφανισθέν. Καὶ αἰχμαλωσία τὴν ὁρμητικὴ καὶ ἀθέλητη ἁρπαγὴ τῆς καρδιᾶς ἢ τὴν ἐξακολουθητικὴ συνεύρεση μὲ αὐτό, πρᾶγμα ποὺ ἐξαφανίζει τὴν καλή μας ψυχικὴ κατάσταση. Πάλη ὁρίζουν ὅτι εἶναι ἡ παράταξη μιᾶς ἴσης πρὸς τὸν ἐχθρὸ δύναμης, μὲ τὴν ὁποία, ἀνάλογα μὲ τὴ θέλησή μας, ἢ νικοῦμε ἢ ὑφιστάμεθα ἧττα. Πάθος δὲ λέγουν ὅτι εἶναι ἐκεῖνο ποὺ ἐμφωλεύει πολὺ καιρὸ ἐμπαθῶς μέσα στὴν ψυχὴ καὶ τὸ ὁποῖο ἀπὸ τὴν πολλὴ συνήθεια ἔχει κάνει τὴν ψυχὴ νὰ παραδίδεται μόνη της σ’ αὐτό»10.
Στὸν πνευματικὸ ἀγώνα εἶναι χρήσιμη ἡ ἀπάθεια στὴν ἀρχικὴ προσβολή, ἡ ὁποία περικόπτει ὅλα τὰ κακὰ ἐπακόλουθα.11
ιβ΄. Περιφρόνησις τῆς συνειδήσεως
Ὁ Ἱερὸς Χρυσόστομος ἀναφέρει ὅτι τὸ πάθος τυφλώνει καὶ σκληραίνει τὸν ἄνθρωπο: «Πόσο φοβερὸ εἶναι τὸ πάθος, μᾶλλον δὲ πόσο αἱμοχαρὴς ἡ διάθεση. Γιατί, ὅταν κανεὶς παραδώσει τὸν ἑαυτό του σὲ μία παράλογη πράξη καὶ καταποντισθεῖ ἀπὸ τὶς παράλογες σκέψεις, δὲν λαβαίνει ὑπόψη του τὸν ἀκοίμητο ὀφθαλμὸ (τὴ συνείδηση), οὔτε ντρέπεται τὴ φύση, οὔτε ὑπολογίζει κανένα ἄλλο ἀπὸ αὐτὰ ποὺ μποροῦν νὰ τὸν ὁδηγήσουν στὴ συμπάθεια καὶ τὴν ἀγάπη»12.
ιγ΄. Ἀπώλεια τῆς ἀρετῆς
Ὅταν τὰ πάθη δὲν ἐνοχλοῦν τὸν ἄνθρωπο σὲ μεγάλο βαθμό, λόγῳ τοῦ ἀγώνα του, ἔχει καθαρὸ νοῦ καὶ εὔκολα ἐπιλέγει τὰ ἀνώτερα καὶ τὰ πνευματικά, ἐνῶ ὅταν χαλαρώσει καὶ ἀφήσει τὰ πάθη του ἐλεύθερα, σκοτίζεται ὁ ναός του, «χάνει τὴν ἀρετή του, δὲν μπορεῖ εὔκολα νὰ ἀντέξει κανένα ἀπὸ τὰ ὑψηλὰ καὶ μεγάλα, ἀλλὰ κουράζεται γρήγορα καὶ χάνει τὸ θάρρος του καὶ ἐπειδὴ ρέπει πρὸς τὸν ὕπνο καὶ τὴ νωθρότητα, περιφρονεῖ τὰ ἐνδιαφέροντά του γιὰ τὴν ἀρετὴ καὶ τὴν πνευματικὴ ζωὴ καὶ δὲν σπεύδει πρὸς αὐτὰ μὲ μεγάλη προθυμία»13, ἐπισημαίνει ὁ ἱερὸς Χρυσόστομος.
Πρεσβ. Διονύσιος Τάτσης
Σημείωσις:
9. Εἶπε Γέρων…, ὑπὸ Βασιλείου Πέντζα, Ἀθήνα 1974, σελ. 42. 10. Ἰωάννου τοῦ Σιναΐτου, Κλῖμαξ, Ὠρωπὸς 1978, σελ. 210. 11. Ὅπ. παρ., σελ. 211. 12. Βασιλείου Δ. Χαρώνη, Παιδαγωγικὴ ἀνθρωπολογία Ἰωάννου Χρυσοστόμου, τόμος Γ΄, Ἀθήνα 1995, σελ. 589. 13. Ὅπ. παρ., σελ. 580.