ΟΜΙΛΙΑ ΙΕΡΟΔΙΑΚΟΝΟΥ, ΙΕΡΟΚΗΡΥΚΟΣ π.ΙΕΡΟΘΕΟΥ ΚΡΗΤΙΚΟΥ
ΕΙΣ ΤΗΝ ΙΕΡΑΤΙΚΗΝ ΣΥΝΑΞΗΝ ΤΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟΥ 4ης ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2026
Πορευόμαστε σέ ἕναν δρόμο πού ξεκινάει μέ τό Πάθος καί τήν Σταύρωση τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ καί ὁδηγεῖ στήν Ἀνάσταση. Γι’ αὐτό καί δέν μποροῦν νά θεωρηθοῦν αὐτόνομα καί ἀνεξάρτητα ὁ Σταυρός ἀπό τήν Ἀνάσταση, μιά καί βρίσκονται στήν ἴδια πορεία, πού τό δεύτερο ἕπεται τοῦ πρώτου. Βέβαια, ἡ ἀπαρχή ἐκείνων βρίσκεται στήν δημιουργία τοῦ ἀνθρώπου καί στήν πτώση του, καθότι ὁ Κύριος ἔρχεται νά σαρκωθεῖ, νά πάθει, νά σταυρωθεῖ καί νά ἀναστηθεῖ προκειμένου νά προσφέρει στόν ἄνθρωπο τήν δυνατότητα πάλι κοινωνίας μέ τόν Θεό, τήν ὁποία εἶχε χάσει μετά τήν πτώση του στήν ἁμαρτία. Ἔτσι χωρίς τόν θάνατο δέν μποροῦμε νά καταλάβουμε τήν Ἀνάσταση, ὅπως καί μέ τήν λύπη μποροῦμε νά καταλάβουμε πιό πολύ τήν χαρά.
Ὅλα αὐτά τά ὁποῖα παθαίνει ὁ Κύριος ὡς ἄνθρωπος ἔχουν σκοπό τήν σωτηρία τοῦ ἀνθρώπου. Καί πράγματι εἶναι γεγονός ὅτι ἡ σωτηρία δέν μποροῦσε νά γίνει ἀπό κανέναν ἄλλο παρά μόνο ἀπό τόν ἴδιο τόν Θεό. Ἡ ἀνθρωπότητα ἀδυνατοῦσε μόνη της νά ἀπεγκλωβιστεῖ ἀπό τήν κυριαρχοῦσα ἁμαρτία καί γι’ αὐτό μοναδικός τρόπος ὑπέρβασης τῆς πτώσης καί λύτρωσης τοῦ ἀνθρώπου ἀπό τόν Διάβολο, τήν ἁμαρτία καί τόν θάνατο ἦταν ἡ παρέμβαση τοῦ Θεανθρώπου. Δέν μποροῦσε ὁ ἀδελφός νά λυτρώσει τόν ἀδελφό του, γιατί κανείς ἄνθρωπος δέν εἶναι δυνατός νά πείσει τόν Διάβολο νά ἀφήσει ἀπό τήν ἐξουσία του τόν «ἅπαξ αὐτῷ ὑποπεσόντα», ὅπως λέει ὁ Μ. Βασίλειος, ἀφοῦ οὔτε γιά τά δικά του ἁμαρτήματα δέν μπορεῖ νά δώσει ἐξίλασμα στόν Θεό. Ἡ ἐνσάρκωση τοῦ Υἱοῦ καί Λόγου τοῦ Θεοῦ, μέ ὅλα τά συμπεριλαμβανόμενα καί συνακόλουθα θεῖα γεγονότα, τό Πάθος, τόν Σταυρό, τήν Ταφή, τήν Ἀνάσταση κ.λπ., εἶναι γιά τόν ἄνθρωπο ἀνάκλιση ἀπό τήν ἔκπτωση καί τόν θάνατο σέ νέα ζωοποίηση καί κοινωνία μέ τόν Θεό.
Μάλιστα, οἱ Πατέρες, ἀναλύοντας ἀκόμη περισσότερο τήν ἀναγκαιότητα σωτηρίας τοῦ ἀνθρώπου ἀπό τόν Θεό μόνο, λένε ὅτι ἔπρεπε τό κτιστό νά ἑνωθεῖ μέ τό ἄκτιστο, γιά νά ἀνορθωθεῖ ἀπό τήν φθορά, τήν ὁποία εἶχε ἐγγενή ἀπό τήν κτιστή φύση του. Δηλαδή μόνο ὁ Χριστός εἶχε τήν δυνατότητα νά μεταβάλει τό φθαρτό πρός τό ἄφθαρτο. Καί αὐτό ἰσχύει, διότι ἡ πτώση ἐδῶ δέν ἔχει ἠθικό χαρακτήρα, ἀλλά εἶναι μιά ὀντολογική ἀλλοίωση τοῦ ἀνθρώπου· ἀσθενεῖ ἡ φύση τοῦ ἀνθρώπου καί πλέον δέν ἔχει τήν δυνατότητα νά κοινωνήσει μέ τόν Θεό -σέ ἀντίθετη περίπτωση θά ἐπαρκοῦσε ἡ μετάνοια τοῦ Ἀδάμ νά τόν ἐπαναφέρει στόν Θεό. Ὁ Μ. Βασίλειος λέει ὅτι: ἡ «ἀλλοτριωθεῖσα Θεοῦ» καί «ἡ ἐκπεσοῦσα τοῦ παραδείσου» ἀνθρωπότητα ἔπρεπε διὰ τῆς πρὸς Θεὸν οἱκειώσεώς της «εἰς οὐρανοὺς ἀναχθῆναι». Κανείς δέν μποροῦσε νά ἀνακτήσει τό θνητό στήν ἀθανασία, παρά μόνο ἡ ἴδια ἡ ζωή πού εἶναι ὁ Θεός, ἡ αὐτοζωή. Ἐπίσης, ἐπειδή διά τῆς πτώσεως τοῦ ἀνθρώπου ἡ ἀνθρώπινη φύση διολίσθησε στό παρά φύσιν καί ἀμαύρωσε τό κάλλος τῆς εἰκόνας, ἔπρεπε ἡ ἴδια ἡ φυσική εἰκόνα τοῦ Πατρός, δηλαδή ὁ Λόγος -κατ’ εἰκόνα τοῦ ὁποίου εἴμαστε ἐμεῖς- νά μᾶς ἐπαναφέρει ἀπό τό παρά φύσιν στό κατά φύσιν. Ἀκόμη μόνο ὁ Λόγος ἦταν ἱκανός νά προσφέρει τήν ἀληθή θεογνωσία, διαλύοντας τήν εἰδωλολατρική θρησκεία. Ἔτσι, λοιπόν, γίνεται κατανοητό ὅτι ἦταν ἀπαραίτητη ἡ σάρκωση τοῦ Λόγου καί ἀπό κανέναν ἄλλον δέν μποροῦσε νά ἔρθει ἡ σωτηρία, προκειμένου ὁ ἄνθρωπος νά ἐπανέλθει στήν προτέρα κατάσταση πού εἶχε, στήν ἀρχαία ὑιοθεσία.
Γιατί ὅμως ὁ Χριστός πεθαίνει διά τοῦ σταυρικοῦ θανάτου; Εἶναι σπουδαῖο νά τονίσουμε ὅτι ὁ Χριστός διαλέγει τόν Σταυρό· αὐτό πού λέει στό Εὐαγγέλιο ὅτι «πρέπει ὁ Υἱός τοῦ ἀνθρώπου νά σταυρωθεῖ». Ὁ Χριστός ἐπιλέγει νά πάθει ὅλα αὐτά πού θά πάθει καί θά σταυρωθεῖ ἑκουσίως (ἑκούσιο πάθος) «Χριστός γαρ ἐπείγεται τοῦ παθεῖν ἀγαθότητι», δηλαδή ἑκουσίως σπεύδει πρός τό Πάθος ἀπό ἀγαθότητα γιά τόν ἄνθρωπο. Λαμβάνει τό σῶμα μέ τήν ἐνανθρώπησή του καί τό ὁδηγεῖ στόν θάνατο, ὥστε νά βλαστήσει σέ νέα ζωή· «ἐάν ἀποθάνη πολύν καρπόν φέρει» (Ἰω. 12, 24). Δέν θανατώνεται ἁπλῶς ὁ Ἰησοῦς Χριστός, ἀλλά θυσιάζεται καί εἶναι ταυτόχρονα θύμα καί θύτης. Καί διά τοῦ θανάτου ἀνασυγκροτεῖ, ἀνακαινίζει τήν ἀνθρώπινη φύση, σέ μιά νέα κατάσταση ζωῆς χωρίς φθορά καί θάνατο. Μάλιστα, δεδομένου ὅτι ὁ θάνατος ἐπικρατεῖ παντοῦ, μέσα στό κράτος του ζεῖ ὁ ἄνθρωπος, ὁ Χριστός διαλέγει τό πιό ἀτιμωτικό μέσο. Καί εἶπα ὅτι ζεῖ μέσα στό κράτος τοῦ θανάτου ὁ ἄνθρωπος, γιατί αὐτή ἡ διάσπαση πού ἐπικρατεῖ μεταξύ Θεοῦ καί ἀνθρώπου, μεταξύ ἀνθρώπου καί κτίσεως, μεταξύ τῶν ψυχικῶν δυνάμεων τοῦ ἀνθρώπου ἀποδεικνύει ὅτι ζεῖ μέσα στό κράτος τοῦ θανάτου, πού εἶναι ἡ διάσπαση. Ὁ ἄνθρωπος ἐχθρεύεται τόν Θεό καί κάνει ἀνταρσία ἐναντίον του. Ἡ κτίση ξεσηκώνεται ἐναντίον τοῦ ἀνθρώπου. Οἱ ψυχικές δυνάμεις (ἐπιθυμία – λογικό – θυμικό) καθίστανται μαχόμενες μεταξύ τους.
Βέβαια ὑπάρχουν καί πολλές ἑρμηνεῖες τῶν Πατέρων πάνω στόν σταυρικό θάνατο. Ἔτσι ὁ Μ. Ἀθανάσιος ἀναφέρει μεταξύ ἄλλων ὅτι ὁ θάνατος διά τοῦ Σταυροῦ γίνεται στόν ἀέρα, πού κυριαρχοῦν οἱ δαίμονες. Ἔτσι ἡ σωτηρία ἀφορᾶ σέ ὅλη τήν κτιστή πραγματικότητα. Ὁ Ἅγιος Γρηγόριος Νύσσης, στόν λόγο τοῦ Ἀπ. Παύλου «ἐν ἀγάπῃ ἐρριζωμένοι καί τεθεμελιωμένοι, ἴνα ἐξισχύσητε καταλαβέσθαι σύν πᾶσι τοῖς ἁγίοις, τί τό πλάτος καί τό μῆκος καί τό βάθος καί ὕψος (τοῦ μυστηρίου), γνῶναί τε τήν ὑπερβάλλουσαν τῆς γνώσεως ἀγάπην τοῦ Χριστοῦ, ἴνα πληρωθῆτε εἰς πᾶν τό πλήρωμα τοῦ Θεοῦ», παρατηρεῖ ὅτι «βάθος λέγει τήν προέκταση ἀπό τό μέσο πρός τό κάτω καί ὕψος τῆς πρός τά ἄνω, ἐνῶ πλάτος καί μῆκος τίς πλάγιες προεκτάσεις ἀπό τή μία καί τήν ἄλλη τῆς συμβολῆς, γιά νά πεῖ πλάτος τό ἀπό τή μία τοῦ κέντρου καί ἀπό τήν ἄλλη μῆκος». Καί σέ αὐτό διαβλέπει ὅτι «δέν ὑπάρχει κανένα ὄν πού δέν ἐξουσιάζεται ἀπό τήν θεότητα, τό ὑπερουράνιο, τό ὑποχθόνιο, αὐτό πού προεκτείνεται πρός τά πλάγια ἀπό παντοῦ ὡς τά πέρατα τῶν ὄντων. Μέ τό ὕψος σημαίνει ὅ,τι βρίσκεται στόν οὐρανό, μέ τό βάθος ὅ,τι εἶναι κάτω ἀπό τήν γῆ, μέ τό μῆκος καί τό πλάτος τά ἐνδιάμεσα ἄκρα, ὅσα κατέχονται ἀπό τήν δύναμη πού διακρατεῖ τό παν». Αὐτή ἡ δύναμη τῆς Θεότητας εἶναι σάν ἕνας σύνδεσμος πού συγκρατεῖ ὅλη τήν κοσμική δημιουργία.
Ἀκόμη καί ὁ Ψαλμός «ποῦ νά πάω μακριά ἀπό τό πνεῦμα σου καί ποῦ νά φύγω μακριά ἀπό τά μάτια σου; Ἄν ἀνεβῶ στόν οὐρανό (αὐτό εἶναι τό ὕψος), ἄν κατεβῶ στόν ἄδη (αὐτό εἶναι τό βάθος), ἄν ἀνοίξω τά φτερά μου τήν αὐγή (πού εἶναι ἡ ἀνατολή τοῦ ἠλίου -καί αὐτό εἶναι τό πλάτος) ἤ ἄν κατασκηνώσω στήν ἄκρη τῆς θάλασσας (ἔτσι λέει τή δύση -καί αὐτό εἶναι τό μῆκος)» (Ψαλμ. 138, 7), δείχνει τό σχῆμα τοῦ Σταυροῦ. Ἡ ἐνέργεια τοῦ Θεοῦ, ἡ παρουσία τοῦ Θεοῦ παντοῦ. Ὁ Παράδεισος καί ὁ Ἄδης. Ὁ οὐρανός καί ἡ γῆ. Ὅλα μέσα στήν θεία παρουσία καί ἐνέργεια. «Περνᾶ μέσα ἀπ’ ὅλα καί γίνεται ὁ σύνδεσμος τῶν πάντων καί περιλαμβάνει μέσα του ὅλα τά πέρατα», ἡ θεία ἐνέργεια.
«Ἐπειδή ἔπρεπε νά ἐπιστρέψει ἀπ’ τόν θάνατο ὁλόκληρη ἡ φύση μας, ἐκτείνοντας ὁ Χριστός τρόπον τινά τό χέρι του πρός τόν πεσμένο ἄνθρωπο καί γι’ αὐτό κύπτοντας πρός τό πτῶμα μας, πλησίασε τόν θάνατο τόσο ὅσο χρειαζόταν γιά νά πλησιάσει τήν κατάσταση τῆς νεκτρότητας κι ἔκανε ἔναρξη τῆς ἀναστάσεως τῆς φύσεως μας, ἀνασταίνοντας μαζί μέ τόν ἑαυτό του τήν ἀνθρωπότητα ὁλόκληρη», λέει πάλι ὁ Ἅγιος Γρηγόριος Νύσσης. Καί «ὅπως ἡ ἀρχή τοῦ θανάτου, ἐπιβληθεῖσα σ’ ἕναν, ἐπεκτάθηκε σ’ ὁλόκληρη τήν ἀνθρώπινη φύση, κατά τόν ἴδιο τρόπο καί ἡ ἀρχή τῆς ἀναστάσεως διά τοῦ ἑνός ἐπεκτείνεται σ’ ὁλόκληρη τήν ἀνθρωπότητα».
Καθότι, ἐξαιτίας τῆς μοχθηρᾶς προαιρέσεως μας, μέ τήν αὐτεξούσια ἐνέργειά μας, ἐπιτρέψαμε νά εἰσβάλει μέσα μας τό κακό, «γι’ αὐτό σάν ὀστράκινο σκεῦος ὁ ἄνθρωπος διαλύεται καί γίνεται πάλι γῆ, ὥστε ἀφοῦ ἀποπλυθεῖ ἡ ἀκαθαρσία τήν ὁποία εἶχε τώρα προσλάβει, νά ἀναπλαστεῖ στό ἀρχικό του σχῆμα διά τῆς ἀναστάσεως», σημειώνει πάλι ὁ ἴδιος Καππαδόκης Πατέρας. Ἔτσι ἡ χάρη τῆς Ἀναστάσεως εἶναι «ἐπάνοδος στήν πρώτη ζωή».
«Ἥπλωσας τάς παλάμας, καί ἥνωσας τά τό πρίν διεστώτα», μᾶς λέει ὁ ἱ. ὑμνογράφος. Καί αὐτό ἐπιτεύχθηκε διά τοῦ Σταυροῦ καί τῆς Ζωηφόρου Ἀναστάσεως τοῦ Θεανθρώπου. Ὁ πιστός συσταυρούμενος μέ τόν Κύριο, κατά τόν ὑμνωδό: «Δεῦτε οὖν καί ἡμεῖς, κεκαθαρμέναις διανοίαις, συμπορευθῶμεν αὐτῷ καί συσταυρωθῶμεν καί νεκρωθῶμεν δι’ αὐτόν ταῖς τοῦ βίου ἠδοναίς, ἴνα καί συζήσωμεν αὐτῷ» συνανίσται μέ τόν Ἀναστάντα Κύριο.