Του πρωτοπρεσβύτερου και εφημέριου του Ι.Ν Αγίων Ταξιαρχών Ταξιάρχη Ιστιαίας Ευβοίας Στέφανου Στεφόπουλου
Η αυτοαποκαλούμενη «μετενσάρκωση του Κρίσνα» και “Μητέρα της …θείας αγκαλιάς” Sudhamani Idamannel γνωστή ως Άμμα, αφού παρέσυρε εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως στις κακοδοξίες της και αφου συναντήθηκε με ηγέτες όπως ο Πάπας, κατάφερε και έκτισε μια οικονομική αυτοκρατορία που διαπλέκεται με σχεδόν όλων των ειδών τις εξουσίες.Ωστόσο παρ´ όλες τις προσπάθειες πολλών, δεν κατάφερε να συγκαλύψει τα κάθε είδους σκάνδαλα που έχουν αποκαλυφθεί και τις κατηγορίες εναντίον της ίδιας και των οργανώσεων που είτε της ανήκουν (εμμέσως ή αμέσως) είτε διαπλέκονται με αυτήν.
Ας δούμε ενα-ενα τα στοιχεία και τα ντοκουμέντα για την δράση αυτής της γκουρουιστικής υφής και χαρακτήρα …”μητέρας” (Άμας) και πως κατάφερε να παρουσιάσει το πνευματοκτόνο της (πλην άκρως κερδοφόρο) “κεφαλοκλείδωμα” ως θεραπευτική -σωστική … αγκαλιά:
Μετά από έξι χρόνια απουσίας από τη Γαλλία, η Ινδή “πνευματική οδηγός”, γνωστή παγκοσμίως για τις «θείες αγκαλιές» της, συγκέντρωσε περισσότερους από 5.000 ακόλουθους στην Αρένα της Αιξ-αν-Προβάνς στις 30 Οκτωβρίου 2025. Πέρα από τον ζήλο, όποιον κι αν έχει, στήθηκε μιά πραγματικά κερδοφόρα επιχείρηση.
Η Άμμα, 72 ετών, η «Μητέρα των Αγκαλιών», λατρεμένη γιά πολύ κόσμο, επέστρεψε στη Γαλλία. Για πάνω από σαράντα χρόνια, ταξιδεύει σε όλο τον κόσμο προσφέροντας αγκαλιές που αποσκοπούν, όπως ισχυρίζεται, στη μετάδοση της ειρήνης και της συμπόνιας.
Στην αίθουσα, περισσότεροι από 5.000 άνθρωποι περιμένουν ώρες για να πάρουν το εισιτήριό τους για το «νταρσάν» , (όπου νταρσάν στα σανσκριτικά – darśana – σημαίνει «όραση», «θέα» ή «εμφάνιση» και είναι μια ινδική πνευματική έννοια και αναφέρεται στην ιερή πράξη της θέασης και της επαφής με μια θεότητα μέσω ενός αγάλματος ή εικόνας ή ένός πεφωτισμένου πνευματικού δασκάλου – γκουρού-, μια εμπειρία που θεωρείται αμφίδρομη και χαρίζει θεία ευλογία στον πιστό).
Το κοινό είναι κυρίως γυναίκες, αλλά πολύ ποικιλόμορφο. Στελέχη επιχειρήσεων, δάσκαλοι γιόγκα, συνταξιούχοι και ολόκληρες οικογένειες.
Όταν η Άμμα μπαίνει στη σκηνή, ντυμένη στα λευκά, η Αρένα φαίνεται να κρατάει την ανάσα της. Το σενάριο είναι καλά προβαρισμένο. Η γκουρού ξεδιπλώνει το τελετουργικό της.
Διαλογίζεται, ψάλλει, κηρύττει εσωτερική γαλήνη και μετά κάθεται στον θρόνο της για μια συνεδρία αγκαλιάς. Δέκα δευτερόλεπτα ανά άτομο, ούτε ένα δευτερόλεπτο παραπάνω, για έναν ψίθυρο στο αυτί και μερικά ροδοπέταλα. Κάποιοι φεύγουν κλαίγοντας. Άλλοι, που ήρθαν περισσότερο από περιέργεια παρά από ζήλο, φαίνονται πιο σκεπτικοί.
Πρέπει να πούμε ότι το σκηνικό είναι μάλλον ανησυχητικό. Είναι μια πραγματική μυστικιστική έκθεση που έχει στηθεί. Θυμίαμα, κούκλες, μπλουζάκια, κοσμήματα και «ευλογημένα» σανδάλια πωλούνται σαν ζεστά κέικ. Επισήμως, τα έσοδα ωφελούν την ΜΚΟ Embrace the World, το ανθρωπιστικό μέτωπο του κινήματος. Οι επικριτές του, ωστόσο, καταγγέλλουν μια αδιαφανή οικονομική αυτοκρατορία. Ένα πράγμα είναι σίγουρο: το μηχάνημα λειτουργεί και η Άμμα αναμένεται σε όλη την Ευρώπη!
(Πηγές: Monaco Tribune, 30.10.2025 & Le Parisien, 01.11.2025)
Στη σελίδα https://www.unadfi.org/prevention/cles-pour-comprendre/atteintes-a-la-personne/le-juteux-empire-damma/, ενημερωνόμαστε πως η επικερδής αυτή αυτοκρατορία στήθηκε από την Άμμα, δηλαδή την Σουνταμάνι Ινταμανέλ, την «αγία της αγκαλιάς», πιο γνωστή ως Άμμα.
Αλλά με ποιο κόστος; Κατηγορείται για σωματική κακοποίηση, σεξουαλικές σχέσεις με μαθητές και οικονομική απάτη.
Ο Ζακ Αλμποχέρ, μεταφραστής της Άμμα επί δεκατρία χρόνια (κατείχε σημαντικές θέσεις στους Γιατρούς Χωρίς Σύνορα και στη Διεθνή Επιτροπή του Ερυθρού Σταυρού), ισχυρίζεται σε ένα νέο βιβλίο ότι η Άμμα τον κακοποίησε σεξουαλικά σε αρκετές περιπτώσεις.
Η Γκέιλ Τρέντγουελ, προσωπική βοηθός της Άμμα επί είκοσι χρόνια, δημοσίευσε επίσης ένα βιβλίο στο οποίο ισχυρίζεται ότι ξυλοκοπήθηκε, κακοποιήθηκε λεκτικά και βιάστηκε από τον επικεφαλής της οργάνωσης της Άμμα.
Η Μπριζίτ Κέμλα, η οποία εργαζόταν στην κουζίνα, λέει ότι κλειδώθηκε βίαια σε ένα δωμάτιο για δύο εβδομάδες στο άσραμ όταν η Άμμα ανακάλυψε ότι ήθελε να φύγει.
Όλα ξεκίνησαν το 1975 σε ένα μικρό ψαροχώρι στην Κεράλα της Ινδίας.
Μια 21χρονη γυναίκα, η Sudhamani Idamannel, ισχυριζόταν ότι ήταν κατακλυσμένη από «θεϊκή ευδαιμονία» και ικανή να «κάνει θαύματα».
Η αυτοαποκαλούμενη «μετενσάρκωση του Κρίσνα», έκτοτε άνοιξε ένα άσραμ, αγκάλιασε εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως και συναντήθηκε με ηγέτες όπως ο Πάπας.
Σεβαστή ως αγία στους ανυποψίαστους, ισχυρίζεται ότι θεραπεύει τον καρκίνο και βγάζει ανθρώπους από το κώμα. Έτσι, έχει χτίσει μια επικερδή αυτοκρατορία. Η Άμμα πουλάει βραχιόλια «ευλογημένα από την ιερή της ενέργεια» για 300 δολάρια, κούκλες της για 200 δολάρια και μια ολόκληρη γκάμα προϊόντων περιποίησης δέρματος.
Αλλά πάνω απ’ όλα, διοργανώνει διεθνείς εκδηλώσεις συγκέντρωσης χρημάτων που αποφέρουν δεκάδες εκατομμύρια δολάρια ετησίως. Αυτό της επέτρεψε να καλλιεργήσει μια τεράστια τεχνολογική, ιατρική και επιχειρηματική αυτοκρατορία. Έχει χτίσει ένα κερδοσκοπικό νοσοκομείο, πολλές εταιρείες βιοτεχνολογίας, μια ιατρική σχολή, ερευνητικά κέντρα, εικονικές ακαδημίες, εταιρείες κυβερνοασφάλειας, ένα τηλεοπτικό δίκτυο και κατέχει ακόμη και εκατοντάδες διπλώματα ευρεσιτεχνίας.
Το πρόβλημα είναι ότι η Άμμα έχτισε την αυτοκρατορία της με το πρόσχημα μιας φιλανθρωπικής οργάνωσης, αλλά τα αρχεία δείχνουν ότι τα χρήματα δεν δαπανώνται όπως θα περίμεναν οι δωρητές καθώς από κάθε 100 δολάρια που λαμβάνει, μόνο τέσσερα πηγαίνουν σε προγράμματα επί τόπου. Τα υπόλοιπα κατατίθενται στους προσωπικούς της τραπεζικούς λογαριασμούς. Και σε αντίθεση με άλλες ΜΚΟ, η Άμμα αρνείται να δημοσιεύσει ετήσια έκθεση που να περιγράφει λεπτομερώς τα έσοδα και τα έξοδά της.
Εν τω μεταξύ, οι κάτοικοι και το προσωπικό του άσραμ αγωνίζονται να επιβιώσουν. «Τα συσσωρευμένα κέρδη καθίστανται δυνατά από ένα εθελοντικό εργατικό δυναμικό αρκετών εκατοντάδων εργαζομένων», γράφει ο Γάλλος δημοσιογράφος Jean-Baptiste Malet.
Η ιστορία της καταγωγής της Άμμα περιβάλλεται από μύθους και τρέλα.
Οι βιογραφίες της αποκαλύπτουν ότι ήταν ένα «θεϊκό παιδί που έψαλλε ύμνους στον Κρίσνα από την ηλικία των δύο ετών». «Απορρίφθηκε από την οικογένειά της λόγω του χρώματος του δέρματός της», έλαβε μόνο τέσσερα χρόνια σχολικής εκπαίδευσης, «έπρεπε να ξυπνάει στις 3 π.μ. και να εργάζεται μέχρι τις 11 μ.μ. καθαρίζοντας το σπίτι και τον κήπο», «χτυπήθηκε από τους γονείς της καθώς και από τη θεία και τη γιαγιά της, με τις οποίες στάλθηκε ως υπηρέτρια», ενώ «περνούσε για μεγάλα χρονικά διαστήματα χωρίς φαγητό και μπορεί να κατανάλωνε φύλλα τσαγιού, κοπριά αγελάδας, κομμάτια γυαλιού ή ανθρώπινα περιττώματα»…
«Επικοινωνούσε με ζώα» και «έσκαβε μεγάλες τρύπες για να κρυφτεί από τον κόσμο»…
Μερικά μέλη του προσωπικού της την κατηγορούν ότι διαιωνίζει αυτές τις κακοποιήσεις. Την περιγράφουν ως μια «εξαιρετικά ευέξαπτη γυναίκα που κλωτσάει και χτυπάει».
Το 2012, το Rolling Stone δημοσίευσε ένα άρθρο για την Άμμα που ήδη περιελάμβανε ισχυρισμούς για κακοποίηση. Ο Albohair ισχυρίζεται ότι ήταν μάρτυρας και θύμα ο ίδιος. Πρώην οπαδοί της μιλούν επίσης για ψέματα: «Όταν ενεργούσε σκληρά, έλεγε ότι το έκανε για να καταστρέψει τις αμαρτίες σου. Αν έκανε μια πρόβλεψη που αποδεικνυόταν ψευδής, υποστήριζε ότι το έκανε για να δοκιμάσει την πίστη σου».
Η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι για την Μπριζίτ Τσέμλα ήταν όταν η Άμμα διέταξε όλους να κάψουν τα οικονομικά έγγραφα επειδή είχε ακούσει φήμες για πιθανό έλεγχο. Η Τσέμλα επαναστάτησε. Από εκείνη την ημέρα και μετά, λέει ότι θεωρούνταν προδότης και βρισκόταν υπό συνεχή παρακολούθηση. Τελικά διέφυγε της επιτήρησής τους και τράπηκε σε φυγή, άφραγκη.
Οι επικριτές της είναι ομόφωνοι. Λένε πως η «Άμμα δεν κάνει θαύματα. Είναι η δημιουργός της δικής της μυθολογίας». Δημοσιεύει αμέτρητες δηλώσεις που την παρουσιάζουν ως θεά. Η στρατηγική της είναι να καλλιεργήσει την εξάρτησή της από αυτήν. Εργάζεται επιμελώς για να δημιουργήσει μια παιδική πνευματική αφοσίωση. Σε πολλές περιπτώσεις, έχει πει στους ακολούθους της: «Είμαι η μητέρα σας τώρα».
Υπάρχει ακόμη και ένα DVD που παράγεται από την Άμμα με τίτλο «Είμαι το μωρό της Άμμα», σχεδιασμένο τόσο για παιδιά όσο και για ενήλικες. Για εκείνη, «Ο υπηρέτης δεν έχει προσωπική γνώμη, μόνο απόλυτη υπακοή σε όλα όσα λέει ο αφέντης». Ο Τρέντγουελ δήλωσε επίσης ότι η Άμμα «ενθάρρυνε τον χωρισμό από συγγενείς επειδή η συναισθηματική προσκόλληση στην οικογένεια θεωρούνταν πνευματική αποτυχία».
Ο Αλμποχέρ ισχυρίζεται ότι η Άμμα έχει σκόπιμα υπερβάλει τον ρόλο της ως γκουρού, φοβούμενη ότι θα έχανε ακολούθους από άλλους, πιο θεατρικούς γκουρού. Φέρεται να του μίλησε για «τις τελευταίες ανακαλύψεις της σχετικά με την αφέλεια των Δυτικών και πώς να την εκμεταλλευτούν». Σε αρκετές περιπτώσεις, «η Άμμα ξεκαθάρισε ότι δεν ήταν εκεί για εκλεπτυσμένους, μορφωμένους, ευαίσθητους, σοφούς ή ενάρετους ανθρώπους, αλλά για τις άπορες μάζες», γράφει.
Πολιτικοί στον αντίχειρά της!
Έχοντας γίνει μια από τους μεγαλύτερους εκλαϊκευτές του Ινδουισμού στη σύγχρονη εποχή, η Άμμα παίζει επίσης πολιτικό ρόλο. Συντάσσεται με τους δεξιούς εθνικιστές της RSS . Πολλοί υπουργοί της πολιτείας Hindutva είναι θιασώτες της Άμμα, συμπεριλαμβανομένου του πρώην πρωθυπουργού Atal Behari Vajpayee. Κάποιοι δεν διστάζουν να την αποκαλέσουν μαφία. «Η οργάνωση χρησιμοποιεί τις υπηρεσίες χάκερ και όσοι την επικρίνουν δέχονται τακτικά απειλές”.
Σε μια πρωτοφανή κίνηση, η αστυνομία της Κεράλα απήγγειλε κατηγορίες εναντίον ενός πρώην μέλους της Amritanandamayi mutt και πέντε οργανισμών μέσων ενημέρωσης για δημοσίευση μη κολακευτικών άρθρων σχετικά με αυτήν». Για να μην αναφέρουμε τους πολυάριθμους μυστηριώδεις θανάτους στο άσραμ της Άμμα που δεν έχουν ποτέ διερευνηθεί.
(Πηγή: The Guru, 18/11/2024).
Η παρουσία της πολυμήχανης κυρίας αυτής στην Ελλάδα είναι τουλάχιστον έμμεση και δυστυχώς ενεργή ,καθώς φαίνεται κυρίως μέσω των μαθητών της.
Δραστηριοποιείται μέσω του “παραρτήματος” Amma Hellas.
Η ελληνική ομάδα δηλώνει ότι λειτουργεί με βάση στην Αθήνα και πραγματοποιεί συναντήσεις 1–2 φορές τον μήνα σε Αθήνα και Καλαμάτα, ανοιχτές σε όλους. Δηλώνει επίσης στοιχεία επικοινωνίας και φυσική διεύθυνση στην Αθήνα.
Οι εκδηλώσεις είναι γενικά ανοιχτές και δωρεάν. Για παράδειγμα, η δημόσια εκδήλωση του Swami Shubamrita στην Αθήνα περιλάμβανε βίντεο για την Άμμα, ομιλία, bhajans και καθοδηγούμενο διαλογισμό, με ελεύθερη είσοδο.
Το IAM επίσης παρουσιάζεται ως δωρεάν σεμινάριο περίπου 1½ ημέρας, με δυνατότητα μικρής εισφοράς για οργανωτικά έξοδα. Υπάρχουν μάλιστα διαφορετικές εκδοχές για ενήλικες, νέους 15–18 και παιδιά 10–14 ετών.
Η ελληνική ομάδα δεν παρουσιάζει την Άμμα απλώς ως συγγραφέα ή δασκάλα διαλογισμού. Η ίδια η ιστοσελίδα της προβάλλει ένα ευρύτερο πνευματικό κίνημα, με διδασκαλίες της Άμμα, εμπειρίες πιστών, πνευματικές πρακτικές και δραστηριότητες του διεθνούς κινήματος.
Και οι επισκέπτες από το διεθνές κίνημα είναι πολύ στενοί μαθητές της. Για παράδειγμα, ο Swami Shubamrita παρουσιάζεται ως μοναχός μαθητής της από το 1989 και ως ένας από τους στενότερους μαθητές και προσωπικούς μεταφραστές της. Το IAM (Integrated Amrita Meditation Technique) είναι μια συγκεκριμένη μέθοδος διαλογισμού που συνδέεται με την Άμμα. Δεν είναι απλώς «κάθομαι και αδειάζω το μυαλό μου».
Σύμφωνα με την Amma Hellas, η πρακτική συνδυάζει σωματικές ασκήσεις/διατάσεις, αναπνοή, συγκέντρωση και διαλογισμό. Το σεμινάριο εκμάθησης διαρκεί περίπου 1½ ημέρα.
Ένα σημαντικό στοιχείο είναι ότι η μέθοδος παρουσιάζεται όχι μόνο ως τεχνική χαλάρωσης αλλά ως πνευματική πρακτική. Συνδέεται με τις διδασκαλίες της Άμμα και με την καλλιέργεια ιδιοτήτων όπως η αυτοπαρατήρηση, η συγκέντρωση, η συμπόνια και η εσωτερική γαλήνη.
Τι είναι το Embracing the World που αναφέρθηκε παραπανω;
Το ETW είναι το όνομα που χρησιμοποιείται για ένα παγκόσμιο δίκτυο φιλανθρωπικών οργανώσεων, τοπικών οργανώσεων και ομάδων εθελοντών, που ξεκίνησε από τις ανθρωπιστικές δραστηριότητες της Mata Amritanandamayi Math (M.A. Math) στην Ινδία. Η ίδια η οργάνωση αναφέρει σήμερα παρουσία σε περισσότερες από 40 χώρες ενώ στην κεντρική σελίδα της Amma αναφέρεται αριθμός 48 χωρών.
Το κεντρικό σημείο του δικτύου είναι το Amritapuri στην Κεράλα της Ινδίας, το άσραμ της Amma. Η επίσημη ιστοσελίδα το χαρακτηρίζει «διεθνή έδρα» του Embracing the World. Εκεί ζουν περίπου 3.500 κάτοικοι, μεταξύ των οποίων μοναχοί/μαθητές, πνευματικοί αναζητητές και οικογένειες, και πραγματοποιούνται πνευματικές πρακτικές και εθελοντική εργασία.
Τι κάνει;
Το ETW παρουσιάζει την αποστολή του γύρω από πέντε βασικές ανάγκες:
τροφή – στέγη – εκπαίδευση – υγειονομική περίθαλψη – βιοπορισμός.
Στην πράξη αναφέρει δράσεις όπως:
δωρεάν ή επιδοτούμενη υγειονομική περίθαλψη,
σχολεία και εκπαίδευση,
βοήθεια σε άστεγους και φτωχές οικογένειες,
αντιμετώπιση φυσικών καταστροφών,
στήριξη γυναικών,
περιβαλλοντικά προγράμματα,
εθελοντικές δράσεις,
επισιτιστική βοήθεια.
Η οργάνωση συνδέει αυτές τις δράσεις άμεσα με τη διδασκαλία της Amma ότι η πνευματικότητα πρέπει να εκφράζεται μέσω της ανιδιοτελούς υπηρεσίας.
Είναι ένας ενιαίος «παγκόσμιος οργανισμός»;
Εδώ υπάρχει μια πολύ σημαντική λεπτομέρεια.
Το Embracing the World δεν φαίνεται να είναι μία ενιαία παγκόσμια εταιρεία με υποκαταστήματα, όπως θα ήταν για παράδειγμα μια πολυεθνική εταιρεία.
Η ίδια η Amma το περιγράφει ως: παγκόσμιο δίκτυο τοπικών, περιφερειακών και εθνικών μη κερδοσκοπικών οργανώσεων και άτυπων ομάδων εθελοντών.
Αυτό φαίνεται και από τον κατάλογο των χωρών: υπάρχουν διαφορετικές νομικές οντότητες, σύλλογοι, ιδρύματα και ομάδες.
Για παράδειγμα, στη Γερμανία αναφέρεται το Seminarzentrum – Hof Herrenberg e.V., στην Ιταλία το M.A. Center Italy, στην Πολωνία το Stowarzyszenie Amma-Polska, ενώ για την Ελλάδα αναφέρεται η Amma Greece.
Και ποια είναι η σχέση με την πνευματική πλευρά;
Το Embracing the World δεν είναι μόνο φιλανθρωπικό δίκτυο. Είναι άμεσα συνδεδεμένο με την πνευματική παράδοση της Amma.
Η ίδια η επίσημη ιστοσελίδα λέει ότι η Amma είναι ταυτόχρονα πνευματική δασκάλα και ανθρωπιστική ηγέτιδα, ενώ το Amritapuri αποτελεί το κέντρο τόσο της πνευματικής όσο και της ανθρωπιστικής δραστηριότητας.
Μάλιστα, η επίσημη σελίδα αναφέρει ότι οι τοπικές δράσεις συχνά ξεκινούν από ανθρώπους που, αφού γνωρίσουν την Amma, εμπνέονται από το παράδειγμά της και ξεκινούν δραστηριότητες υπηρεσίας στην κοινότητά τους. Οι συντονιστές, σύμφωνα με την ίδια πηγή, ζητούν καθοδήγηση από την Amma για τον σχεδιασμό των δράσεων.
Αυτό σημαίνει ότι υπάρχει σαφής πνευματική σύνδεση ανάμεσα στη φιλανθρωπία και στο κίνημα της Amma. Θυμίζει έντονα πρακτική σέκτας με καμουφλαρισμένη με φιλανθρωπικές-ανθρωπιστικές δρασεις προσηλυτιστική δραστηριότητα.
Κάτι ακόμα πολύ ενδιαφέρον
Η ίδια η Amma λέει ότι δεν ζητά από κανέναν να αλλάξει θρησκεία και ότι μπορεί κάποιος να εμβαθύνει στις δικές του θρησκευτικές αξίες.
Αυτό είναι διαφορετικό από την εικόνα μιας κλασικής προσηλυτιστικής αίρεσης απ τη μια αλλά και κλασσική περίπτωση νεοεποχίτικης νοοτροπίας σύμφωνα με την οποία -όπως εξηγούσε ο μακαριστός π. Αντώνιος Αλεβιζόπουλος – δεν ενδιαφέρει τη “Νέα Εποχή” να μην πηγαίνουν οι άνθρωποι στις Εκκλησίες, αλλά να πηγαίνουν με αλλοιωμένο το ορθόδοξο φρόνημα.
Να εκκλησιάζονται, δηλαδή, να προσεύχονται, να λατρεύουν τον Θεό αλλά ταυτόχρονα να κάνουν γιόγκα, διαλογισμό, να μελετούν τις ανατολικές “πνευματικότητες” .
Από την άλλη, εάν θέλουμε πραγματικά να εξετάσουμε αν υπάρχει κάτι μεμπτό, το κρίσιμο δεν είναι τομείς όπως η φιλανθρωπία. Μπορεί μια ομάδα να κάνει πραγματικά πολύ σημαντικό ανθρωπιστικό έργο και ταυτόχρονα να έχει προβληματικές πρακτικές σε άλλα επίπεδα.
Ορθόδοξη Θεώρηση.
Ἀπὸ τὴν πλευρὰ τῆς Ὀρθόδοξης πνευματικότητας, τὸ φαινόμενο τῶν λεγόμενων γκουροὺ ἀναδεικνύει μία σοβαρὴ διαστρέβλωση τῆς σχέσης πνευματικοῦ πατέρα καὶ πνευματικοῦ τέκνου. Στὴν Ὀρθοδοξία ὁ πνευματικὸς καθοδηγητής ὑπηρετεῖ τὴν ἐλευθερία τοῦ προσώπου καὶ τὴν ὠρίμανση τῆς συνείδησης.
Ἡ προσωπολατρία, ἡ οἰκονομικὴ ἐκμετάλλευση καὶ ἡ διάλυση τῶν φυσικῶν δεσμῶν τῆς οἰκογένειας ἀντιβαίνουν στὸ χριστιανικὸ ἦθος. Ἡ περίπτωση της Άμμας λειτουργεῖ ὡς ὑπενθύμιση τοῦ πόσο εὔκολα ἡ πνευματικὴ ἀναζήτηση μπορεῖ νὰ μετατραπεῖ σὲ μηχανισμὸ χειραγώγησης ὅταν ἀπουσιάζει ἡ πνευματικὴ διάκριση καὶ ἡ ζωντανὴ εκκλησιαστική ζωή.