Γράφει ὁ κ. Εὐάγγελος Στ. Πονηρός Δρ Θ., Μ.Φ.,
Συντονιστής Ἐκπαιδ/κοῦ Ἔργου Θεολόγων Ἀττικῆς
4ον
Δ΄. Ἡ ἰσονομία ἀνδρός καί γυναικός
Βλέπω πολλούς νά εἶναι σέ κακή κατάσταση ἀπό ἄποψη σωφροσύνης, καί τόν νόμο τους ἄνισο καί ἀνώμαλο. Γιατί ἄραγε ἔχουν ἀποφασίσει νά τιμωροῦν τή γυναίκα, τόν δέ ἄνδρα τόν ἀνέχθηκαν; Κι ἐνῷ ὅποια γυναίκα ἀποφάσισε κακόβουλα γιά τό γάμο της θεωρεῖται μοιχαλίδα, καί γι΄ αὐτό εἶναι αὐστηρές οἱ βάσει τῶν νόμων ποινές, ὅποιος ἄνδρας ὅμως μοιχεύει παραμένει ἀτιμώρητος; Δέ δέχομαι αὐτή τή νομοθεσία, δέν ἐπαινῶ αὐτή τή συνήθεια. Ἄνδρες ἦταν οἱ νομοθέτες, γι΄ αὐτό καί εἶναι εἰς βάρος τῶν γυναικῶν ἡ νομοθεσία. Διότι καί στούς πατέρες ἔδωσαν τήν ἐπιμέλεια τῶν τέκνων, καί ἄφησαν τό ἀσθενέστερο φῦλο χωρίς φροντίδα. Ὅμως ὁ Θεός δέν ὁρίζει ἔτσι, ἀλλά λέγει “Τίμα τόν πατέρα σου καί τήν μητέρα σου”, ἡ ὁποία εἶναι ἡ σημαντικότερη ἐντολή, “ὥστε νά εἶσαι εὐτυχισμένος” (Ἔξοδος 20, 12), ὅπως ὁρίζουν οἱ ὑποσχέσεις τοῦ Θεοῦ. Καί “ὅποιος κακολογεῖ πατέρα ἤ μητέρα νά τιμωρεῖται μέ θάνατο” (Ἔξοδος 21, 16). Ὅμοια καί τό ἀγαθό τίμησε ὁ Θεός καί τό κακό τιμώρησε. Καί ὁρίζει: “ἡ εὐλογία τοῦ πατέρα στηρίζει τούς οἴκους τῶν τέκνων· ἀλλά ἡ κατάρα τῆς μητέρας ξεριζώνει θεμέλια.” (Σοφία Σειράχ 3, 11). Βλέπετε τήν ἰσονομία; Ἕνας εἶναι ὁ ποιητής τοῦ ἄνδρα καί τῆς γυναίκας, ἕνα χῶμα καί οἱ δύο τους, μία εἰκόνα, ἕνας νόμος, ἕνας θάνατος, μία ἀνάσταση. Ὅμοια ἀπό τόν ἄνδρα καί ἀπό τή γυναίκα γίναμε. Ἕνα11 χρέος ὀφείλεται ἀπό τά τέκνα καί στούς δύο γονεῖς.”12
Γρηγόριος ὁ Θεολόγος, Λόγος ΛΖ΄, Εἰς τό ρητόν τοῦ Εὐαγγελίου· “ὅτε ἐτέλεσεν ὁ Ἰησοῦς τούς λόγους τούτους” καί τά ἑξῆς, ς΄13.
Ἐργασία: Ἡ πέμπτη ἀπό τίς δέκα ἐντολές ὁρίζει: “Τίμα τόν πατέρα σου καί τήν μητέρα σου”. Συζητῆστε καί ἀναλύστε μέ ποιές πράξεις, λόγους, συμπεριφορές πρέπει ἕνα παιδί νά τιμᾶ πατέρα καί μητέρα.
Ε΄. Ὅταν οἱ σύζυγοι διαφέρουν εἰς τόν χαρακτῆρα
“Μοῦ λένε μερικοί ἄνδρες: “Δέν συμφωνῶ μέ τήν γυναίκα μου· εἴμαστε ἀντίθετοι χαρακτῆρες. Ἄλλος χαρακτήρας ἐκείνη, ἄλλος ἐγώ! Πῶς κάνει τέτοια παράξενα πράγματα ὁ Θεός; Δέν θά μποροῦσε νά οἰκονομήση μερικές καταστάσεις ἔτσι, ὥστε νά ταιριάζουν τά ἀνδρόγυνα, γιά νά μποροῦν νά ζοῦν πνευματικά;”. “Δέν καταλαβαίνετε, τούς λέω, ὅτι μέσα στήν διαφορά τῶν χαρακτήρων κρύβεται ἡ ἁρμονία τοῦ Θεοῦ; Οἱ διαφορετικοί χαρακτῆρες δημιουργοῦν ἁρμονία. Ἀλλοίμονο, ἄν ἤσασταν ἴδιοι χαρακτῆρες! Σκεφθῆτε τί θά γινόταν, ἄν λ.χ. καί οἱ δύο θυμώνατε εὔκολα· θά γκρεμίζατε τό σπίτι. Ἤ, ἄν καί οἱ δύο ἤσασταν ἤπιοι χαρακτῆρες, θά κοιμόσασταν ὄρθιοι! Ἄν ἤσασταν τσιγκούνηδες, θά ταιριάζατε μέν, ἀλλά θά πηγαίνατε καί οἱ δύο στήν κόλαση. Ἄν πάλι ἤσασταν ἁπλοχέρηδες, θά μπορούσατε νά κρατήσετε σπίτι; Θά τό διαλύατε, καί τά παιδιά σας θά γύριζαν στούς δρόμους. Ἕνα στραβόξυλο, ἄν πάρη ἕνα στραβόξυλο, ταιριάζουν μεταξύ τους – ἔτσι δέν εἶναι; Θά σκοτωθοῦν ὅμως σέ μιά μέρα! Γι΄ αὐτό, τί γίνεται; Οἰκονομάει ὁ Θεός ἕνας καλός νά πάρη ἕνα στραβόξυλο, γιά νά βοηθηθῆ, γιατί μπορεῖ νά εἶχε καλή διάθεση, ἀλλά νά μήν εἶχε βοηθηθῆ ἀπό μικρός”.
Γέροντος Παϊσίου ἁγιορείτου, Λόγοι Δ΄, Οἰκογενειακή ζωή, Ἱερόν Ἡσυχαστήριον “Εὐαγγελιστής Ἰωάννης ὁ Θεολόγος” Σουρωτή Θεσσαλονίκης 2010, σ. 39-40.
Ἐργασία: Συζητῆστε καί ἀναλύστε πῶς συμπεριφέρεται ὁ φιλάργυρος, πῶς ὁ σπάταλος καί πῶς ὁ οἰκονόμος ἄνθρωπος καί ποιά τά ἀποτελέσματα τῆς συμπεριφορᾶς τοῦ καθενός14.
Στ΄. Μή δικαιολογοῦμε τόν ἑαυτόν μας
Ἐκεῖνο πού βοηθάει τό ἀνδρόγυνο, εἶναι νά μή δικαιολογεῖ καθένας τόν ἑαυτό του. Ἄν δικαιολογοῦν τόν ἑαυτό τους, ὅσα πνευματικά βιβλία κι ἄν διαβάσουν δέν ὠφελοῦνται. Ἄν ἔχουν καλή διάθεση, ἔχουν πνευματικό καί τοῦ κάνουν ὑπακοή, δέν θά ἔχουν προβλήματα. Χωρίς πνευματικό διαιτητή δέν γίνεται. Τό καλύτερο εἶναι νά ἔχουν τά ἀνδρόγυνα τόν ἴδιο πνευματικό. Ὄχι ἄλλον πνευματικό ὁ ἄνδρας καί ἄλλον ἡ γυναίκα. Δύο ξύλα, ἄν τά πελεκήσουν δύο μαραγκοί, ὅπως νομίζει ὁ καθένας, δέν θά μπορέσουν ποτέ νά ἐφαρμόσουν. Ἐνῶ, ὅταν ἔχουν τόν ἴδιο πνευματικό, ὁ πνευματικός πελεκάει τά ἐξογκώματα – τά ἐλαττώματα – τοῦ ἑνός, πελεκάει καί τά ἐξογκώματα τοῦ ἄλλου, καί ἔτσι ἐξομαλύνονται οἱ δυσκολίες. Ἀλλά σήμερα, ἀκόμη καί ἀνδρόγυνα πού ζοῦν πνευματικά, ἔχουν διαφορετικό πνευματικό. Σπάνια ἔχουν καί οἱ δυό τόν ἴδιο πνευματικό, γι΄ αὐτό καί δέν βοηθιοῦνται. Ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου ἀνδρόγυνα πού ταίριαζαν, ἀλλά δέν εἶχαν τόν ἴδιο πνευματικό γιά νά τούς βοηθήση, καί χώρισαν. Καί ἄλλα πού ἐνῶ δέν ταίριαζαν, ἐπειδή εἶχαν τόν ἴδιο πνευματικό, ἔζησαν ἁρμονικά”.
Γέροντος Παϊσίου ἁγιορείτου, Λόγοι Γ΄, Οἰκογενειακή ζωή, Ἱερόν Ἡσυχαστήριον “Εὐαγγελιστής Ἰωάννης ὁ Θεολόγος” Σουρωτή Θεσσαλονίκης 2010, σ. 252-53.
Ἐργασία: Ὁ ὑπερεγωιστής νομίζει πώς τά ξέρει ὅλα καί δέ χρειάζεται πνευματικό. Ἀντίθετα, ὁ πνευματικά ἀνώριμος ἀποφεύγει νά παίρνει ἀποφάσεις καί θέλει νά ἀποφασίζει ὁ πνευματικός του γιά ἐκεῖνον. Συζητῆστε καί περιγράψτε πῶς συμπεριφέρεται ὁ πνευματικά ὥριμος ἄνθρωπος15.
Σημειώσεις:
11. Ἐννοεῖ, δηλαδή, τό ἴδιο χρέος ὀφείλουν, τά ἴδια καθήκοντα ἔχουν τά παιδιά, τόσο πρός τόν πατέρα, ὅσο καί πρός τή μητέρα.
12. Χρησιμοποιοῦμε ἐδῶ τόν ὅρο “ἰσονομία”, τόν δέ ὅρο “ἰσότητα” δέν τόν χρησιμοποιοῦμε διόλου σέ ζητήματα σχετιζόμενα πρός τήν οἰκογένεια. Ἐξηγήσαμε ἀνωτέρω ποιά εἶναι ἡ ὑγιής χρήση του. Ἐκτός ὅμως τούτου, ὑπάρχει καί ἡ νοσηρή χρήση του: πώς ὅ,τι καί νά πράξει ὁ ἄνθρωπος, σωστό ἤ βλαβερό, ὅ,τι καί νά ἀμελήσει, εἴτε θελήσει εἴτε δέ θελήσει νά ἐργασθεῖ, πρέπει νά ἀπολαμβάνει ἴσα μέ ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος ἔχει κοπιάσει, ὥστε νά εἶναι σωστός καί χρήσιμος.
13. Βλέπουμε ὅτι, οἱ πατέρες τῆς Ἐκκλησίας, ἀκολουθώντας τή διδασκαλία τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, εἶναι πρωτοπόροι σέ ζητήματα στά ὁποῖα ἡ ἐποχή τους δέν τολμοῦσε νά προσφέρει παρόμοιες λύσεις.
14. Θά ἦταν ἐπίσης δυνατόν νά συζητήσουμε μέ τούς μαθητές, τί εἶναι ὅ,τι ὀνομάζουμε “στραβόξυλο”, ὁ δύστροπος, ὁ δύσκολος ἄνθρωπος, καί γιατί ἆραγε αὐτός ὁ ἄνθρωπος συμπεριφέρεται ἔτσι. Γενικά σέ ὅλα ὅσα λέγει ὁ ἅγιος θά θέλαμε νά συμπληρώσουμε, ὅτι δέν ὠφελεῖ νά εἶναι καί τελείως ἀντίθετοι χαρακτῆρες οἱ σύζυγοι καί νά θέλει νά ἐπιβάλλει ὁ καθένας τό δικό του. Θά φέρουμε ἕνα παράδειγμα: θά ἦταν δυνατόν, πιστεύουμε, νά συνάψει γάμο ἕνας πεπαιδευμένος μέ πρόσωπο μή πεπαιδευμένο, τό ὁποῖο ὅμως ἀναγνωρίζει τήν ἀξία τῆς παιδείας καί ἐπιχειρεῖ νά βελτιωθεῖ μέσῳ αὐτῆς ἐν γένει, καί εἰδικότερα ἀπό τήν παιδεία τήν ὁποία ὁ σύζυγος ἤ ἡ σύζυγός του κατέχει. Ὅμως, νομίζουμε ὅτι θά ἦταν πολύ πιό δύσκολο πεπαιδευμένος νά συνάψει γάμο καί νά κατορθώσει νά ζήση μέ ἄνθρωπο μή πεπαιδευμένο, ὁ ὁποῖος ἐπιμένει νά μή ἀναγνωρίζει τήν ἀξία τῆς παιδείας, νά τή χλευάζει, αὐτήν καί τόν πεπαιδευμένο σύζυγο, καί νά ἀρκεῖται σέ εὐτελοῦς περιεχομένου ψυχαγωγικά μέσα. Καί μία γλωσσική παρατήρηση: γιά ἀμφότερα τά φῦλα χρησιμοποιοῦμε τόν ὅρο “συνάπτω γάμο”. Ὅταν πρόκειται γιά γυναίκα ἁρμόζει τό ρῆμα “παντρεύομαι”. Ὅταν πρόκειται γιά ἄνδρα, ταιριάζει τό ρῆμα “νυμφεύομαι”, ὄχι ὅμως αὐτό τό ὁποῖο συνηθίζεται καί λέγεται, δηλαδή τό “παντρεύομαι”, διότι σημαίνει “παίρνω ἄνδρα” καί ὁ ἄνδρας δέν παίρνει ἄνδρα, πρᾶγμα τό ὁποῖο, σύμφωνα μέ τήν ἐν Χριστῷ θεία ἀποκάλυψη, δέν εἶναι διαπραγματεύσιμο! Ὅπως καί τό ἄν ὑπάρχουν περισσότερα τῶν δύο φῦλα. Γιά τό ζήτημα αὐτό, καί ἐάν καί ἐφ’ ὅσον ἐρωτᾶται ὁ θεολόγος καθηγητής, ὀφείλει πρῶτα νά ἀναφερθεῖ στά σχετικά σημεῖα τῆς ἐν Χριστῷ ἀποκαλύψεως (ἐπί παραδείγματι στά χωρία Α΄ Κορινθίους 6,9 καί Α΄ Τιμόθεον 1,10), ὅπως αὐτή εἶναι ἀποτυπωμένη ἐντός τῆς Ἁγίας Γραφῆς καί ἑρμηνευμένη ἀπό τίς Οἰκουμενικές Συνόδους καί τούς Ἁγίους Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας. Ἔχει δέ κατόπιν τήν δυνατότητα νά προσθέσει καί τό γεγονός ὅτι ἡ βιολογία ἔχει διαπιστώσει, πώς ὁ ἄνδρας ἔχει στά κύτταρά του χρωμοσώματα ΧΥ καί ἡ γυναίκα ΧΧ. Κάτι ἄλλο, κάτι τρίτο ἤ τέταρτο, ἡ βιολογία δέν ἔχει ἀνακαλύψει, οὔτε εἶναι δυνατόν ποτέ ὁ ἄνθρωπος, ὅ,τι καί νά πράξει, νά ἀλλάξει τά χρωμοσώματά του.
15. Ἐναλλακτικά, θά ἦταν δυνατόν νά ἀναθέσουμε ἐργασία γιά τίς “δικαιολογίες”. Νά συζητήσουν τί εἶναι ὅ,τι ὀνομάζουμε “δικαιολογία”, γιατί χρησιμοποιεῖται, ἀπό ποιοῦ εἴδους ἀνθρώπους χρησιμοποιεῖται, καί ποιά τά ἀποτελέσματά της. Διαφέρει ἀπό τήν εἰλικρινῆ αἰτιολόγηση. Γίνεται τελικά ἀντιληπτή καί συντελεῖ στήν κοινωνική ἀπομόνωση τοῦ διαρκῶς αὐτοδικαιολογούμενου.