Ἑρμηνευτικὴ προσέγγισις τοῦ ὀνόματος ΙΩΑΝΝΗΣ
Τοῦ κ. Ἰωάννου Β. Κωστάκη
2ον.-Τελευταῖον
Περὶ τοῦ Ω. Τὸ γράμμα ποὺ ἀκολουθεῖ προεικονίζει τὴν πρώτη παρουσία τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ. Τὸ πρῶτο γράμμα τὸ Ι προεικονίζει τὸν Πρόδρομο καὶ ἀκολουθεῖ τὸ Ω, τὸ ὁποῖο σύμφωνα μὲ τοὺς κανόνες τῆς γραμματικῆς συντίθεται ἀπὸ δύο ΟΟ, ποὺ ὅταν τὰ σμίξεις, τὰ ἑνώσεις κάνεις ἕνα Ω. Αὐτὸ δὲ τὸ Ω «κατὰ τὴν φωνὴν καὶ κατὰ τὴν σύνθεσιν», προεικονίζει τὸν Χριστό, ποὺ εἶναι «μέγας Θεός», καὶ στὸ πρόσωπό του ἑνώνονται, ἀσυγχύτως, οἱ δύο φύσεις ἡ Θεία καὶ ἡ Ἀνθρώπινη, ὅπως καὶ τὸ Ω ἀποτελεῖ ἕνωση τῶν δύο ΟΟ. Αὐτὰ δὲ εἶναι δύο «σφαιροειδεῖς κύκλοι». Ὁ κύκλος δὲν ἔχει οὔτε ἀρχή, οὔτε τέλος. Ἔτσι καὶ ὁ Θεάνθρωπος Ἰησοῦς Χριστὸς δὲν ἔχει ἀρχὴ καὶ τέλος. Διότι ὡς Θεὸς εἶναι ἄναρχος καὶ ἀτελεύτητος, ὡς ἄνθρωπος ὅμως ποὺ «συνελήφθη ἀσπόρως» μέσα στὴν ἄμωμο γαστέρα τῆς ἀειπαρθένου Μαρίας, εἶναι μερικῶς ἄναρχος κατὰ τὴν σάρκα. Διότι ἡ ἀρχὴ τῆς σάρκας μετὰ τὸν Ἀδὰμ καὶ τῶν ὑπολοίπων ἀνθρώπων ὀφείλεται στὴν «σπορὰ τοῦ ἀνδρός». Ἂν ὅμως σκεφθεῖς ὅτι ἡ παναγία σάρκα τοῦ Χριστοῦ δὲν ὑπέστη διαφθορὰ μέσα στὸν τάφο, αὐτὸ σημαίνει πὼς αὐτὴ (ἡ θεία σάρκα) ὑπάρχει- εἶναι ἀτελεύτητος , ἀφοῦ δὲν διαλύθηκε νὰ γίνει χῶμα, τὸ ὁποῖο εἶναι ἡ ἀρχὴ καὶ τὸ τέλος τῶν ἀνθρώπινων σωμάτων. Κατὰ τὴν Γραφὴ ὁ Θεὸς «χοῦν λαβὼν ἀπὸ τῆς γῆς ἔπλασε τὸν ἄνθρωπον». Εἶναι λοιπὸν θαυμαστὴ ἡ παρομοίωση τοῦ Ω μὲ τὸν Χριστό. Γι’ αὐτὸ ὁ ἴδιος λέγει στὴν Ἀποκάλυψη ὅτι: «Ἐγὼ εἰμὶ τὸ Α καὶ τὸ Ω, Ἡ Ἀρχὴ καὶ τὸ Τέλος». (Ἀποκ. 21, 6). Τὸ Ι δηλαδὴ ὁ Πρόδρομος προηγεῖται, εἶναι πρὶν ἀπὸ τὸ Ω τοῦ Χριστοῦ, ὅπως ἔχει γραφτεῖ: «Ἰδοὺ ἐγὼ ἀποστέλλω τὸν Ἄγγελόν μου πρὸ προσώπου σου, ὅς κατασκευάσει τὴν ὁδόν σου ἔμπροσθέν σου». (Ματθ.11,10).
Περὶ τοῦ ΑΝ καὶ τοῦ ἄλλου Ν. Ἐν συντομίᾳ λέγεται τὸ Ι σημαίνει τὸν Πρόδρομο, κατόπιν τὸ Ω δηλώνει τὴν πρώτη παρουσία τοῦ Χριστοῦ. Τὸ ΑΝ ποὺ ἀκολουθεῖ δηλώνει τὴν Ἀνάσταση τοῦ δευτέρου Ν, δηλαδὴ τῶν νεκρῶν. Κατὰ τὸ ἄρθρο τοῦ συμβόλου τῆς πίστεως: «Προσδοκῶ Ἀνάστασιν νεκρῶν». Φανερώνει ἔτσι τὴν Δευτέρα παρουσία τοῦ Χριστοῦ, τότε ποὺ πρόκειται νὰ ἀναστηθοῦν οἱ νεκροί.
Περὶ τοῦ Η. Κατόπιν τῶν ΑΝ καὶ τοῦ Ν (ποὺ δηλώνει τὴν ἀνάσταση) ἀκολουθεῖ ἀριθμητικὰ τὸ Η, ποὺ σημαίνει ὅτι ὡς ἀριθμὸς εἶναι ὄγδοος στὴ σειρά, καὶ συνεπῶς εἰκονίζει «τὸν ὄγδοον αἰώνα τῆς μακαρίου καὶ τρισολβίου ζωῆς». Σύμφωνα μὲ τὸ «προσδοκῶ ἀνάστασιν νεκρῶν καὶ ζωὴν τοῦ μέλλοντος αἰῶνος».
[Μὲ τὴν ἀνάσταση τῶν νεκρῶν σωμάτων καὶ τὴν καθολικὴ κρίση θὰ ἐπισυμβεῖ ἡ συντέλεια. Ὁ μετασχηματισμὸς καὶ ἡ ἀνακαίνιση τοῦ κόσμου. Τότε θὰ ἔλθη τὸ «εὐλογημένον Σάββατον, ἡ τῆς καταπαύσεως ἡμέρα». Ἔτσι θὰ ἀρχίση ἡ μυστικὴ «ὀγδόη ἡμέρα» τῆς δημιουργίας. Αὐτὴ εἶναι ἡ «ἀνέσπερος ἡμέρα τῆς Βασιλείας». Τότε θὰ ἀρχίση τὸ «καινὸν Πάσχα», ἡ «κλητὴ καὶ ἁγία ἡμέρα». Ἡ Κυριακὴ εἶναι «ἡ τῆς Ἀναστάσεως ἡμέρα», ἡ ὀγδόη ἡμέρα, ἡ ὁποία συμβολίζει τὸν ἀναμενόμενο ἀπέραντο αἰώνα, τὴν ἀνάσταση τῶν νεκρῶν καὶ τὴν ἀτελεύτητο βασιλεία. Εἶναι ἡμέρα ἐπίσημος καὶ ἁγία, διότι εἶναι νέα. Ἀπαρχὴ τοῦ αἰῶνος τῆς σωτηρίας, «τὸ γενέθλιον τῆς σωτηρίας», τὸ ξεκίνημα (ἡ ἀπαρχὴ) τῆς μακαρίας «ὀγδόης ἡμέρας» τοῦ ἀπέραντου αἰῶνος τοῦ Θεοῦ. Ὁ ὅσιος Συμεών, ὁ νέος Θεολόγος θεωρεῖ τὴν «ὀγδόη ἡμέρα» ὡς τύπον τοῦ μέλλοντος αἰῶνος, ὁ ὁποῖος δὲν ἔχει τέλος. Γράφει: «Τὰς ἑπτὰ ἡμέρας (ὁ Θεὸς) ὥρισε νὰ εἶναι εἰς τύπον τῶν ἑπτὰ αἰώνων ὁπού μέλλουν νὰ περάσουν ὕστερον. Τὸν παράδεισον τὸν ἐφύτευσεν ὕστερον ἀπὸ αὐτὰς τὰς ἑπτὰ ἡμέρας, διὰ νὰ εἶναι τύπος τοῦ μέλλοντος αἰῶνος. Τὸ Ἅγιον Πνεῦμα τὴν ὀγδόην ἡμέραν δὲν τὴν ἀρίθμησε μαζὶ μὲ τὶς ἑπτά, (ποὺ ἀνακυκλώνονται σὲ ἑβδομάδες, χρόνους κ .λ. π)… Διότι ἔπρεπε ἡ ὀγδόη νὰ εἶναι ἔξω ἀπὸ τὰς ἑπτά, ὡσὰν ὁπού δὲν ἔχει οὔτε ἀρχήν, οὔτε τέλος…. ἀλλὰ μέλλει νὰ λάβη ἀρχήν… καὶ θέλει γένη μία ἡμέρα ἀνέσπερος καὶ ἀτελεύτητος».
Περὶ τοῦ Σ. Μετὰ τὸ Η ποὺ εἰκονίζει τὸν ὄγδοον αἰώνα τῆς μακαρίας ζωῆς ἀκολουθεῖ τὸ Σ ποὺ ἀριθμητικὰ ἀντιστοιχεῖ μὲ τὸ διακόσια (200), ποὺ συντίθεται ἀπὸ δύο ἑκατοντάδες, δύο φορὲς τὸ ἑκατό. Ὁ ἑκατοστὸς ἀριθμὸς στὴ Θεία Γραφὴ ὀνομάζεται τέλειος. Ἐπειδὴ ὅμως εἶναι μόνος του τέλειος , ἄρα ὁ δύο φορὲς ἑκατοστὸς εἶναι ὑπερτέλειος. Αὐτὸς λοιπὸν ὁ ὑπερτέλειος ἀριθμὸς εἰκονίζει «τὸ ὑπερτέλειον, τὸ ἀπέραντον καὶ ἀτελεύτητον τῆς αἰωνίου καὶ μακαρίας ζωῆς».
Ὁλοκληρώνοντας ὁ πρεσβύτερος Χρύσιππος τὴν ἑρμηνεία τοῦ ὀνόματος καταλήγει: «Ἀλλ’ ὢ διαυγέστατον Ι, καὶ ἐκ τῶν δύο ΟΟ συντεθειμένου Ω, πανέκλαμπρε Πρόδρομε. Εὐκταιότατε καὶ πανευφρόσυνε τοῦ ΑΝ, τοῦ ἐν τῷ Ἅδῃ κειμένου Ν, προσκυνητὰ κληρονόμε τοῦ ΗΣ, ἁγιώτατε ἑπτὰ ἀριθμέ, ἑπτάφωτε λύχνε τῆς Τρισηλίου Θεότητος, κρυφιώτατε μύστα καὶ κατ’ αὐτὸ μόνον τὸ ἑπτάστοιχον Ι.Ω.Α.Ν.Ν.Η.Σ , ὄνομα τῶν ἀπορρήτων τοῦ Θεοῦ Μυστηρίων, χάρισόν μου παρακαλῶ σε τοῦ Ν τῆς ἀθλίας μου ψυχῆς τὸ ΑΝ, τῇ ἀπαύστῳ πρὸς τὸ Ω καὶ ἀκοιμήτῳ πρεσβεία σου, καὶ ἀξίωσον τοῦ ΗΣ πάντας τοὺς εὐλαβῶς τὴν σὴν πανένδοξον ἑορτάζοντας γέννησιν».
Ἐπίλογος
Εἶναι πολὺ γνωστὴ ἡ θέση ποὺ ὁ Τίμιος Πρόδρομος κατέχει στὴν Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία. Παρομοιάζεται μὲ συνδετικὸ κρίκο ποὺ συνδέει τοὺς δύο κόσμους τῆς Παλαιᾶς καὶ Καινῆς Διαθήκης. Ἔγινε τὸ πρότυπο ὅλων τῶν εἰδικῶν κλήσεων τῶν μελῶν τῆς Ἐκκλησίας. Σ’ αὐτὸν συγκεντρώνονται ὅλα τὰ χαρακτηριστικὰ ὅλων τῶν πρὸ Χριστοῦ προφητῶν καὶ δικαίων, ἀλλὰ καὶ τῶν Ἀποστόλων, ἁγίων καὶ ὁσίων τῆς Καινῆς. Εἶναι ὁ μοναδικὸς προφήτης ποὺ προφητεύτηκε (Μαλαχ. 3,1), ἀλλὰ καὶ ἀνακηρύχθηκε «ἀπ’ τὸν ἴδιο τὸν Κύριο ὡς «μείζων προφήτου». (Λουκ. 7,26). Σὰν πνευματικὸ λυχνάρι ἔφεξε «Τοῖς καθημένοις ἐν σκότει καὶ σκιᾷ θανάτου». Ἑτοίμασε τὶς ψυχές τους μὲ τὸ καθαρτήριο βάπτισμα τοῦ Ἰορδάνη, γιὰ νὰ ὑποδεχθοῦν τὸν Σωτήρα Χριστό. Σφράγισε μαρτυρικὰ τὴν ἀφοσίωσή του σ’ Ἐκεῖνον ποὺ προσκύνησε «ἀπὸ κοιλίας μητρός». Ἀναδείχθηκε ἐπίγειος ἄγγελος, «πτηνὸν τῆς ἐρήμου», πρῶτος κήρυκας τῆς Βασιλείας τῶν οὐρανῶν. Οἱ ἱεροὶ ὑμνογράφοι στέκονται μὲ ἀπορία ἐνώπιόν του καὶ διαρωτῶνται:
«Τί σὲ καλέσωμεν προφήτα; Ἄγγελον, Ἀπόστολον ἢ μάρτυρα; Ἄγγελον, ὅτι ὡς ἀσώματος διήγαγες. Ἀπόστολον, ὅτι ἐμαθήτευσας τὰ ἔθνη. Μάρτυρα δέ, ὅτι σοῦ ἡ κεφαλὴ ὑπὲρ Χριστοῦ ἐτμήθη…». Ὁ δὲ Θεόδωρος Στουδίτης θαυμαστικὰ ἐπιλέγει: «Ὢ μακάριε Ἰωάννη, ὁ τῶν μεγίστων μέγιστος προφήτης, ὁ πρώτιστος ἐν ἀποστόλοις, ὁ τῶν μαρτύρων ἐξοχώτατος μεγαλομάρτυς, ὁ τῆς ἐρήμου θεοκόσμητος πολιοῦχος…». Καὶ ἱκετευτικὰ τοῦ λέμε: «Βαπτιστὰ τοῦ Χριστοῦ πάντων ἡμῶν μνήσθητι. Σοὶ γὰρ ἐδόθη χάρις πρεσβεύειν ὑπὲρ ἡμῶν».