Τοῦ κ. Γεωργίου Κούβελα, Συντ. Δικηγόρου παρ᾽ Ἀρείῳ Πάγῳ
καὶ Σ.τ.Ἐ. Ἐπιτίμου Προέδρου τῆς Ἐθνικῆς Φοιτητικῆς Ἑνώσεως Κυπρίων
1ον
«Σήμερον τῆς σωτηρίας ἡμῶν τὸ Κεφάλαιον καὶ τοῦ ἀπ᾽ αἰῶνος Μυστηρίου ἡ φανέρωσις»1. Ἡ Ὀρθόδοξος Ἐκκλησία μας ἑορτάζει τὸν Εὐαγγελισμὸ τῆς Θεοτόκου καὶ σύμπας ὁ Ἑλληνισμός, ἐντὸς καὶ ἐκτὸς Ἑλλάδος, τιμᾶ τὴν Ἐπέτειο τῆς Μεγάλης Ἑλληνικῆς Ἐπαναστάσεως τοῦ 1821 καὶ τὴν Ἐπέτειο τοῦ Μεγάλου Ξεσηκωμοῦ τῆς Κύπρου τῆς 1ης τ᾽ Ἀπρίλη 1955.
Εἶναι ἡ Γιορτὴ τῆς Πίστης καὶ τῆς Λευτεριᾶς
Καὶ τῶν προγόνων διαλαλεῖ τὴν Ἀρετή!
Εἶναι ἡ Μεγάλη Ἐθνεγερσία τοῦ Ἔθνους τῶν Ἑλλήνων. Ἡ Ρωμιοσύνη γονατίζει μπροστὰ στὴ Μεγάλη Ἐθνεγερσία καὶ διὰ γραφίδος Τάκη Παπατσώνη τὴν ὑμνεῖ:
Ὁ ἄπιστος κι ὁ ἀγριωπὸς δὲν εἶχε θέση σὲ μιὰν Ἑλλάδα
ποὺ ἀφιερώθηκε στὸ Θεό της ἀπόκομμα ἀσημένιο,
κολλημένο στὸ εἰκόνισμα τὸ πολυφιλημένο.
Ἦρθε ἡ στιγμὴ ποὺ ὁμοιώθηκε ἡ Ἑλλάδα μὲ Παναγίακι᾽ εἶπε πάλι Ἐκείνη τὸ ἰδού, ἡ δούλη κι ἐγὼ τοῦ Κυρίου.
Κοινολογεῖτο ἀπὸ παντοῦ ὁ θεῖος ὁ λόγος
Στὰ φανερά: Ἐγγὺς τὸ Πάσχα ἑτοιμασθεῖτε.
Κι ἦρθε τὸ Πάσχα τῷ ὄντι,
ἀφοῦ προηγήθη ὁ Μυστικὸς Δεῖπνος τοῦ Μεσολογγιοῦ2!
Ἡ Μεγάλη Ἐθνεγερσία τοῦ 1821 ἐνέπνευσε τὴν Ἐθνεγερσία τῆς 1ης τ᾽ Ἀπρίλη 1955. Ἰδοὺ τί ἐπισημαίνουν ὁ θρυλικὸς Διγενὴς καὶ ἡ θρυλικὴ ΕΟΚΑ σὲ ἀντίστοιχες προκηρύξεις τους: Ὁ Διγενὴς3 στὴν ἐμπνευσμένη προκήρυξί του στέκεται μὲ θαυμασμὸ μπροστὰ στὶς Θυσίες τῶν Ἀγωνιστῶν τοῦ ᾽21 καὶ παραλληλίζει τὶς δυὸ ἐπετείους, τὴν 25η Μαρτίου 1821 καὶ 1η Ἀπριλίου 1955: «Ὅπως καὶ τότε (τὸ 1821) ἔτσι καὶ σήμερα ἀπὸ τὸ Κυπριακὸ ὁλοκαύτωμα θὰ ξεπηδήσῃ ἡ Λευτεριά (…) Μπροστὰ στὸ Κυπριακὸ Ὁλοκαύτωμα γονατίζω εὐλαβικά, σὰν ἁπλοῦς στρατιώτης. Ἡ σκέψις μου στοὺς ἡμιθέους τοῦ ᾽21, ἀπὸ τὶς πράξεις των ἀντλῶ νέες δυνάμεις, ὑπομονήν, ἐμμονήν, ἐγκαρτέρησιν. Μὲ τὴν δάδα ἀναμμένην ἀπὸ τὸ Φῶς των, βαδίζω μπροστὰ ἐκεῖ ποὺ μὲ ἔταξεν ὁ Θεός».
Ἡ «Ἄλκιμος Νεολαία τῆς ΕΟΚΑ»4 σὲ προκήρυξί της στὴν ἐπέτειο τῆς 25ης Μαρτίου 1821 ἀναφερόταν στὴν «ἀκατάλυτη ψυχικὴ δύναμι» τοῦ Ἕλληνος, ποὺ πάντοτε νικᾷ καὶ ἐτόνιζε: «Ἡ ἀκατάλυτη αὐτὴ ψυχικὴ δύναμη φωλεύει μέσα στὶς ψυχὲς καὶ τῶν Ἑλλήνων τῆς Κύπρου, ποὺ πιστοὶ στὸ κέλευσμα τῆς Πατρίδος ἔσπευσαν ἀθρόοι νὰ ἀγωνισθοῦν διὰ τὴν Ἐλευθερίαν καὶ τὴν τιμὴν τῆς ἰδιαιτέρας των Πατρίδος. (…) Ἐμπνεόμενοι ἀπὸ τὸ θαυμαστὸν παράδειγμα τῶν ἡρώων τοῦ ᾽21 καὶ φλογιζόμενοι ἀπὸ τὸν ἴδιον ἐνθουσιασμὸν θὰ προχωρήσουμε μπροστά. Πάνω μας βαραίνει ἡ κληρονομία ἐνδόξου ἱστορίας τριῶν χιλιάδων χρόνων. Ἔχουμε νὰ δώσουμε λόγο καὶ στοὺς προγόνους μας, ποὺ ἐπολέμησαν γιὰ μιὰ ἐλεύθερη Ἑλλάδα, ὅπως καὶ στοὺς ἀπογόνους μας, στοὺς ὁποίους ἔχουμε ὑποχρέωση νὰ ἀφήσουμε μιὰ ἐλεύθερη Κύπρο. Θὰ πολεμήσουμε μέχρι τέλους καὶ θὰ νικήσουμε. Ἡ δόξα ποὺ στεφάνωσε τὰ ὅπλα τῶν πολεμιστῶν τοῦ ᾽21 θὰ στεφανώσῃ τελικὰ καὶ τὰ δικά μας ὅπλα».
Γιὰ νὰ φτάσουμε σ᾽ αὐτὴ τὴ Γιορτή, πέρασαν 400 ὁλόκληρα χρόνια. 400 χρόνια σκλαβιᾶς, πόνου, θλίψης καὶ φοβέρας:
Ὅλα τά ’σκιαζε ἡ φοβέρα καὶ τὰ πλάκωνε ἡ σκλαβιά!
400 χρόνια μὲ κλάμα, μὲ δάκρυ, μὲ ὀδύνη:
Τότε ἐσήκωνες τὸ βλέμμα μὲς τὰ κλάματα θολὸ |καὶ στὸ ροῦχο Σου ἔσταζε αἷμα, πλῆθος αἷμα Ἑλληνικό!
Ὁ Ἰωάννης Καποδίστριας5 τὸν Ὀκτώβριο τοῦ 1827, ἀπαντώντας σὲ ἐρώτηση Βρετανοῦ Διπλωµάτη «Ποῖα Ὅρια Ἐκτάσεως χωρογραφικῆς ἀξιοῖ ἡ Ἑλλάς;», ἐπεσήμανε μὲ ἔμφαση καὶ παρρησία: «Τὰ Ὅρια ταῦτα, κύριε πρέσβυ, ἀπὸ τὸ 1821 καθορίζονται ὑπὸ τοῦ Αἵµατος τοῦ ἐκχυθέντος εἰς τὰ σφαγεῖα τῶν Κυδωνιῶν, τῆς Κύπρου, τῆς Χίου, τῆς Κρήτης, τῶν Ψαρῶν, τοῦ Μεσολογγίου καὶ εἰς τοὺς πολλοὺς κατὰ γῆν καὶ κατὰ θάλασσαν ἀγῶνας, διὰ τῶν ὁποίων ἐδοξάσθη τὸ ἀνδρεῖον τοῦτο Ἔθνος τῶν Ἑλλήνων!».
Καὶ τώρα μετὰ ἀπὸ 400 ὁλόκληρα χρόνια Γιορτή, Χαρὰ καὶ Δικαίωση! Μετὰ ἀπὸ 400 ὁλόκληρα χρόνια! Μετὰ ἀπὸ 400 ὁλόκληρα χρόνια γιορτάζει ἡ Παναγία, γιορτάζει καὶ ἡ Πατρίδα. Γιὰ νὰ φτάσουμε σ᾽ αὐτὴ τὴ Γιορτὴ ὁ Λαός μας πέρασε ἀπὸ τὸ Κλάμα. Ὅλος ὁ Λαὸς πέρασε ἀπὸ τὸ Κλάμα. Καὶ ταυτόχρονα μὲ ὅλο τὸ Λαὸ ἔκλαιγε καὶ ἡ Παναγία. Καὶ ἔκλαιγε γοερά! Καὶ ἄλλη φορὰ ἡ Παναγιὰ ἔκλαψε γοερά! Τότε ἡ Παναγία ἔκλαψε γιὰ τὸ μονάκριβο Τέκνο Της! Ἔκλαψε ὅταν εἶδε τὸ μονάκριβο Τέκνο Της στὸ Σταυρὸ τοῦ Μαρτυρίου! Καὶ ἔκλαιγε μαζὶ μὲ ὅλο τὸ Λαό:
Ὦ γλυκύ μου ἔαρ, γλυκύτατό μου Τέκνον, ποῦ ἔδυ σου τὸ κάλλος τῆς Μορφῆς σου!
Αὐτὸ τὸ κλάμα τῆς Παναγίας –γιὰ τὸ μονάκριβο Τέκνο Της– κράτησε τρεῖς μέρες! Γιατὶ τὴν τρίτη ἡμέρα ἦλθε ἡ Ἀνάσταση!: Ἡ Ἀνάσταση τοῦ Χριστοῦ. Ὅμως τώρα ποὺ ἡ Παναγία κλαίει γιὰ τὴν Πατρίδα μας τὸ κλάμα Της κρατᾶ 400 ὁλόκληρα χρόνια! Γιατὶ 400 ὁλόκληρα χρόνια χρειάστηκαν, γιὰ νὰ ἔλθει ἡ Ἀνάσταση τῆς Πατρίδας! Στὰ 400 αὐτὰ χρόνια ὅλος ὁ Λαός μας συγκλονίζεται ἀπὸ τὸ κλάμα τῆς Παναγίας καὶ Τὴν παρακαλεῖ:
Σώπασε Κυρία Δέσποινα, μὴ κλαίεις, μὴ δακρύζεις
Πάλι μὲ χρόνια μὲ καιροὺς Πάλι δικά Σου εἶναι!!!
Σ᾽ αὐτὰ τὰ 400 χρόνια ὅλος ὁ Λαὸς ἔγινε ὁλοκαύτωμα. Αὐτὸ τὸ ὁλοκαύτωμα ἄρχισε τὴ μέρα ποὺ ἔπεσε ἡ Πόλη τῆς Παναγίας, ἡ Βασιλεύουσα. Ἔκτοτε, μὲ συνεχεῖς Ἐπαναστάσεις, μὲ συνεχεῖς Ἐξεγέρσεις, μὲ συνεχῆ Κινήματα, μὲ συνεχῆ ἀνένδοτο καὶ ἀτελείωτο ἐπαναστατικὸ Ἀγώνα φτάσαμε στὴ Λύτρωση. Αὐτὸς ὁ Ἀγώνας τῶν ἐπαναστατημένων Ἑλλήνων ἀρχίζει μὲ τὴν πτώση τῆς Πόλης, μὲ τὴν Ἅλωση τῆς Βασιλεύουσας καὶ τελειώνει στὰ 1821, ὅταν ἦλθε ἡ Νίκη τῆς Λευτεριᾶς! Ἂς δοῦμε ἀπὸ τὴν ἀρχὴ τὸ Χρονικὸ τῆς μεγάλης Συμφορᾶς τοῦ Γένους, ὅπως τὴν περιγράφει τὸ Δημοτικὸ Τραγούδι:
Πῆραν τὴν Πόλη, πῆραν τη, πῆραν τὴ Σαλονίκη, | Πῆραν καὶ τὴν Ἁγιὰ Σοφιά, τὸ Μέγα Μοναστήρι!
Καὶ τώρα μετὰ ἀπὸ 400 ὁλόκληρα χρόνια Γιορτή. Γιορτάζει ὅλη ἡ Πατρίδα –τὰ βουνά, τὰ κάστρα, τὰ καριοφίλια, τὰ σήμαντρα– γιορτάζει καὶ ἡ Παναγία. Γιορτάζουν καὶ ἡ Παναγία καὶ ἡ Πατρίδα. Γιορτάζουν μαζὶ γιατὶ ἡ Παναγιὰ συνετέλεσε στὸ μεγάλο θαῦμα: Στὸ θαῦμα τῆς Νίκης τοῦ Λαοῦ μας:
Χαρὰ ποὺ τό ᾽χουν τὰ βουνά, τὰ κάστρα περηφάνια,| γιατὶ γιορτάζει ἡ Παναγιά, γιορτάζει καὶ ἡ Πατρίδα! | Σὰν βλέπουν Διάκους μὲ σπαθιά, Παπάδες μὲ τουφέκια, | σὰν βλέπουν καὶ τὸ Γερμανό, τῆς Πάτρας τὸ Δεσπότη, | νὰ εὐλογάει τ᾽ ἄρματα, νὰ φχιέται τοὺς λεβέντες!
Σημειώσεις:
- Ἀπολυτίκιον τοῦ Εὐαγγελισμοῦ τῆς Θεοτόκου 2. Ἑστία τῆς Κυριακῆς, 22 Μαρτίου 2026. 3. Ἴδετε Νικολάου Π. Βασιλειάδη, Ἐθνομάρτυρες τοῦ Κυπριακοῦ Ἔπους 1955-59, ἔκδ. Ἀδελφότης Θεολόγων «Ο ΣΩΤΗΡ», ἔκδ. 6η (Ἔπαινος Ἀκαδημίας Ἀθηνῶν), Ἀθῆναι – Δεκέμβριος 1989, σ. 56. 4. Ἴδετε Νικολάου Π. Βασιλειάδη, Ἐθνομάρτυρες τοῦ Κυπριακοῦ Ἔπους 1955-59, ὅπ. παρ., σ. 56-57. 5. Γιώργου Κούβελα, Ἡ Μαρτυρικὴ Ρωμιοσύνη, ἐκδ. Γερμανός, Θεσσαλονίκη 2022, σ. 43.