Ἡ κρίσις τῆς SSPX μὲ τὴν Ρώμην καὶ τὸ ζήτημα τῶν ὁρίων τῆς παπικῆς ἐξουσίας
Νέα σοβαρὴ ἀντιπαράθεση ξέσπασε στοὺς κόλπους τῆς Ρωμαιοκαθολικῆς ἐκκλησίας μετὰ τὴ δημόσια παρέμβαση τῆς Ἀδελφότητας τοῦ Ἁγίου Πίου Ι΄ (SSPX), ἡ ὁποία προειδοποίησε τοὺς πιστοὺς νὰ μὴ υἱοθετοῦν μία «ἀφελῆ ἀντίληψη» περὶ ὑπακοῆς πρὸς τὸν Πάπα, ὅταν, κατὰ τὴν ἄποψή της, τίθενται ζητήματα, ποὺ ἀφοροῦν τὴν ἀκεραιότητα τῆς πίστεως καὶ τὴν ἐκκλησιαστικὴ παράδοση.
Ἡ SSPX, γνωστὴ γιὰ τὴν προσήλωσή της στὴν προγενέστερη λειτουργικὴ καὶ θεολογικὴ παράδοση τῆς Ρωμαιοκαθολικῆς ἐκκλησίας, ὑποστήριξε ὅτι ἡ διαβεβαίωση τοῦ Χριστοῦ πὼς ἡ Ἐκκλησία δὲν θὰ καταλυθεῖ ἀπὸ τὶς δυνάμεις τοῦ κακοῦ, δὲν σημαίνει ὅτι ἀποκλείονται ἀνθρώπινα σφάλματα, συγχύσεις ἢ σοβαρὲς κρίσεις μέσα στὴν ἱστορικὴ πορεία τῆς Ἐκκλησίας.
Ἡ Ἀδελφότητα τόνισε ὅτι ἡ ὑπακοὴ πρὸς τὴν ἐκκλησιαστικὴ ἐξουσία δὲν μπορεῖ νὰ νοεῖται χωρὶς διάκριση, ὑποστηρίζοντας ὅτι ἡ ὑπακοὴ στὴν ἀλήθεια τῆς πίστεως προηγεῖται ἀπὸ κάθε ἀνθρώπινη διοικητικὴ ἀπόφαση.
Αἱ ἀντιρρήσεις ἀπέναντι εἰς τὴν μετασυνοδικὴν πορείαν
Ἡ SSPX ἐπανέφερε τὶς παλαιές της ἀντιρρήσεις σχετικὰ μὲ ὁρισμένες ἐξελίξεις μετὰ τὴ Β΄ Σύνοδο τοῦ Βατικανοῦ (1962-1965), θεωρώντας ὅτι ὁρισμένες μεταγενέστερες θέσεις τῆς Ρώμης ἀπομακρύνθηκαν ἀπὸ τὴν παραδοσιακὴ καθολικὴ διδασκαλία.
Μεταξὺ τῶν θεμάτων, ποὺ προκαλοῦν ἀντιδράσεις βρίσκονται:
– ἡ ἀποδοχὴ μὴ λειτουργικῶν εὐλογιῶν γιὰ ὁμόφυλα ζευγάρια,
– ἡ θεολογικὴ διατύπωση περὶ θρησκευτικοῦ πλουραλισμοῦ,
– ἡ ἀλλαγὴ τῆς στάσης ἀπέναντι στὴ θανατικὴ ποινή,
– ἡ ἀπόρριψη ὁρισμένων παραδοσιακῶν τίτλων ποὺ ἀποδίδονταν στὴν Ὑπεραγία Θεοτόκο.
Ἰδιαίτερα τὸ ζήτημα τῆς θρησκευτικῆς ἐλευθερίας καὶ τοῦ οἰκουμενισμοῦ τῆς Β΄ Βατικανῆς Συνόδου ἀποτελεῖ ἐδῶ καὶ δεκαετίες κεντρικὸ σημεῖο διαφωνίας τῆς SSPX μὲ τὴ Ρώμη. Ἡ Ἀδελφότητα θεωρεῖ ὅτι ὁρισμένες μετασυνοδικὲς ἑρμηνεῖες δημιουργοῦν σύγχυση σχετικὰ μὲ τὴ μοναδικότητα τῆς Ἐκκλησίας καὶ τὴ σχέση της μὲ τὶς ἄλλες χριστιανικὲς ὁμολογίες καὶ τὶς θρησκεῖες.
Ἡ χειροτονία ἐπισκόπων καὶ ἡ ἀντίδρασις τοῦ Βατικανοῦ
Ἡ νέα κρίση κορυφώθηκε μετὰ τὴν ἀπόφαση τῆς SSPX νὰ προχωρήσει σὲ χειροτονία τεσσάρων ἐπισκόπων στὴν Ἐκὸν τῆς Ἑλβετίας χωρὶς τὴν ἄδεια τοῦ Πάπα.
Ἡ Ἁγία Ἕδρα ἀντέδρασε ἐπιβάλλοντας τὶς προβλεπόμενες ἐκκλησιαστικὲς κυρώσεις, θεωρώντας ὅτι ἡ πράξη αὐτὴ παραβιάζει τὴν κανονικὴ τάξη τῆς ἐκκλησίας καὶ τὴν παπικὴ δικαιοδοσία.
Ἡ SSPX, ἀπὸ τὴν πλευρά της, χαρακτήρισε τὶς κυρώσεις ἄδικες καὶ ὑποστήριξε ὅτι ἡ ἐνέργειά της εἶχε ὡς σκοπὸ τὴ διαφύλαξη τῆς παραδοσιακῆς πίστεως καὶ ὄχι τὴ δημιουργία μίας ξεχωριστῆς ἐκκλησιαστικῆς κοινότητας.
Τὸ θεμελιῶδες ἐκκλησιολογικὸν ἐρώτημα
Ἡ σύγκρουση αὐτὴ φέρνει ξανὰ στὸ προσκήνιο ἕνα ἀπὸ τὰ σημαντικότερα ζητήματα τῆς σύγχρονης δυτικῆς ἐκκλησιολογίας: ποιὰ εἶναι τὰ ὅρια τῆς παπικῆς ἐξουσίας καὶ πῶς συνδέεται ἡ ὑπακοὴ πρὸς τὸν Πάπα μὲ τὴν πιστότητα στὴν Παράδοση;
Ἡ παπικὴ ἐκκλησία διδάσκει ὅτι ὁ Πάπας διαθέτει τὸ ἀνώτατο ποιμαντικὸ ἀξίωμα, ἐνῶ τὸ ἀλάθητο ἀφορᾶ συγκεκριμένες καὶ ἐξαιρετικὲς περιπτώσεις ἐπίσημης διδασκαλίας περὶ πίστεως καὶ ἠθῶν. Ἡ SSPX, ἐπικαλούμενη αὐτὴ τὴ διάκριση, ὑποστηρίζει ὅτι ἡ ἀντίσταση σὲ ὁρισμένες ἀποφάσεις δὲν ἀποτελεῖ ἀπόρριψη τῆς Ἐκκλησίας, ἀλλὰ ὑπεράσπιση τῆς ἀλήθειας τῆς πίστεως.
Ὡστόσο, οἱ ἐπικριτὲς τῆς Ἀδελφότητας θεωροῦν ὅτι μία τέτοια στάση μπορεῖ νὰ ὁδηγήσει σὲ ἀμφισβήτηση τῆς ἴδιας τῆς ἐκκλησιαστικῆς ἑνότητας, καθὼς κάθε ὁμάδα θὰ μποροῦσε νὰ κρίνει αὐτοβούλως ποιὲς ἀποφάσεις τῆς ἱεραρχίας ἀποδέχεται.
Μία κρίσις μὲ εὐρυτέρας προεκτάσεις
Ἡ ὑπόθεση τῆς SSPX δὲν ἀφορᾶ μόνο μία ἐσωτερικὴ διαμάχη τοῦ Ρωμαιοκαθολικισμοῦ. Ἀγγίζει εὐρύτερα ζητήματα ποὺ ἀπασχολοῦν τὸν χριστιανικὸ κόσμο: τὴ σχέση μεταξὺ παραδόσεως καὶ νεωτερικότητας, τὴ θέση τῆς Ἐκκλησίας μέσα στὸν σύγχρονο κόσμο καὶ τὰ ὅρια τῆς ἐκκλησιαστικῆς ἐξουσίας.
Γιὰ τοὺς Ὀρθοδόξους παρατηρητές, ἡ συζήτηση αὐτὴ παρουσιάζει ἰδιαίτερο ἐνδιαφέρον, καθὼς ἐπαναφέρει τὸ ζήτημα τῆς σχέσεως πρωτείου καὶ συνοδικότητας, ἀλλὰ καὶ τὸ ἐρώτημα κατὰ πόσο ἡ ἑνότητα τῆς Ἐκκλησίας μπορεῖ νὰ στηρίζεται ἀποκλειστικὰ σὲ μία κεντρικὴ διοικητικὴ ἐξουσία ἢ ἀπαιτεῖ τὴ συμφωνία ὁλόκληρου τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ σώματος μέσα στὴν Παράδοση.
Ἡ νέα σύγκρουση μεταξὺ SSPX καὶ Ρώμης δείχνει ὅτι τὰ τραύματα καὶ οἱ θεολογικὲς ἐντάσεις ποὺ προέκυψαν μετὰ τὴ Β΄ Βατικανὴ Σύνοδο παραμένουν ἐνεργὰ καὶ συνεχίζουν νὰ προκαλοῦν ἔντονες συζητήσεις γιὰ τὸ μέλλον τῆς Δυτικῆς ἐκκλησίας.
Νικόλαος Ρωμανός