Α΄ ΜΕΡΟΣ
Ὅπως καὶ νὰ τὸ κάνουμε, καλοί μου φίλοι, ἡ ταπείνωση εἶναι μία πολὺ μεγάλη ἀρετή, ἡ μεγίστη τῶν ἀρετῶν. Ἡ Ὀρθόδοξη πνευματική μας παράδοση τὴν θεωρεῖ φάρμακο γιὰ ὅλες τὶς ἀσθένειες καὶ ὡς ζωοποιὸ δύναμη. Σὲ ἀντίθεση μὲ αὐτὰ ποὺ συμβαίνουν σήμερα, ὅπου παρατηρεῖται μεγάλη αὔξηση τοῦ ναρκισσισμοῦ καὶ ἰδιαίτερα στοὺς νέους. Σ’ αὐτὸ καταλυτικὸ ρόλο παίζουν καὶ οἱ σύγχρονες τεχνολογίες, ὅπως ἔχουμε ἀναφέρει.1 Μάλιστα ἡ κουλτούρα τῆς ἐποχῆς μας δὲν εἶναι ἄλλη ἐπ’ αὐτοῦ ἀπ’ τὴν αὐτοπροβολή, τὴν αὐτοεξύμνηση καὶ τὴν αὐτοδικαίωση! Ἔτσι ἡ ταπεινότητα παρουσιάζεται ὡς κάτι παρακατιανὸ καὶ μάλιστα ὡς … ἀδυναμία!
Νὰ ὅμως ποὺ οἱ ἐπιστήμονες ἔχουν πλέον ἀντίθετη ἄποψη! Τὴν θεωροῦν ὡς καταλύτη γιὰ τὴν σωματικὴ καὶ τὴν ψυχική μας ὑγεία, τὴν εὐεξία, τὶς διαπροσωπικές μας σχέσεις, ὡς καὶ γι’ αὐτὴν ἀκόμη τὴν ἐπαγγελματική μας ἐπιτυχία! Μιλοῦν ξεκάθαρα γιὰ τὴν θεραπευτική της δύναμη, ἐπειδὴ μᾶς ἀπαλλάσσει ἀπ’ τὸν ἐγωϊσμὸ ποὺ μᾶς κάνει νὰ ὑποφέρουμε! Καὶ προτείνουν διάφορους τρόπους ἀπόκτησης αὐτῆς τῆς ἀρετῆς! Ἀπίστευτο, ἔτσι δὲν εἶναι; Ἀξίζει νὰ τὸ δοῦμε…
* * *
Τὸ πρῶτο ποὺ ἔχουμε νὰ ποῦμε εἶναι ὅτι δὲν ὑπάρχει ἁγία ζωὴ χωρὶς τὴν ταπείνωση. Ὁ ἴδιος ὁ Θεὸς εἶναι ταπεινός! Ἡ ταπείνωση εἶναι τὸ οὐσιαστικὸ περιεχόμενο καὶ ἡ λάμψη τῆς δόξας Του. Γι’ αὐτὸ καὶ τὸ τέλειο, τὸ ὄμορφο καὶ τὸ ὡραῖο, εἶναι ὁπωσδήποτε τὸ ταπεινό. Καὶ ὁ Θεὸς εἶναι ταπεινός, ἐπειδὴ εἶναι τέλειος. Ἡ ταπείνωσή Του εἶναι ἡ ἴδια ἡ δόξα Του καὶ ἡ πηγὴ κάθε τελειότητας, ὀμορφιᾶς καὶ ὡραιότητας.
Ἔτσι καθένας ποὺ προσεγγίζει τὸν Θεό, γεύεται ἀμέσως τὴν Θεία ταπείνωση καὶ ὡραΐζεται μέσα σ’ αὐτήν. Αὐτὸ τὸ εἴδαμε καὶ στὸ πρόσωπο τῆς Παναγίας, ἀλλὰ καὶ τῶν Ἁγίων. Κυρίως, ὅμως, τὸ εἴδαμε στὸν ἴδιο τὸν Χριστό, τὴν «ἄκρα ταπείνωση».
Εἶναι ἑπόμενο πλέον νὰ συμβαίνει αὐτὸ ποὺ μᾶς λέγει ἡ Ἁγία Γραφή: «Ὁ Κύριος ὑπερηφάνοις ἀντιτάσσεται, ταπεινοῖς δὲ δίδωσι χάριν» (Παρ. 3, 34, Ἰακ. 4, 6 & Α΄ Πέτρ. 5, 5).
Δὲν εἶναι τυχαῖο ποὺ τίποτα δὲν εἶναι ἀρεστὸ στὸν Θεὸ καὶ τοὺς ἀνθρώπους, ὅσο ἡ ἀληθινὴ ταπείνωση.
Κατὰ τὸν Ἅγιο Γρηγόριο Θεολόγο «ἐνῶ ἡ ταπείνωση εἶναι ἡ σφραγίδα τῶν ἐκλεκτῶν τοῦ Θεοῦ, ἀλάθητο δεῖγμα τῶν ἁμαρτωλῶν εἶναι ἡ ἀλαζονεία».
Κατὰ τὸν ἱ. Χρυσόστομο «ἡ ταπεινοφροσύνη εἶναι ἡ μητέρα ὅλης τῆς εὐσεβείας», «ἡ κεφαλὴ τῆς ἀρετῆς» καὶ αὐτὴ ποὺ «μᾶς μεταβάλλει ἀπὸ ἁμαρτωλοὺς σὲ ἐναρέτους».
Κατὰ τὸν Μέγα Βασίλειο «ἀπ’ τὴν ταπείνωση ἀπορρέουν ὅλες οἱ ἀρετὲς καὶ τὸ πλῆθος τῶν ἀγαθῶν».
Κατὰ τὸν Ἅγιο Ἰωάννη τῆς Κλίμακας, «ἡ ταπείνωση εἶναι τὸ ἔνδυμα τῆς Θεότητας» καὶ «μία μόνο ἀρετὴ ὑπάρχει ποὺ δὲν μποροῦν νὰ μιμηθοῦν οἱ δαίμονες καὶ αὐτὴ εἶναι ἡ ταπείνωση».
Κατὰ τὸν Ἅγιο Νεκτάριο «ὅπου βρίσκεται ἡ ἀληθινὴ κατὰ Χριστὸν ταπείνωση, ἐκεῖ βρίσκονται μαζεμένες κι ὅλες οἱ ἄλλες ἀρετὲς ποὺ μᾶς ὑψώνουν πρὸς τὸν Θεό».
Κατὰ τὸν Ἅγιο Πορφύριο «μόνον αὐτὸς ποὺ ἔχει ταπείνωση λαμβάνει δῶρα ἀπὸ τὸν Θεό, τὰ ὁποῖα τὰ ἀποδίδει στὸ Θεὸ καὶ τὰ χρησιμοποιεῖ πρὸς δόξαν Του»
* * *
Τὸ δεύτερο ποὺ ἔχουμε νὰ ποῦμε εἶναι ὅτι, μέχρι καὶ τὴν δεκαετία τοῦ 1990, ἡ ψυχολογία ἐπικεντρωνόταν κυρίως στὰ ψυχικὰ προβλήματα (κατάθλιψη, ἄγχος, διαταραχὲς κ.λπ.). Μὲ τὴν ἐμφάνιση ὅμως τῆς ἐπονομαζόμενης «θετικῆς ψυχολογίας», οἱ ἐρευνητὲς πλέον ἐξετάζουν ὄχι μόνο τί κάνει τὸν ἄνθρωπο ἁπλὰ νὰ ἐπιβιώνει, ἀλλὰ καὶ νὰ εὐτυχεῖ καὶ νὰ εὐδοκιμεῖ, ἂς τὸ ποῦμε ἔτσι.
Πρὸς τὴν κατεύθυνση αὐτὴ ἑπόμενο εἶναι νὰ ἀναζητοῦνται ἀρετές, ὅπως εἶναι ἡ καλωσύνη, ἡ ἀγάπη, ἡ εὐγνωμοσύνη, ἡ συγχωρητικότητα κ.λπ. καὶ βεβαίως ἡ ταπεινότητα. Δηλαδὴ «τὰ καλὰ στοιχεῖα τῆς ζωῆς», ὅπως χαρακτηριστικὰ λένε οἱ εἰδικοί.
Ἔτσι ἀνακαλύπτουν ἐντυπωσιακὰ πράγματα καὶ γι’ αὐτήν, τὴν ταπεινότητα δηλαδή, ὅπως πιὸ κάτω θὰ δοῦμε ἀναλυτικά.
* * *
Ἀλλὰ πρὶν τὰ δοῦμε αὐτά, ἀξίζει νὰ ἀναφερθοῦμε (καὶ ὅσο συνοπτικὰ γίνεται) στὸ τί συμβαίνει σήμερα ποὺ καθιστᾶ ἐπιτακτικὴ τὴν ἀνάγκη ἀπόκτησης αὐτῆς τῆς ἀρετῆς. Καὶ αὐτὸ εἶναι τὸ τρίτο ποὺ ἔχουμε νὰ ποῦμε.
Λοιπόν, ἐκεῖνο ἀκριβῶς ποὺ κάνει ὁ σημερινός μας πολιτισμὸς εἶναι νὰ ἐνσταλάζει διαρκῶς μέσα μας τὴν ὑπερηφάνεια, τὴν αὐτοεξύμνηση, τὴν ἀλαζονεία κ.λπ. μὲ τὸ ἑξῆς σκεπτικό: Ὁ ἄνθρωπος μπορεῖ νὰ τὰ πετύχει ὅλα μόνος του, μὲ τὶς ἱκανότητες καὶ τὴν ἀξία του, ἀλλὰ καὶ μὲ τὶς διάφορες μεθόδους καὶ μέσα ποὺ μπορεῖ νὰ χρησιμοποιήσει, συμπεριλαμβανομένης καὶ τῆς τεχνολογίας. Κι ἂν ὑπάρχει Θεός, εἶναι γιὰ νὰ… ἀμείβει τὶς ἐπιτυχίες του!! Ἀκόμη καὶ μία «καλὴ πράξη» δημοσιεύεται καὶ προβάλλεται παντοῦ, ὡς ἄξια ἐπαίνου. Βλέπεται κι αὐτὴ ἀκόμη ἔχει μετατραπεῖ σὲ… τροφοδότη τοῦ «ἐγώ»!!
Πάντοτε ἐπιβραβεύονται τὰ «ἐπιτεύγματα», ἡ ὑπερβολικὴ αὐτοεκτίμηση, ἡ αἴσθηση τῆς ἀνωτερότητας, ἡ συνεχὴς διεκδίκηση τῆς προσοχῆς ἐκ μέρους τῶν ἄλλων, ἡ διαρκὴς ἐπικέντρωση στὸν ἑαυτό μας κ.λπ. τὰ ὁποῖα ἔχουν ὡς ἀποτέλεσμα αὐτὴν ἀκριβῶς τὴ διόγκωση τοῦ «ἐγώ»!!
Ἑπόμενο εἶναι οἱ ἄνθρωποι νὰ γίνονται ὅλο καὶ πιὸ ἀνταγωνιστικοί, νὰ χαίρονται πολὺ μὲ τὶς ἐπιδοκιμασίες καὶ νὰ… παθαίνουν ἐμμονὴ μὲ τὴν ἐμφάνιση καὶ τὴν ὅλη ὑπεροχή τους!
Τί νὰ πεῖ κανεὶς καὶ γιὰ τὴν καλλιεργούμενη τελειομανία; Αὐτὴ ποὺ κάνει τὴν ἀποτυχία νὰ φαίνεται ὡς… ἐντελῶς ἐξευτελιστική;
Δύο εἰδικοὶ ἐπιστήμονες (ἡ Jean Twenge τοῦ Πανεπιστημίου τοῦ Σὰν Ντιέγκο καὶ ὁ W.Keith Campdell τοῦ Πανεπιστημίου τῆς Τζόρτζια τῶν ΗΠΑ) δημοσίευσαν πρόσφατα ἕνα δημοφιλὲς βιβλίο γιὰ τὸν λεγόμενο «ἐνδημικὸ ναρκισσισμό». Σ’ αὐτό, βασισμένοι στὰ ἐρευνητικά τους στοιχεῖα, τονίζουν ὅτι ὁ ναρκισσισμὸς καθὼς καὶ ἄλλα ἀτομικιστικὰ χαρακτηριστικά, ἔχουν αὐξηθεῖ πολὺ τὶς τελευταῖες δεκαετίες.
Ἀπὸ νεαρῆς ἡλικίας, εἰδικὰ οἱ Ἀμερικανοί, διδάσκονται νὰ εἶναι φιλόδοξοι, ἀνταγωνιστικοί, ὑπὲρ-μαθητές, ὑπερ-φοιτητές, ὑπερ-αθλητές, ὑπερ-πλούσιοι, ὑπερ-ανεξάρτητοι, ὑπερ-άνθρωποι, ὑπερ-ήρωες!!
Οὔτε λόγος νὰ γίνεται γιὰ τὴν ταπείνωση, αὐτὴν ποὺ εἶναι σαφῶς δεῖγμα ἀδυναμίας, αὐτὴ τὴν… παρωχημένη καὶ τὴν… τέλεια ἀποκρουστική!
Ἆραγε πῶς εἶναι δυνατόν, ὅλα αὐτά, νὰ μὴ ἔχουν ἐπιπτώσεις στὴν ψυχικὴ ὑγεία καὶ ὄχι μόνο; Ἤδη 1 στοὺς 5 ἐνήλικες στὶς ΗΠΑ ζεῖ μὲ κάποια ψυχικὴ ἀσθένεια καὶ ἐπαγγελματικὴ ἐξουθένωση!
Ἀλλὰ θὰ συνεχίσουμε καὶ στὸ ἑπόμενο …
Κ. Γ. Παπαδημητρακόπουλος
Σημείωσις:Όλα τα άρθρα
1. Βλέπ. στὸν Ο.Τ. «Η ΛΑΤΡΕΙΑ ΤΟΥ “ΕΓΩ” ΣΤΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΔΙΚΤΥΑ» καὶ «Ἡ τεχνητὴ νοημοσύνη αὐξάνει τὸν ἐγωκεντρισμό μας!».