Τοῦ κ. Ἀλεξίου Π. Παναγοπούλου*
Τὸ 2020, ἡ ἱστορικὸς Ἑλένη Γλύκατζη Ἀρβελὲρ (σύζυγος Γάλλου ἀξιωματούχου), ἐξέφρασε δημόσια ἐγκώμια γιὰ τὸν πρωθυπουργὸ Κυριάκο Μητσοτάκη καὶ τὸν λοιμωξιολόγο Σωτήρη Τσιόδρα, χαρακτηρίζοντας τὴ στάση τους γιὰ τὴν τάση πρὸς τὴν ὑποχρεωτικότητα καὶ τὸ ἀσφαλές τῆς ὑγείας, ὡς ὑποδειγματικὴ καὶ ὑπεύθυνη, σὲ συνέντευξη στὸ podcast «Πρωταγωνιστὲς» τοῦ Σταύρου Θεοδωράκη.
Ὡστόσο, ἡ περίοδος κατὰ τὴν ὁποία ἔγιναν αὐτὲς οἱ δηλώσεις ἦταν ἰδιαίτερα κρίσιμη: ἡ ἑλληνικὴ κοινωνία ἀντιμετώπιζε περιορισμοὺς θεμελιωδῶν συνταγματικῶν δικαιωμάτων, περιορισμένη συμμετοχὴ στὴ δημόσια ζωὴ καὶ αὐξημένο ἔλεγχο στὴν καθημερινὴ λειτουργία τῶν πολιτῶν, σὰν περίπου νὰ ζούσαμε στὴν Ὠκεανία Ὄργουελ.
Ἀπὸ νομικὴ καὶ πολιτειολογικὴ σκοπιά, ἡ δημόσια ἐγκωμιαστικὴ στάση ἑνὸς διανοούμενου διεθνοῦς κύρους, ὅπως ἡ Ἀρβελέρ, λειτουργεῖ ὡς ἔμμεση προτροπή, νομιμοποίηση αὐτῶν τῶν περιοριστικῶν μέτρων, ἀνεξαρτήτως τῶν προσωπικῶν της προθέσεων.
Ἂν ἐξετάσουμε τὰ γραπτὰ τῆς Ἀρβελέρ, παρατηροῦμε ὅτι ἡ ἴδια ἔχει ἀναλύσει ἐκτενῶς τὶς συγκεντρωτικὲς δομὲς ἐξουσίας καὶ τὴ σχέση μεταξὺ ἡγεσίας καὶ πολιτῶν, μὲ παραδείγματα ἀπὸ τὸ Ἀνατολικὸ Ρωμαϊκὸ κράτος καὶ τὴν πολιτικὴ ἰδεολογία τῆς βυζαντινῆς αὐτοκρατορίας, ὅπως ἡ ἴδια ἀρέσκεται νὰ γράφει.
Ἡ ἀντίφαση μεταξὺ τῶν θεωρητικῶν ἀναλύσεων καὶ τῶν δημόσιων δηλώσεων ὑπὲρ τῆς διαχείρισης τῆς ὑγειονομικῆς κρίσης ἐγείρει διαχρονικὰ ἐρωτήματα σχετικὰ μὲ τὴν ἐπιστημονικὴ καὶ κοινωνικὴ εὐθύνη.
Ὅπως καὶ στὸ Ἀνατολικὸ Ρωμαϊκὸ κράτος, ἡ συγκεντρωτικὴ ἐξουσία ἀπαιτοῦσε συμμετοχή, ἔλεγχο καὶ διαφάνεια· ἡ δημόσια σιωπὴ ἢ ἡ θετικὴ ἀναφορὰ σὲ περιοριστικὰ μέτρα δὲν συνάδει μὲ αὐτὰ τὰ πρότυπα ποὺ ἡ ἴδια ἀνέλυε. Γιατί ἡ δημόσια εἰκόνα τῶν πνευματικῶν προσωπικοτήτων ἔχει σχεδὸν πάντα ἄμεση ἐπίδραση στὴν κοινωνικὴ ἀντίληψη τῆς νομιμότητας καὶ τῆς ἡγεσίας.
Στὴν περίπτωση τῆς Ἀρβελέρ, ἡ ἐγκωμιαστικὴ στάση της ἀπέναντι σὲ πολιτικὲς Ὑποχρεωτικότητας ποὺ περιορίζουν συνταγματικὰ δικαιώματα δείχνει ὅτι ἡ ἐπιστημονικὴ φήμη καὶ ἀξία μπορεῖ νὰ χρησιμοποιηθεῖ, ἔστω καὶ ἔμμεσα, γιὰ νὰ ἐνισχύσει συγκεντρωτικὲς πολιτικὲς πρακτικές.
Συνολικά, ἡ περίπτωση αὐτὴ ὑπενθυμίζει ὅτι ἡ δημόσια γνώμη τῶν διανοουμένων ποτὲ δὲν εἶναι οὐδέτερη. Ἀκόμη καὶ διακεκριμένοι ἱστορικοὶ καὶ ἐπιστήμονες πρέπει νὰ ἀξιολογοῦν μὲ προσοχὴ τὸν τρόπο ποὺ τὰ λόγια τους μπορεῖ νὰ ἐπηρεάσουν τὴ δημοκρατικὴ λειτουργία τοῦ κράτους καὶ τὴν προστασία τῶν δικαιωμάτων τῶν πολιτῶν, εἰδικὰ σὲ περιόδους κρίσης.
Ἡ ἀντίθεση μεταξὺ θεωρητικοῦ ἔργου καὶ δημόσιας στάσης συναποτελεῖ πολύτιμο μάθημα γιὰ τὴν κοινωνικὴ καὶ πολιτικὴ εὐθύνη τῶν διανοουμένων. Ἡ ἴδια ἦταν τέκνο ὑπερπολύτεκνης ἑλληνικῆς οἰκογένειας.
Ἂς τῆς εὐχηθοῦμε καλὸ ταξίδι στὴν ἄνω Ἱερουσαλὴμ καὶ στὴν ἄνω Βασιλεύουσα. Μακάρι νὰ μὴ ἀνῆκε σὲ μυστικὲς Ἑταιρεῖες ποὺ εἶχε ἀπαγορεύσει ὁ Ἄμισθος Κυβερνήτης Ἰω. Καποδίστριας μὲ διάταγμά του 36 ἡμέρες πρὶν τὴν δολοφονία του.
* Ἀκαδημαϊκὸς Καθηγητής (Academician Prof. DDDr. Dr.Habil.), PhD Νομικῶν & Πολιτικῶν Ἐπιστημῶν, PhD Βιοηθικῆς, PhD Θεολογίας, Post-Doc Studies (Νομικῶν, Βιοηθικῆς, Θεολογίας). Dr. Habil. τοῦ Δικαίου – Διπλωματοῦχος Ὑφηγητής. Πτυχιοῦχος Ἱστορίας/Φιλολογίας, Θεολογίας καὶ Νομικῆς (δικηγόρος). Καθηγητὴς Νομικῆς FPSP. Ἀκαδημαϊκὸς τριῶν Ξένων Ἀκαδημιῶν τῶν Ἐπιστημῶν: – EASA (Εὐρώπης) – MCA (Μόσχας τῶν ἑπτὰ Σλαβικῶν Κρατῶν) – IEAI (Ἰνδίας) καὶ Συγγραφέας.