Γράφει ὁ Γέρων Μάξιμος Ἰβηρίτης
9ον
Ἀπέθανε ἡ Μαρία [= ἡ κυρά Μάρω] εἰς βαθύ γῆρας τό 1490, καί ἐτάφη ἐγγύς τοῦ πύργου αὐτῆς καί αὐτοῦ τῶν Μοναχῶν τοῦ Ἁγίου Παύλου. Περί δέ τοῦ τάφου της, πολλά θαυμαστά ἐλέγοντο μεταξύ τῶν Ἐζοβιτῶν καί τῶν παλαιῶν πατέρων τῆς Μονῆς. Ἡ εὐσεβής σουλτάνα τό 1469 ἠγόρασεν ἀπό τήν Ἱ. Μονήν Ἐσφιγμένου ἀντί ποσοῦ 30.000 ἄσπρων τό Μετόχιον Πρόβλαξ [= νῦν Νέα Ῥόδα], ὅπερ καί αὐτό ἀφιέρωσεν εἰς τήν Ἱ. Μονήν τοῦ Ἁγίου Παύλου, μέ τήν ἑξῆς ὑποσημείωσιν τοῦ πωλητηρίου ἐγγράφου: «Μετά ταῦτα ἐγώ ἡ Μάρω, ἡ κυρά ἀπό τήν Ἔζοβαν ἐπροσήλωσα αὐτήν τήν πρᾶσιν [= πώλησιν] καί ἀγοράν εἰς τήν Μονήν τήν λεγομένην “Ἅγιος Παῦλος” ἐν τῷ Ἁγίῳ Ὄρει τοῦ Ἄθω, ἵνα ἔχωσιν ἕως τέλους ζωῆς αὐτῶν, εἰς μνημόσυνον ἐμοί, καί τῶν γονέων ἐμοί, ἀπαραιτήτως, ἀνενοχλήτως». Κάτωθεν φέρει ἐπικύρωσιν τῆς Κυβερνήσεως. Εἴς τι ἔγγραφον αὐτῆς, εὑρισκόμενον εἰς Ῥάϊτζ μέ χρονολογίαν 13 Ἀπριλίου 1479, ὑπογράφει ὡς ἀκολούθως: «Τζαρίνα Μάρω θυγάτηρ τοῦ Δεσπότου Γεωργίου».
Ἡ Μάρω, ἕνεκα τῶν χαρισμάτων αὐτῆς, ἀπεσόβησε πολλούς πολέμους. Οὐχί μόνο μεταξύ Σέρβων καί Τούρκων ἐπέτυχεν εἰρήνευσιν, ἀλλά καί τόν δεκαετῆ καταστρεπτικόν πόλεμον Τούρκων καί Βενετῶν εἰς τήν Πελοπόννησον καί τάς νήσους τοῦ Αἰγαίου πελάγους αὕτη κατώρθωσε νά τερματίσῃ, μεσολαβήσασα παρά τῷ Μωάμεθ Β΄τῷ Πορθητῇ· ἐπιτυχοῦσα οὕτω νά φέρῃ τήν εἰρήνην καί νά ἀπαλλάξῃ τούς Ἑλληνικούς πληθυσμούς τῶν χωρῶν αὐτῶν ἀπό τάς συμφοράς τοῦ πολέμου.
Τοιαύτη, λοιπόν, ἦτο ἡ περικαλλής καί εὐσεβής Μάρω· μεγάλη γυνή καί μεγάλη Χριστιανή, τιμήσασα οὐχί μόνον τήν μητρικήν αὐτῆς καταγωγήν, τό γένος τῶν Καντακουζηνῶν, ἀλλά καί τό Ἑλληνικόν ὄνομα (πρβλ. Βασιλείου Ἀθαν. Γ. (Εὐβοέως, Ζωγράφου), ΜΑΡΩ …, διμηνιαῖον περιοδ. τῆς ἐν Ἁγίῳ Ὄρει Ἄθῳ Ἱερᾶς Κοινοβιακῆς Μονῆς Ἁγίου Παύλου, «Ἅγιος Παῦλος» ὁ Ξηροποταμίτης, τεῦχ. 60, Νοέμβριος-Δεκέμβριος 1956, σελ., 151-154.-Χρονογραφική καί τοπογραφική Ἱστορία τοῦ Ἁγίου Ὄρους Ἄθω, Ἱερά Μονή Ἁγίου Παύλου, τεῦχ. 70, Ἀπρίλιος-Ἰούνιος 1959, σελ. 4150.-Ἐκ τῶν κειμηλίων τῆς Ἱερᾶς Μονῆς τοῦ Ἁγίου Παύλου, τεῦχ. 3-4, Αὔγουστος-Σεπτέμβριος [1950], σελ. 58).
Συμφώνως πρός τάς ἱστορικάς πηγάς, εἰς τόν τελευταῖον αὐτοκράτορα τῆς ΚΠόλεως ἐγένετο πρότασις συνάψεως συμμαχίας μέσῳ γάμου καί μέ τήν θυγατέρα τοῦ Πέδρο Βεατρίκην. Ὁ Πέδρο ἦτο ἀδελφός τοῦ βασιλέως τῆς Ἱσπανικῆς Ἀραγωνίας Ἀλφόνσου Ε΄. Διά τόν ἴδιον ἐπίσης σκοπόν μετέβη ἀπεσταλμένος καί εἰς τό βασίλειον τῆς Γεωργίας καί τήν αὐτοκρατορίαν τῆς Τραπεζοῦντος. Κατ’ ἄλλην ἐπίσης μαρτυρίαν, τήν ὁποίαν ἀνεκάλυψεν ὁ λόγιος Βαρθολομαῖος Κουτλουμουσιανός, ὁ Κωνσταντῖνος ΙΑ΄Παλαιολόγος φέρεται ὅτι εἶχε τρίτην προφανῶς νόμιμον σύζυγον, Σοφίαν ὀνομαζομένην· καί καθώς ἀναφέρει, «ἐκ τῆς νομίμου συζύγου αὐτοῦ Σοφίας, ἀπέκτησεν ἕνα καί μόνον υἱόν, τόν καί Διάδοχον τοῦ Θρόνου Ἰωάννην Παλαιολόγον».
Ἐν τούτοις, εἰς τήν Ἱεράν Μονήν τῆς Πούτνας Μολδαβίας τῆς Βορείου Ῥουμανίας, εἰς τόν χῶρον τῶν κτητόρων ἔσωθεν τοῦ Κεντρικοῦ Ναοῦ δεξιᾷ, ὅπου εὑρίσκεται ὁ τάφος τοῦ Διαδόχου Πέτρου, υἱοῦ τοῦ ἡγεμόνος Στεφάνου τοῦ Μεγάλου (Ἁγίου), ἀριστερᾷ ἐνδείκνυται ὁ τάφος τῆς δευτέρας ἤ τρίτης συζύγου τοῦ Στεφάνου, «Μαρίας τῆς Βυζαντινῆς ἤ Παλαιολογίνας», θυγατρός κατά τήν ἐκεῖ παράδοσιν τοῦ αὐτοκράτορος Κωνσταντίνου ΙΑ΄Παλαιολόγου, διασωθείσης ἐκ τῆς καταστροφῆς καί φυγαδευθείσης μᾶλλον εἰς τήν Ὀδησσόν τῆς Οὐκρανίας. Μία δέ ἀρχαία ἀφιερωτική Εἰκών αὐτῆς, τῆς Παντανάσσης, σῴζεται εἰς τό Καθολικόν εἰς τήν ἐν Ἄθῳ Ἱ. Μονῆς τοῦ Ὁσίου Γρηγορίου.
Εἰς ὅ,τι ἀφορᾷ τόν φερόμενον ὡς μονογενῆ υἱόν Ἰωάννην, μετά τόν θάνατον τοῦ αὐτοκράτορος Κωνσταντίνου καί τήν ἅλωσιν τῆς ΚΠόλεως ὑπό τῶν Τούρκων, ἐφυγαδεύθη ὑπό τῆς μητρός του Σοφίας μέ τήν βοήθειαν μιᾶς θαλαμηπόλου της, Εἰρήνης ὀνομαζομένης, μέ προορισμόν τήν Ἰταλίαν. Φοβουμένη ὅμως μήπως κατά τήν διαδρομήν συλληφθῇ καί γνωσθῇ τό μυστικόν, ἔκρυψεν εἰς τόν κόρφον τοῦ παιδός ἕνα πάπυρον, ἐπί τοῦ ὁποίου ἔγραφεν ἰδιοχείρως τό ὄνομα Χριστιανός, ἀντί Παλαιολόγος. Συγχρόνως, ἐμήνυσεν εἰς τόν Βυζαντινόν παῖδα νά μή φανερώσῃ τό μυστικόν, μέχρις ὅτου φθάσῃ εἰς τήν ἡλικίαν τῶν 30 ἐτῶν.