Τοῦ Σεβ. Ζιμπάμπουε Σεραφείμ Κυκκώτη
Αὐτή ἡ Κυριακή, πού εἶναι γνωστή ὡς ἡ Κυριακή τοῦ Τελώνη καί τοῦ Φαρισαίου, ἀποτελεῖ ἕνα σημαντικό γεγονός μέσα στή λειτουργική ζωή τῆς Ἐκκλησίας μας.
Ἀπό σήμερα ἀρχίζουμε νά χρησιμοποιοῦμε στίς καθημερινές προσευχές μας τούς ὕμνους τοῦ Τριωδίου. Τά κείμενα αὐτά ἐπικεντρώνονται στή σημασία τῆς προσευχῆς καί τῆς μετάνοιας, ὡς μέσα πού μᾶς προετοιμάζουν πνευματικά μέ πίστη, ἀγάπη καί ταπείνωση νά ζήσουμε τά μεγάλα γεγονότα τῆς ζωῆς τοῦ Κυρίου καί Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ.
Νά διδαχθοῦμε ἀπό τήν ταπείνωσή Του, ἀπό τά θαύματά Του, ἀπό τήν Σταυρική Του θυσία κι ἀπό τό μεγαλεῖον τῆς ἀγάπης Του γιά τούς πονεμένους καί τούς στερημένους, γιά τούς ἀσθενεῖς, τά ὀρφανά καί τίς χῆρες. Γιά νά μπορέσουμε μέ τήν βοήθεια τῶν πνευματικῶν μας συμβούλων, κληρικῶν μας, Θεολόγων καί κατηχητῶν νά θεραπεύσουμε τά πάθη μας καί τίς ἀδυναμίες μας, ἔτσι ὥστε στό τέλος νά ζήσουμε τήν χαρά τῆς Ἀναστάσεως καί τήν κοινή ἐλπίδα τῆς ἐν Χριστῷ σωτηρίας μας.
Μέσα στή χρονική αὐτή περίοδο τῶν ἑβδομῆντα ἡμερῶν πρίν ἀπό τό Πάσχα, ἡ Ἐκκλησία μας μᾶς προτρέπει μέ τούς ὕμνους της νά ἀποκτήσουμε ἀληθινή ταπείνωση καί μετάνοια, πού εἶναι τά ἀπαραίτητα μέσα γιά τήν ἐπίτευξη τοῦ σκοποῦ τῆς ζωῆς μας, τῆς ἐν Χριστῷ δηλαδή σωτηρίας μας.
Ἡ παραβολή τοῦ Τελώνη καί τοῦ Φαρισαίου μᾶς διδάσκει ὅτι μόνο μέσα ἀπό μία μεγάλη ἀπόφαση μετάνοιας καί ταπείνωσης, θά μπορέσει ὁ ἄνθρωπος νά ὑψωθεῖ ἀληθινά, νά δικαιωθεῖ ἀπό τόν Θεό, γιά νά ζήσει τή λύτρωσή του ἀπό τήν ἁμαρτία καί τή σωτηρία του.
Ἡ μετάνοια εἶναι συνειδητοποίηση τῆς ἀνεπάρκειας τῆς ἀνθρώπινης αὐτοτέλειας. Ἐκεῖ πού ὁ ἄνθρωπος νομίζει ὅτι τά ξέρει ὅλα τό ἀποτέλεσμα εἶναι νά σφάλλει, τά κάνει δηλαδή «θάλασσα», ἀδικεῖ τόν ἑαυτό του καί τούς ἄλλους, ἁμαρτάνει, ὑποφέρει. Ἡ μετάνοια εἶναι ἡ προσπάθειά μας νά ζήσουμε κοντά στό Θεό, μέ τό Θεῖο Του θέλημα.
Ἡ πραγματική μετάνοια εἶναι ἡ προσπάθειά μας νά ζοῦμε σύμφωνα μέ τίς Θεῖες Ἐντολές, νά ἔχουμε ἔτσι μία προσωπική ἐπικοινωνία μέ τό Θεό καί μέ τούς ἀνθρώπους πού συναντοῦμε στόν καθημερινό βίο τῆς ζωῆς. Τελικά ἡ ὑπόθεση τῆς μετάνοιάς μας εἶναι ἡ ἀλλαγή τοῦ τρόπου τῆς ὑπάρξεώς μας, εἶναι δηλαδή ἕνας νέος τρόπος ζωῆς. Εἶναι ἡ χριστιανική ζωή, ὅπως τό φωτισμένο παράδειγμα τῶν ἁγίων μας, ὅπως τό παράδειγμα τοῦ ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Προδρόμου, ὅπως τό παράδειγμα τῆς ἁγίας ζωῆς τῶν ἁγίων πού φέρουμε τό ὄνομά τους.
Ἡ ταπείνωση καί ἡ ἁπλότητα τοῦ χαρακτήρα τῆς ζωῆς τῶν ἁγίων μας εἶναι τά ἅγια χαρίσματά τους πού τούς κινοῦν νά ἀγαποῦν καί νά βοηθοῦν ὅλους τούς ἀνθρώπους. Στούς ἀνθρώπους ὅμως πού κυριαρχεῖ ἡ ἔπαρση καί ὁ ἐγωϊσμός, ὄχι μόνο δέν ἔχουν διάθεση νά βοηθοῦν τούς διπλανούς τους, ἀλλά ἀρχίζουν νά κατηγοροῦν καί νά συκοφαντοῦν ὅσους μέ ταπείνωση καί ἁπλότητα προσπαθοῦν νά βοηθοῦν τούς συνανθρώπους τους.
Γιά νά κατανοήσουμε ὅμως τούς Φαρισαίους τῆς ἐποχῆς μας πρέπει νά δοῦμε ἀπό κοντά τόν Φαρισαῖον τῆς Παραβολῆς τῆς σημερινῆς Εὐαγγελικῆς Περικοπῆς. Ὁ Φαρισαῖος λοιπόν τῆς Εὐαγγελικῆς Περικοπῆς, μέ τόν τρόπο πού εἰσέρχεται στό Ναό, γιά νά προσευχηθεῖ, μᾶς ἀποκαλύπτει ὁλόκληρο τόν ἐσωτερικό ψυχικό του κόσμο. Τόν βλέπουμε μέ ὑπεροψία νά ἔχει ἀπόλυτη ἐμπιστοσύνη στόν ἑαυτό του καί στίς δῆθεν καλές του πράξεις. Γι’ αὐτό θεωρεῖ τόν ἑαυτό του ὡς τόν μεγαλύτερο ἅγιον. Ἔφθασε δηλαδή σέ μία αὐτοδικαίωση τοῦ ἑαυτοῦ του. Θεωρεῖ τόν ἑαυτό του ἐντελῶς διαφορετικό ἀπό τούς ἄλλους.
Γιά τόν Φαρισαῖον ὅλοι οἱ ἄνθρωποι εἶναι ἁμαρτωλοί πού πρέπει νά τιμωρηθοῦν ἀπό τόν Θεόν. Ὁ Φαρισαῖος εἶναι ἄσπλαγχνος πρός τούς συνανθρώπους του. Νομίζει ὅτι μόνον αὐτός εἶναι δίκαιος καί τηρητής τοῦ νόμου τοῦ Θεοῦ. Γι’ αὐτό ὁ Φαρισαῖος κατακρίνει, περιφρονεῖ καί ἀπορρίπτει τόν Τελώνη, ὅπως καί κάθε ἄλλον ἄνθρωπον θεωρώντας τους μεγάλους ἁμαρτωλούς πού δέν ἔχουν καμιά ἐλπίδα σωτηρίας. Ὁ Φαρισαῖος ἀναφέρει στόν Θεό τά καλά του ἔργα, ὄχι ἀπό διάθεση πίστεως στόν Θεόν, ἀλλά γιά νά ἐξυψώσει τόν ἑαυτόν του. Θεωρεῖ ἀσυνείδητα τόν ἑαυτόν του Θεόν, τοποθετεῖ μᾶλλον στήν θέση τοῦ Θεοῦ τόν ἑαυτόν του. Τόν Θεόν τό θεωρεῖ περιττόν στήν ζωή του κι ἔτσι γίνεται θεομπαίκτης.
Θεοπαῖκτες στήν ἐποχή μας μποροῦν νά γίνουν κι ὅσοι εἶναι ἐπικεφαλῆς μας, εἴτε χωρῶν, εἴτε ὀργανισμῶν, εἴτε θρησκειῶν, εἴτε ἑταιρειῶν, εἴτε οἰκογενειῶν, καί μᾶς δημιουργοῦν χάος, πολέμους, διαφθορά, βία, οἰκονομική καταστροφή, ἀναστατώσεις καί ἀπουσία ἑνότητας, εἰρήνης, ἀσφάλειας καί δικαιοσύνης. Οἱ ἄνθρωποι πού ἀκολουθοῦν τόν Θεό κτίζουν εἰρήνη, ἑνότητα, συνεργασία, ἀγάπη καί κοινωνική ἀλληλεγγύη μέ φιλανθρωπία καί ἀλληλοστήριξη.
Δίπλα στόν Φαρισαῖον βρίσκεται ὁ Τελώνης, πού μέ τήν συνεχῆ ταπεινή του προσευχή καί μέ τήν ὅλη συμπεριφορά του μέσα στόν Ναόν μᾶς δείχνει τό μεγάλο του σεβασμό στόν Θεόν, μᾶς δείχνει τή μεγάλη του πίστη, μᾶς δείχνει τήν ἀναξιότητά του καί τήν πλήρη συναίσθηση τῶν ἁμαρτιῶν του. Ὁ Τελώνης δέν ἀσχολεῖται μέ τήν συμπεριφορά καί τίς ἁμαρτίες τῶν ἄλλων ἀνθρώπων.
Παραμένει προσηλωμένος στήν αὐτοκριτική τοῦ ἑαυτοῦ του. Γιά τούς ἄλλους προσεύχεται καλοπροαίρετα καί τούς θεωρεῖ καλύτερούς του ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ. Ἔτσι δείχνει νά ζεῖ στήν κατάσταση τῆς ταπείνωσης καί τῆς ἁπλότητας πού ὁδηγεῖται μέ τήν χάριν τοῦ Θεοῦ στήν καταξίωση, στή δικαίωση δηλαδή ἀπό τόν Θεόν.
Ἔτσι ἡ Ἐκκλησία μας σήμερα μέ τήν Παραβολή τοῦ Τελώνη καί τοῦ Φαρισαίου μᾶς εἰσάγει σέ μιά νέα πνευματική πορεία, τήν περίοδο τοῦ Τριωδίου. Μέ τίς εἰδικές προσευχές τοῦ Τριωδίου ἡ Ἐκκλησία μας μᾶς προετοιμάζει πνευματικά μέ τούς ὕμνους της καί τούς ψαλμούς της καί μέ τά ἀποστολικά καί εὐαγγελικά ἀναγνώσματα νά φθάσουμε στήν πραγματική μετάνοια ἀπό τίς ἁμαρτίες μας περιορίζοντας μέ τήν προσευχή καί τήν ταπεινοφροσύνη τόν ἄκρατον ἐγωϊσμόν μας.
Στήν σημερινή λοιπόν Εὐαγγελική Περικοπή ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός ὑπογραμμίζει μέσα ἀπό τό παράδειγμα τοῦ Τελώνη τόν σωστό πνευματικό προσανατολισμό τῆς ζωῆς μας.
Ὅπως, ὅταν γεννιέται ἕνα νέο παιδί, τό πρῶτο σημάδι τῆς ζωῆς του εἶναι τό κλάμα, ἔτσι καί ἡ ψυχή, ὅταν ἀναγεννᾶται ἀπό τόν θάνατον στή ζωή, τό πρῶτο σημεῖον τῆς ἀναστάσεώς της εἶναι τά δάκρυα τῆς μετανοίας πού καθαρίζουν τήν ψυχή του ἀπό τίς ἀκαθαρσίες τῆς ἁμαρτίας καί μπορεῖ πλέον νά βλέπει ποιό εἶναι τό θέλημα τοῦ Θεοῦ, τό ὁποῖο γίνεται καί δικό του θέλημα.
Αὐτό εἶναι ἀκριβῶς πού συμβαίνει καί στήν περίπτωση τοῦ Τελώνη σήμερα, ὅπου τά δάκρυά του τόν ὁδηγοῦν στήν κατάσταση τῆς ταπείνωσης καί τῆς μετάνοιας καί στήν συνέχεια στήν θερμή προσευχή πρός τόν Θεόν, ὅπου βρίσκει ἀνταπόκριση καί σώζεται.
Γιατί ὅμως ἡ προσευχή τοῦ Τελώνη εἰσακούεται ἀπό τόν Θεόν, ἐνῶ τοῦ Φαρισαίου παραμένει ἄκαρπη καί καταστροφική γιά τόν ἴδιον; Γιατί στή προσευχή τοῦ Φαρισαίου ἀπουσίαζε ἡ βασική προϋπόθεση τῆς ἀληθινῆς προσευχῆς. Ἀπουσίαζε ἡ ταπείνωση κι ἡ πίστη στό Θεό. Γιά νά ὑπάρξει ὅμως ταπείνωση καί πίστη στόν Θεόν πρέπει νά προηγηθεῖ ἡ μετάνοια. Μέ τή μετάνοιά μας ἡ ταπείνωσή μας καί ἡ πίστη μας ἐνισχύονται περισσότερο καί συμβάλλουν καί στήν σωτηρία καί τῶν διπλανῶν μας.
Ἀλλά ἕνας ποὺ δέν νοιώθει ὅτι εἶναι ἁμαρτωλός γιά τίποτα σέ τί νά μετανοήσει; Αὐτό ἀκριβῶς αἰσθανόταν κι ὁ Φαρισαῖος. Ἀλλά ἡ συναίσθησή του αὐτή ὅτι ἦταν ὁ μεγαλύτερος ἅγιος ἦταν καί ἡ μεγάλη του ἁμαρτία πού τοῦ ἔκλεινε τό δρόμο τῆς σωτηρίας του.
Στήν πραγματικότητα, στήν περίπτωση τοῦ Φαρισαίου, ἔχουμε νά κάνουμε μέ μία συνείδηση πωρωμένη πού ἔχει παγιωθεῖ στήν ἁμαρτία, βλέποντας τήν ἁμαρτίαν ὡς κάτι τό καλόν καί τό καλόν ὡς κακόν. Γι’ αὐτό κι ὅποιος δοκιμάσει νά ξυπνήσει τόν Φαρισαῖον ἀπό τόν εὐτυχισμένον λήθαργον τῆς ἁμαρτίας του θά δεχθεῖ τήν ἀδυσώπητη ἐπίθεσή του.
Ἔτσι τά παραδείγματα τῆς ζωῆς τῶν ἁγίων μας μᾶς διδάσκουν ὅτι ἡ ταπεινοφροσύνη καί ἡ ἁπλότητα τῆς ἀγάπης παραμένουν τό θεμέλιο τῆς Χριστιανικῆς ζωῆς. Ἡ ταπείνωση δηλαδή γίνεται ἡ γέφυρα πού μᾶς συνδέει μέ τόν Θεόν.
Ἡ αὐστηρότητα στόν ἑαυτό μας καί ἡ ἐπιείκεια ἀπέναντι στόν συνάνθρωπό μας εἶναι ἡ σωστή στάση στή ζωή μας ὡς συνεπεῖς καί ὑπεύθυνοι χριστιανοί. Κανένας δέν ἔχει τό δικαίωμα ἀπό τούς ἀνθρώπους νά αἰσθάνεται τόν ἑαυτόν του ἱκανό νά καταδικάζει τούς ἄλλους ὡς ἁμαρτωλούς. Ἡ εὐθύνη μας γιά τούς συνανθρώπους μας εἶναι νά προσευχόμαστε γιά αὐτούς κι ὅταν μποροῦμε νά τούς βοηθοῦμε, ὅπως ἀκριβῶς ἔκανε ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός, ὅπως ἔκαναν οἱ ἅγιοι Μαθητές Του, ὅπως ἔκαναν οἱ ἅγιοί μας, ὅπως κάνουν οἱ σοβαροί κληρικοί κι οἱ εὐσεβεῖς Χριστιανοί.
Τελειώνοντας, νά ὑπενθυμίσουμε ὅτι δέν πρέπει νά σταματήσουμε τίς προσευχές μας γιά νά σταματήσει ὁ πόλεμος μεταξύ τῶν Ρώσων καί τῶν Ἀμερικάνων καί τῶν Εὐρωπαίων στήν Οὐκρανία. Νά προσευχόμαστε νά ἐπικρατήσει ἡ εἰρήνη καί ἡ ἀσφάλεια καί ἡ εὐημερία καί ἡ ἑνότητα ἀνάμεσα στό Λαό τῆς Οὐκρανίας καί σ’ ὅλο τό κόσμο. Ἤδη ἡ ἀδυναμία πολλῶν χωρῶν νά πληρώνουν τά χρέη τους καί ὁ συνεχής δανεισμός ἀποτελοῦν ὁρατή ἀπειλή γιά οἰκονομική κατάρρευση πολλῶν χωρῶν μέ τό κίνδυνο τῆς κατάρρευσης ἀκόμη καί τῆς παγκόσμιας οἰκονομίας καί φυσικά τήν ἔλλειψη τροφῶν καί τήν ἀνεξέλεγκτη αὔξηση τῶν φτωχῶν, τῶν προσφύγων καί τῶν μεταναστῶν καί τῶν συγκρούσεων.