Ὁ πάπας Φραγκίσκος ἔχει κρατήσει μία θέση γιὰ τὸν πόλεμο στὴν Οὐκρανία ποὺ τὸν εὐθυγραμμίζει περισσότερο μὲ τὸ Πεκίνο, τὸ Νέο Δελχὶ καὶ τὴν Βραζιλία παρὰ μὲ τὴν Οὐάσιγκτον, τὸ Λονδίνο ἢ τὶς Βρυξέλλες: Θέλει νὰ τερματίσει τὸν ἐξοπλισμὸ τῆς Οὐκρανίας ἀπὸ τὴ Δύση καὶ νὰ διαπραγματευθεῖ μία ἄμεση κατάπαυση τοῦ πυρός.
«Τόσον περιθωριακὴ θέσις»
Τὴν περασμένη ἑβδομάδα, ὁ Φραγκίσκος ἀναφέρθηκε ἀόριστα σὲ μία ἀποστολὴ, στὴν ὁποία ἐργαζόταν γιὰ τὸν τερματισμὸ τῆς σύγκρουσης.
Ὡστόσο, φαίνεται νὰ ἔχει ἀποξενώσει πολλοὺς ἀπὸ τοὺς πρωταγωνιστὲς τῶν ὁποίων τὴν ὑποστήριξη θὰ χρειαζόταν, γιὰ νὰ τὸ πράξει.
«Ποτὲ τὰ τελευταῖα ἑξῆντα χρόνια», ἔγραψε ὁ Marco Politi, δημοσιογράφος ποὺ καλύπτει τὸν παπισμὸ ἀπὸ τὸ 1971, «σὲ σχέση μ’ ἕνα θέμα τέτοιας διεθνοῦς σημασίας, ἡ Ἁγία Ἕδρα δὲν βρέθηκε σὲ τόσο περιθωριακὴ θέση».
Ὡστόσο, οἱ ἐνέργειες τοῦ Φραγκίσκου δὲν εἶναι οὔτε αὐθαίρετες οὔτε παράλογες. Συνιστοῦν μία συνειδητὴ ἀπάντηση στὸ πῶς ἡ Ρωμαιοκαθολικὴ Ἐκκλησία ἀλλάζει – καὶ θὰ συνεχίσει ν’ ἀλλάζει – στὸν 21ο αἰῶνα, γράφει ὁ John L. Allen* σὲ ἀνάλυσή του στὸ The Atlantic.
Περισσότεροι ρωμαιοκαθολικοὶ ἀπὸ ποτὲ ζοῦν ἔξω ἀπὸ τὴ Δύση καὶ δὲν βλέπουν τὸν πόλεμο στὴν Οὐκρανία μὲ τοὺς ἴδιους ὅρους ὅπως ἡ Εὐρώπη καὶ οἱ Ἡνωμένες Πολιτεῖες.
Ὑπὸ αὐτὸ τὸ πρῖσμα, ἡ θέση τοῦ Φραγκίσκου προϊδεάζει γιὰ τὸ μέλλον τῆς ρωμαιοκαθολικῆς Ἐκκλησίας ὡς γεωπολιτικῆς δύναμης, ἡ ὁποία θὰ εἶναι πολὺ λιγότερο συναινετικὴ πρὸς τὴ Δύση.
Ἀναστατωμένοι οἱ δυτικοὶ ἡγέται
Οἱ δυτικοὶ ἡγέτες ἔχουν πολλοὺς λόγους νὰ εἶναι ἀναστατωμένοι μὲ τὴ στάση του στὸν πόλεμο. Ἐκτὸς ἀπὸ τὴν κριτικὴ στὶς προσπάθειες τῆς Δύσης νὰ ἐξοπλίσει τὴν Οὐκρανία, ἔχει ὑπονοήσει ὅτι τὸ ΝΑΤΟ εὐθύνεται γιὰ τὴν εἰσβολή, ἐπικαλούμενος συχνὰ ἕνα ἀνώνυμο διπλωμάτη ποὺ κατηγόρησε τὴ συμμαχία ὅτι «γαβγίζει στὴν πόρτα τῆς Ρωσίας».
Ἂν καὶ ὁ Φραγκίσκος ἔχει καταδικάσει τὰ ρωσικὰ ἐγκλήματα πολέμου καὶ συμπάσχει μὲ τὰ δεινὰ τῶν Οὐκρανῶν, δὲν ἔχει καταδικάσει τὸν Βλαντιμὶρ Πούτιν. Ἀντίθετα, τὸν ἐπαίνεσε ὡς καλλιεργημένο ἄνθρωπο καὶ μάλιστα ἄφησε νὰ ἐννοηθεῖ ὅτι ὁ Ρῶσος πρόεδρος ἐνεργεῖ μὲ βάση τὶς νόμιμες ἀνησυχίες γιὰ τὴν ἀσφάλεια.
Σημαντικὴ ρῆξις μὲ τὸ παρελθὸν
Αὐτὸ ἀντιπροσωπεύει μία σημαντικὴ ρήξη μὲ τὴν παραδοσιακὴ φιλοσοφία τοῦ Βατικανοῦ. Ἱστορικά, ἡ «Ἁγία Ἕδρα» ἔχει ἐφαρμόσει αὐτὸ ποὺ οἱ ἀκαδημαϊκοὶ ἀποκαλοῦν μοντέλο διπλωματίας «μεγάλης ἰσχύος», μὲ τὴν προσκόλλησή της στὴν ὑπερδύναμη τῆς ἐποχῆς.
Κατὰ τὴ διάρκεια τῶν αἰώνων, αὐτὸ σήμαινε de facto συμμαχίες μὲ τὴν Ἁγία Ρωμαϊκὴ Αὐτοκρατορία, τὴ γαλλικὴ μοναρχία καὶ τὴν Αὐστροουγγρικὴ Αὐτοκρατορία.
Γιὰ τὸ μεγαλύτερο μέρος τοῦ 20ου αἰώνα, ἡ Ρώμη προσκολλήθηκε στὶς δυτικὲς δυνάμεις τόσο πολὺ, ὥστε ὁ πάπας Πίος XII, ὁ πάπας κατὰ τὴ διάρκεια τοῦ Δεύτερου Παγκόσμιου Πολέμου καὶ ἕνας σφοδρὸς ἀντικομμουνιστής, χαρακτηρίσθηκε «ὁ ἐφημέριος τοῦ ΝΑΤΟ»…
Πολυπολικὴ στρατηγικὴ
Τώρα, ὡστόσο, ὁ πάπας βρίσκεται σ’ ἀντίθεση μὲ τὶς δυτικὲς δυνάμεις, ἀντὶ νὰ λειτουργεῖ σὲ συνεννόηση μαζί τους.
Ὁ Φραγκίσκος ἔχει ἀγκαλιάσει αὐτὸ ποὺ θὰ μποροῦσε νὰ θεωρηθεῖ ὡς ἡ πρώτη πολυπολικὴ γεωπολιτικὴ στρατηγική τοῦ Βατικανοῦ.
Ἀντὶ ν’ ἀκολουθήσει τὴ δυτικὴ συναίνεση, ὁ Φραγκίσκος ἀναζήτησε μὴ παραδοσιακοὺς συμμάχους στὴν ἐπιδίωξή του γιὰ λύση στὴν Οὐκρανία, ὅπως ὁ αὐταρχικὸς πρωθυπουργὸς τῆς Οὑγγαρίας, Βίκτορ Ὄρμπαν, ἐν μέρει γιὰ ν’ ἀποφύγει τὴν ἐχθρότητα μὲ τὴ Ρωσία.
Σ’ αὐτὸ τὸ πνεῦμα, ὁ πάπας καὶ οἱ κορυφαῖοι βοηθοὶ του ζήτησαν μία ἐκδοχὴ γιὰ τὸν 21ο αἰῶνα τῆς διαδικασίας τοῦ Ἑλσίνκι, μίας διπλωματικῆς προσπάθειας γιὰ τὴ μείωση τῶν ἐντάσεων κατὰ τὴ διάρκεια τοῦ Ψυχροῦ Πολέμου ποὺ συγκέντρωσε ἕνα διαφορετικὸ σύνολο ἀνατολικῶν καὶ δυτικῶν ἐθνῶν.
Ἕνας λόγος γιὰ τὴ γεωπολιτικὴ ἐπανευθυγράμμιση τοῦ Βατικανοῦ ὑπὸ τὸν Φραγκίσκο εἶναι βιογραφικός. Ὡς ὁ πρῶτος πάπας ἀπὸ τὴ Λατινικὴ Ἀμερική, ὁ Φραγκίσκος ἀνέλαβε καθήκοντα νιώθοντας γιὰ τὶς Ἡνωμένες Πολιτεῖες καὶ τὶς ἄλλες δυτικὲς δυνάμεις τὴν ἴδια ἀμφιθυμία μὲ πολλοὺς ἄλλους ἡγέτες τῆς Λατινικῆς Ἀμερικῆς, δεδομένης τῆς ἱστορίας τῶν παρεμβάσεων τῶν ΗΠΑ στὴν περιοχή.
Δημογραφικὴ μεταμόρφωσις
Ἀλλὰ ὁ κύριος λόγος εἶναι δημογραφικός. Τὸ 1900, ὑπῆρχαν περίπου 267 ἑκατομμύρια ρωμαιοκαθολικοὶ στὸν κόσμο, περισσότεροι ἀπὸ 200 ἑκατομμύρια ἀπὸ τοὺς ὁποίους βρίσκονταν στὴν Εὐρώπη καὶ τὴ Βόρεια Ἀμερική. Ἐκείνη τὴν ἐποχή, ἡ σύνθεση τῆς ρωμαιοκαθολικῆς Ἐκκλησίας δὲν ἦταν πολὺ διαφορετικὴ ἀπ’ ὅ,τι τὸν 16ο αἰῶνα.
Μέχρι τὸ 2000, ὑπῆρχαν σχεδὸν 1,1 δισεκατομμύρια ρωμαιοκαθολικοὶ στὸν κόσμο, ἀλλὰ μόνο 350 ἑκατομμύρια ἀπὸ αὐτοὺς ἦταν Εὐρωπαῖοι καὶ Βορειοαμερικανοί. Ἡ συντριπτικὴ πλειονότητα, 720 ἑκατομμύρια, ζοῦσε στὴ Λατινικὴ Ἀμερική, τὴν Ἀφρικὴ καὶ τὴν Ἀσία.
Περισσότεροι ἀπὸ 400 ἑκατομμύρια ζοῦσαν στὴ Λατινικὴ Ἀμερικὴ καὶ μέχρι τὸ 2025 μόνο ἕνας στοὺς πέντε ρωμαιοκαθολικοὺς θὰ εἶναι μὴ ἱσπανόφωνος.
Πρόκειται γιὰ τὴν πιὸ ραγδαία καὶ πιὸ σαρωτικὴ δημογραφικὴ μεταμόρφωση τοῦ Ρωμαιοκαθολικισμοῦ στὰ 2.000 χρόνια τῆς ἱστορίας του.
Βορρᾶς ἐναντίον Νότου
…Ὁ παπισμὸς τοῦ Φραγκίσκου – καὶ εἰδικότερα ἡ θέση του γιὰ τὴν Οὐκρανία – ἀντιπροσωπεύει τὴν ἀρχὴ τῆς ποιμαντικῆς καὶ πολιτικῆς ἔκφρασης τῆς ρωμαιοκαθολικής Ἐκκλησίας στὶς νέες δημογραφικὲς πραγματικότητές της.
Ὁ καλύτερος τρόπος γιὰ νὰ κατανοήσουμε τὸν Φραγκίσκο, λοιπόν, δὲν εἶναι μὲ ὅρους Ἀριστερᾶς ἐναντίον Δεξιᾶς, ἢ ἀκόμα καὶ Ἀνατολῆς ἐναντίον Δύσης, ἀλλὰ Βορρᾶ ἐναντίον Νότου.
Σ’ ὁλόκληρο τὸν παγκόσμιο Νότο, ἡ σύγκρουση στὴν Οὐκρανία θεωρεῖται σὲ μεγάλο βαθμὸ ὡς εὐρωπαϊκὴ ὑπόθεση, χωρὶς προφανῆ ἥρωα ἢ προφανὲς κάθαρμα.
Ἡ ἔκκληση τοῦ πάπα γιὰ τερματισμὸ τῆς μεταφορᾶς ὅπλων, τερματισμὸ τῶν μαχῶν καὶ διαπραγματεύσεις ποὺ ὅλες οἱ πλευρὲς θὰ μποροῦσαν νὰ ὑποστηρίξουν, συμπίπτει μὲ τὸ αἴσθημα τῆς πλειονότητας μεταξὺ τῶν ρωμαιοκαθολικῶν ποὺ δὲν ζοῦν σὲ κράτη μέλη τοῦ ΝΑΤΟ.
Αἱ ἐπιθυμίαι τῆς βάσεως του
…Ἴσως, ἑπομένως, οἱ σχολιαστὲς ποὺ ἐνοχλοῦνται ἀπὸ τὴ θέση τοῦ πάπα Φραγκίσκου γιὰ τὴν Οὐκρανία, νὰ κάνουν μία παύση προκειμένου νὰ ἐξετάσουν, ἐὰν ἀντικατοπτρίζει ἁπλῶς τὶς διαισθήσεις καὶ τὶς ἐπιθυμίες τῆς βάσης του, γιὰ νὰ χρησιμοποιήσουμε τὴν πολιτικὴ ὁρολογία.
Καλῶς ἢ κακῶς, οἱ ἀπόψεις τῶν πιστῶν του θ’ ἀπομακρυνθοῦν ὅλο καὶ περισσότερο ἀπὸ τὴν ἐπικρατοῦσα πολιτικὴ ἄποψη τῆς Δύσης. Πρέπει νὰ ἐκπλαγοῦμε ὅταν τὴν ἀπορρίπτει;
* Ὁ John L. Allen Jr. εἶναι Ἀμερικανὸς δημοσιογράφος καὶ συγγραφέας, συντάκτης τοῦ ρωμαιοκαθολικοῦ εἰδησεογραφικοῦ ἱστότοπου Crux. Ἐργάσθηκε γιὰ 16 χρόνια στὴ Ρώμη ὡς παρατηρητὴς τοῦ Βατικανοῦ, καλύπτοντας τὴν “Ἁγία Ἕδρα” καὶ τὸν Πάπα γιὰ τὸν National Catholic Reporter. Συνεργάζεται μὲ τὸ CNN ὡς ἀνώτερος ἀναλυτής τοῦ Βατικανοῦ, ἔχει συγγράψει δώδεκα βιβλία γιὰ τὴν Ρωμαιοκαθολικὴ Ἐκκλησία καὶ δύο βιογραφίες τοῦ Πάπα Βενέδικτου XVI».
Πηγή: Ἱστοσελὶς «in.gr», 11.05.2023