Ὁ μεταψυχροπολεμικὸς κόσμος ἔφτασε στὸ τέλος του. Ἡ παλαιὰ τάξη πραγμάτων ἑνὸς κόσμου ποὺ μὲ ἀπαρχὴ τὴν τριετία 1989-1992 χαρακτηρίστηκε ἀπὸ τὴν ἐπικυριαρχία τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν τῆς Ἀμερικῆς, καὶ ἀπὸ τὴν διακήρυξη μίας ἀμερικανοκεντρικῆς νέας τάξης πραγμάτων ἀπὸ τὸν George H.W. Bush τὸ 1990, δὲν ὑπάρχει πιά.
Ἡ ἐποχὴ ποὺ ἀφήνουμε πίσω μας, καὶ τῆς ὁποίας τὸ λυκόφως καὶ ἡ Δύση διαφαίνεται στὸν ἱστορικὸ ὁρίζοντα, μὲ ὅσα ἐξελίσσονται μπροστὰ στὰ ματιά μας στὴν Οὐκρανία, χωρίζεται σὲ δύο διαφορετικὲς ἱστορικὲς περιόδους ἢ φάσεις.
Ἡ πρώτη περίοδος τοῦ μεταψυχροπολεμικοῦ κόσμου ἔχει τὶς ρίζες της στὴν βαθμιαία ἀποδυνάμωση καὶ τελικὴ κατάρρευση τῆς ἰσχύος τῆς Ρωσίας, ἡ ὁποία ὁδήγησε στὴν ἀποσύνθεση τῆς Σοβιετικῆς Ἕνωσης στὴν Ἀνατολικὴ Εὐρώπη, ἄνοιξε τὸν δρόμο γιὰ τὴν ἐπανένωση τῆς Γερμανίας καὶ σὲ συνδυασμὸ μὲ τὴν ἐπίσημη λήξη τοῦ Συμφώνου τῆς Βαρσοβίας εἶχε ὡς ἀποτέλεσμα τὴν ἀνασύσταση τῆς Κεντρικῆς Εὐρώπης, καὶ τὴν διάλυση τῆς Γιουγκοσλαβίας στὴν Νοτιοανατολικὴ Εὐρώπη, μὲ τελικὸ ἀποτέλεσμα τὴ ριζικὴ μεταβολὴ τῆς δομῆς ἰσχύος σὲ ὁλόκληρη τὴν εὐρωπαϊκὴ ἤπειρο. Σφραγῖδα τοῦ μὴ στενὰ εὐρωκεντρικοῦ νοήματος καὶ τοῦ ἐξωευρωπαϊκοῦ χαρακτήρα τῆς ἔναρξης αὐτῆς τῆς ἐποχῆς ἀποτελεῖ ὁ Πόλεμος τοῦ Κόλπου τὸ 1990 στὴ Μεσοποταμία. Ἡ πρώτη αὐτὴ φάση διαμόρφωσης τοῦ μεταψυχροπολεμικοῦ κόσμου ὁλοκληρώθηκε μὲ τὴν ἐπέκταση τοῦ Ὀργανισμοῦ Βορειοατλαντικοῦ Συμφώνου (ΝΑΤΟ) στὴν ἀνασυσταθεῖσα πλέον Κεντρικὴ Εὐρώπη τὸ 1999.
Ἡ ἑπόμενη μεταψυχροπολεμικὴ περίοδος ξεκίνησε μὲ τὶς ἐπιθέσεις τῆς 11ης Σεπτεμβρίου τὸ 2001 καὶ τὴν ἀνακήρυξη ἀπὸ τὸν George W. Bush τὸν νεότερο (γιὸ τοῦ προηγούμενου) τῆς ἔναρξης τοῦ πολέμου κατὰ τῆς τρομοκρατίας, μὲ πυρῆνα ἀρχικὰ τὴν Κεντρικὴ Ἀσία (Ἀφγανιστὰν) καὶ στὴ συνέχεια τὴ Μεσοποταμία (Ἰράκ), καθὼς καὶ μὲ τὴν ἐπέκταση τοῦ ΝΑΤΟ στὴν Ἀνατολικὴ Εὐρώπη τὸ 2004. Ἡ δεύτερη καὶ τελευταία αὐτὴ φάση οἰκοδόμησης ἑνὸς μεταψυχροπολεμικοῦ κόσμου-χάους ὁλοκληρώθηκε τὸ 2021, μὲ τὴν εἰσβολὴ στὸ Καπιτώλιο στὴν Οὐάσινγκτον τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν, τὴν πτώση τῆς Καμποὺλ καὶ τὴν χαοτικὴ ἀποχώρηση τοῦ ΝΑΤΟ ἀπὸ τὸ Ἀφγανιστὰν στὴν Κεντρικὴ Ἀσία, τὴν ἀνακοίνωση γιὰ τὸν ἐπίσημο τερματισμὸ τῆς παρουσίας καὶ τὴν ἀποχώρηση τῶν ἀμερικανικῶν στρατευμάτων ἀπὸ τὸ Ἰρὰκ στὴ Μεσοποταμία, καὶ τὴν ἐγκατάλειψη τῆς Οὐκρανίας στὴν Ἀνατολικὴ Εὐρώπη. Ἐὰν οἱ Ἡνωμένες Πολιτεῖες δὲν παραιτοῦνταν ἐκ τῶν προτέρων ἀπὸ τὴν ὑπεράσπισή της, ἡ Οὐκρανία θὰ ἦταν γιὰ τὴν Ἀνατολικὴ Εὐρώπη ὅ,τι ἦταν τὸ Ἰρὰκ γιὰ τὴ Μέση Ἀνατολὴ καὶ τὸ Ἀφγανιστὰν γιὰ τὴν Κεντρικὴ Ἀσία.
Ἡ ὁριστικοποίηση τοῦ τέλους τῆς μεταψυχροπολεμικῆς ἀμερικανοκεντρικῆς ἀταξίας, δηλαδὴ ἡ ὁλοκλήρωση τῆς ἐποχῆς τῆς ἐπικυριαρχίας τῶν Η.Π.Α, θὰ σφραγιστεῖ ἀπὸ τὴν ἐπαναβεβαίωση τῆς ἰσχύος τῆς Ρωσίας σὲ δύο μέτωπα: ἀρχικὰ στὴν Κεντρικὴ Ἀσία, μὲ τὴν ἀποστολὴ δυνάμεων τοῦ Ὀργανισμοῦ τῆς Συνθήκης Συλλογικῆς Ἀσφάλειας (ΟΣΣΑ) στὸ Καζακστάν, καὶ ἔπειτα στὴν Ἀνατολικὴ Εὐρώπη, μὲ τὰ γεγονότα ποὺ βρίσκονται σὲ ἐξέλιξη στὴν Οὐκρανία καὶ τὴν πρόσφατη διακήρυξη τῶν ρωσικῶν κόκκινων γραμμῶν, δηλαδὴ τῶν ἀπαιτήσεων τῆς Μόσχας γιὰ νομικὰ δεσμευτικὲς ἐγγυήσεις γιὰ τὴν ὑποτιθέμενη ἀσφάλεια τῆς Ρωσικῆς Ὁμοσπονδίας ἀπὸ τὶς Ἡνωμένες Πολιτεῖες τῆς Ἀμερικῆς καὶ τοὺς συμμάχους τους, οἱ ὁποῖες περιλαμβάνουν τὰ ἑξῆς: (1) τὸν ἀποκλεισμὸ τῆς περαιτέρω διεύρυνσης τοῦ ΝΑΤΟ, (2) τὴν ἀπόσυρση τῆς λεγόμενης φόρμουλας τῆς συνόδου κορυφῆς τοῦ Βουκουρεστίου, ποὺ ἔλαβε χώρα τὴν περίοδο τῆς Προεδρίας τοῦ George W. Bush τοῦ νεότερου καὶ προέβλεπε ὅτι ἡ Οὐκρανία καὶ ἡ Γεωργία θὰ γίνουν μέλη τοῦ Ὀργανισμοῦ, (3) τὴν ἀπόρριψη τῆς δημιουργίας στρατιωτικῶν βάσεων στὸ ἔδαφος πρώην σοβιετικῶν κρατῶν, καὶ (4) τὴν ἐπαναφορὰ τῶν στρατιωτικῶν ἐπιχειρησιακῶν δυνατοτήτων τοῦ ΝΑΤΟ, συμπεριλαμβανομένων τῶν ἐπιθετικῶν, καὶ τῶν ὑποδομῶν του στὸ ἐπίπεδο τοῦ 1997, ὅταν ὑπογράφηκε ἡ Ἱδρυτικὴ Πράξη ΝΑΤΟ-Ρωσίας.
Οἱ κόκκινες γραμμὲς τῆς Μόσχας ἔχουν μεγάλο εὖρος προκειμένου νὰ θέσουν ἕνα διευρυμένο πλαίσιο διαπραγμάτευσης, μέσῳ ἐξαναγκασμοῦ, καὶ νὰ μποροῦν δυνητικὰ νὰ μειωθοῦν, ἀλλὰ ὄχι νὰ ξεθωριάσουν. Καὶ μὲ αὐτὲς ἐπιστρέφουμε στὸν καιρὸ πρὶν ἀπὸ τὴν ἐπέκταση τοῦ Ὀργανισμοῦ Βορειοατλαντικοῦ Συμφώνου στὴν Κεντρικὴ Εὐρώπη τὸ 1999, δηλαδὴ πρὶν ἀπὸ τὸ τέλος τῆς πρώτης μεταψυχροπολεμικῆς περιόδου.
Ἀσφαλῶς, τὰ προηγούμενα φανερώνουν πέραν πάσης ἀμφιβολίας πὼς τὸ ζήτημα δὲν εἶναι ἁπλῶς καὶ μόνο ἡ Οὐκρανία. Μία τέτοια ἑστίαση ὁδηγεῖ ἂν ὄχι σὲ ἱστορική, σίγουρα σὲ πολιτικὴ τύφλωση. Οἱ προσπάθειες τῆς Μόσχας εἶναι πολυεπίπεδες καὶ ἔχουν τόσο εὐρωπαϊκὲς ὅσο καὶ ἐξωευρωπαϊκὲς διαστάσεις.
Σὲ ὅ,τι ἀφορᾶ τὸ εὐρωκεντρικὸ μεταψυχροπολεμικὸ ἱστορικὸ πλαίσιο ἀποτελοῦν προσπάθειες μεταβολῆς τῶν ἑτεροβαρῶν ἰσορροπιῶν ποὺ προέκυψαν γιὰ τὴ Ρωσικὴ Ὁμοσπονδία μετὰ ἀπὸ τὴν κατάρρευση τῆς ἰσχύος τῆς Σοβιετικῆς Ρωσίας, τὴν ἐπανένωση τῆς Γερμανίας, τὴν ἀνασύσταση καὶ στὴ συνέχεια τὴν ἐξάρτηση τῆς Κεντρικῆς Εὐρώπης ἀπὸ τὶς Ἡνωμένες Πολιτεῖες τῆς Ἀμερικῆς (1991-1999), τὴ διάλυση τῆς Γιουγκοσλαβίας καὶ τὴν ἐπέκταση τοῦ ΝΑΤΟ τόσο στὸ Νότιο Παρευξείνιο ὅσο καὶ στὸ Βόρειο Βαλτικὸ τμῆμα τῆς Ἀνατολικῆς Εὐρώπης (1991-1999-2004), ποὺ συνεχίστηκε καὶ στὶς ἀκτὲς τῆς Ἀδριατικῆς (2009, 2020).
Αὐτὸ ποὺ διαδραματίζεται μπροστὰ στὰ μάτιά μας εἶναι ἡ ἐπανάκαμψη καὶ ἡ ἐπαναβεβαίωση τῆς ρωσικῆς ἰσχύος, ἡ ὁποία δὲν πρέπει νὰ ἀγνοηθεῖ.
Ἡ Μόσχα, παρόλο ποὺ ἀντιλαμβάνεται τὸ ΝΑΤΟ ὡς ἐπιθετικὸ μηχανισμὸ καὶ ὄχι ὡς ἀμυντικὴ συμμαχία, ἐπικαλούμενη τὰ παραδείγματα τοῦ Ἰράκ, τῆς Λιβύης καὶ τοῦ Ἀφγανιστάν, στὴν πραγματικότητα πλέον δὲν τὸ θεωρεῖ ὡς ἄμεση ἀπειλὴ γιὰ τὴν ἀσφάλειά της, μὲ ἐξαίρεση τὴ ΝΑΤΟϊκή ἀσπίδα ἀντιπυραυλικῆς ἄμυνας, δηλαδὴ τὰ πυραυλικὰ συγκροτήματα Aegis Ashore, στὴ Ρουμανία καὶ τὴν Πολωνία. Οὐσιαστικά, μετὰ ἀπὸ τὴν ἧττα καὶ το φιάσκο στὸ Ἀφγανιστάν, ὅπου φανερώθηκαν οἱ μαχητικὲς ἱκανότητες τοῦ Ὀργανισμοῦ Βορειοατλαντικοῦ Συμφώνου, ἀντιλαμβάνεται τὸ ΝΑΤΟ μᾶλλον ὡς ἕνα πολιτικὸ γίγαντα μὲ στρατιωτικὰ καὶ στρατηγικὰ πήλινα πόδια. Ἡ ἀντίληψη αὐτή, σὲ συνδυασμὸ μὲ τὴν ἐκτίμηση ὅτι οἱ Ἡνωμένες Πολιτεῖες τῆς Ἀμερικῆς σὲ καμία περίπτωση δὲν πρόκειται νὰ πολεμήσουν στὴν Εὐρώπη ἐναντίον μίας πυρηνικῆς δύναμης, ἔχει ὁδηγήσει τὴν Ρωσία στὶς προσπάθειες ἐπαναβεβαίωσης τῆς ἰσχύος της.
Ἡ Μόσχα, πέρα ἀπὸ τὴ μερικὴ ἀλλαγὴ τῶν ἰσορροπιῶν ποὺ προέκυψαν μεταψυχροπολεμικὰ ἀπὸ τὴ ριζικὴ μεταβολὴ τῆς δομῆς ἰσχύος στὸ σύνολο τῆς εὐρωπαϊκῆς ἠπείρου, ἐπιπλέον ἀποσκοπεῖ ―μέσῳ τῆς ἐπίδειξης τῶν ἱκανοτήτων, τῆς ἀξιοπιστίας καὶ τῆς ἀποτελεσματικότητας τῆς στρατιωτικῆς της ἰσχύος, καθὼς καὶ τῆς πολιτικῆς της ἀποφασιστικότητας―, στὴν ἀντικατάσταση τῆς ὑπάρχουσας τάξης πραγμάτων στὴν Εὐρώπη σὲ ἐπίπεδο ἀσφάλειας, ποὺ βασίζεται στὴν μονομερῆ ἐξάρτηση ἀπὸ τὶς Η.Π.Α καὶ τὴν κεντρικότητα τοῦ ΝΑΤΟ, ἀπὸ μία νέα εὐρωπαϊκὴ ἀρχιτεκτονικὴ ἢ τάξη ἀσφάλειας ποὺ θὰ ἑδράζεται σὲ δύο πυλῶνες, μὲ κέντρα τὴν Οὐάσιγκτον καὶ τὴ Μόσχα.
Τὸ Παρίσι, ἀπὸ τὴν πλευρά του, παρόλη τὴν ἀδυναμία του προσπαθεῖ νὰ προωθήσει μία κάποια εὐρωπαϊκὴ στρατηγικὴ αὐτονομία, δηλαδὴ ἕνας εἶδος στρατηγικῆς ἀπεξάρτησης κρατῶν τῆς Εὐρωπαϊκῆς Ἕνωσης ἀπὸ τὶς Ἡνωμένες Πολιτεῖες, καθὼς τὸ τέλος τοῦ μεταψυχροπολεμικοῦ κόσμου δὲν εἶναι παρὰ ἡ ἀρχὴ τῆς μετὰ-ἀμερικανικῆς ἐποχῆς. Γαλλικὴ Δημοκρατία καὶ Ρωσικὴ Ὁμοσπονδία, μὲ διαφορετικοὺς τρόπους, μέσα καὶ σκοπούς, πιέζουν γιὰ τὴν ἀπαρχὴ τῆς μετὰ-μονοπολικῆς καὶ μετὰ-ἀμερικανικῆς ἐποχῆς στὴν Εὐρώπη, ὅπως συμβαίνει καὶ στὸν ὑπόλοιπο πλανήτη. Τὸ εἴδαμε στὴν Κεντρικὴ Ἀσία καὶ τὴ Μέση Ἀνατολή. Τὸ βλέπουμε στὸ ξεκίνημά του καὶ στὴν Ἀνατολικὴ Εὐρώπη, καὶ θὰ συνεχίσουμε νὰ τὸ βλέπουμε στὸ προσεχὲς μέλλον μὲ μεγαλύτερες ἀντιστάσεις, ἐντάσεις καὶ κρίσεις. Ἡ Οὐκρανία βρίσκεται στὴν πρώτη γραμμὴ αὐτῆς τῆς νέας εὐρωπαϊκῆς τάξης ― ἤ ἀταξίας.
Ὁλοκληρώνοντας, θὰ πρέπει νὰ ἐπισημάνουμε ὅτι παρόλο ποὺ ἡ προσέγγιση ποὺ προηγήθηκε εἶναι πλήρης ὡς πρὸς τὸ πλαίσιο ποὺ ἐξετάζει, εἶναι ὑπὲρ τοῦ δέοντος ρωσοκεντρικὴ καὶ εὐρωκεντρική, καὶ περιορισμένη ἀποκλειστικὰ στὴν τελευταία τριαντακονταετία, τὴν ὁποία συμβατικὰ ὀνομάζουμε μεταψυχροπολεμικὴ ἐποχὴ (1989-1992 μέχρι τὸ 2021-2022). Ἐντούτοις, ἐὰν διευρυνθεῖ τὸ γεωγραφικὸ καὶ ἱστορικὸ πλαίσιο, τὰ νοήματα ποὺ ἀναδύονται ἐμπλουτίζονται παραπέμποντας στὶς πτυχὲς ποὺ ἀναδείξαμε στὴν Κοσμοϊδιογλωσσία σὲ πρόσφατο κείμενο μὲ θέμα τὴν ἐπιστροφὴ τῶν ζωτικῶν μετώπων τοῦ Μεγάλου Πολέμου.
Πηγή: cosmoidioglossia.blogspot.com