ΑΡΧΙΜΑΝΔΡΙΤΟΥ ΙΩΗΛ ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ (†)
45ον
Θέμα 12ον
«Ἡ Ἱερά παράδοσις»
Μέρος B΄
Β΄ ΙΕΡΑ ΠΑΡΑΔΟΣΙΣ
Εὐαγγελικός: Ἐν τῇ Δύσει ὁ Ἱερός Αὐτουστῖνος ἐκφράζεται κατά τῶν ἐν ἐκκλησίαις παρισταμένων εἰκόνων «Tale enim Simulacrum Deo nefas est christiano in templo collacare» «διότι τοιοῦτον ὁμοίωμα τοῦ Θεοῦ εἶναι ἀπρεπές εἰς τόν Χριστιανόν νά ἐγκαθίσταται ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ».
Ὀρθόδοξος: Παρετήρησες κάτι, κ. Εὐαγγελικέ. Ὁ Ἱερός Αὐγουστῖνος ὁμιλεῖ περί «simulacrum Deo» ἤτοι περί εἰκόνος τοῦ Θεοῦ ἤ ἔστω καί τοῦ Χριστοῦ, ἀλλά ὡς Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ οὐχί ὅμως καί εἰκόνος περιγραπτῶν προσώπων Χριστοῦ ὡς ἀνθρώπου, τῆς Θεοτόκου τῶν ἁγίων.
Ἐπειδή δηλ. ὁ Θεός εἶναι ἀπερίγραπτος, ὁ Πατήρ οὗτος δέν θέλει εἰκόνα τούτου. Ἀλλαχοῦ δέ ὁ ἴδιος Πατήρ ἀναφέρει χωρίς νά κατακρίνῃ ζωγραφικά ἔργα, ὅπως εἶναι ἡ σκηνή τῆς θυσίας τοῦ Ἰσαάκ καί τά Contra Faustum Manichaeum XXII,73.
Θά μοῦ ἐπιτρέψῃς ὅμως νά σοῦ ἀναφέρω κι’ ἐγώ ἄλλους πατέρας, οἱ ὁποῖοι ὁμιλοῦν ρητῶς περί εἰκόνων. Ὁ Ἅγιος Γρηγόριος ὁ Νύσσης γράφει, ὅπως γράφετε καί σεῖς «εἶδον πολλάκις ἐπί γραφῆς εἰκόνα τοῦ πάθους, (δηλ. τῆς θυσίας τοῦ Ἰσαάκ) καί οὐκ ἀδακρυτί τήν θέαν παρῆλθον» Πατρολ. Migne τόμος 46, 572.
Οὗτος περιγράφων τό ἐγκώμιον εἰς μάρτυρά τινα λέγει: «ἐπέχρωσε δέ καί ζωγράφος ἐν εἰκόνι διαγραψάμενος τάς ἀριστείας τοῦ μάρτυρος». Ὁ Ἱερός Χρυσόστομος εἰς τόν ἀποθανόντα Μελέτιον ἐπίσκοπον γράφει: «Τήν εἰκόνα τήν ἁγίαν ἐκείνην (τοῦ Μελετίου δηλαδή) διεχάραξαν πολλοί, ὥστε μή μόνον ἀκούει τῆς ἁγίας προσηγορίας ἐκείνου, ἀλλά καί ὁρᾶν πανταχοῦ τοῦ σώματος τόν τύπον».
Βλέπετε καί ὁ ἱερός Χρυσόστομος δέν θεωρεῖ εἰδωλολατρίαν τήν κατασκευήν εἰκόνων; Ὁμοίως ἐκφράζεται καί ὁ Μ. Βασίλειος εἰς λόγον του πρός τόν μάρτυρα Βαρλαάμ «ἀνάστητε, ὦ λαμπροί τῶν ἀθλητικῶν κατορθωμάτων ζωγράφοι καί τήν τοῦ στρατιώτου κολοβωθεῖσαν εἰκόνα ταῖς ὑμετέραις μεγαλύνατε τέχναις».
Εὐαγγελικός: Δέχομαι ὅτι ἡ κατασκευή εἰκόνων ὑπῆρχε ἀπό παλαιοτέρων χρόνων παρά τάς ἀντιδράσεις τῶν ἀνωτέρω ἀναφερθέντων Πατέρων τῆς Ἐκκλησίας. Ἡ προσκύνησις ὅμως τῶν εἰκόνων ἤρχισεν ἀπό τόν Τέταρτον αἰῶνα καί ἐγενικεύθη κατά τόν ἕβδομον αἰῶνα (Πλανῶν ἔλεγχος σελ. 155).
Ὀρθόδοξος: Κύριε Εὐαγγελικέ, ἡ Ἁγία Γραφή πότε ἐγένετο γενικῶς παραδεκτή ὡς ἔχει σήμερον;
Εὐαγγελικός: Γνωρίζω ὅτι ἡ Ἀποκάλυψις ἐγένετο γενικῶς δεκτή τό 410 μ.Χ. διά τῆς ἐν Καρθαγένῃ Συνόδου.
Ὀρθόδοξος: Διατί λοιπόν σᾶς κάνει ἐντύπωσιν ἡ μή ἐξ ἀρχῆς ἤτοι κατά τούς τρεῖς ἕως τέσσαρας πρώτους αἰῶνας προσκύνησις τῶν εἰκόνων, ἀφοῦ καί ἡ Ἁγία Γραφή ἐγένετο γενικῶς δεκτή τόν πέμπτον αἰῶνα ἤτοι τό 410 μ.Χ., ὅπως εἴπατε; Ἐάν τά βιβλία τῆς Καινῆς Διαθήκης δέν ἐγένοντο γενικῶς δεκτά παρά τόν πέμπτον αἰῶνα μ.Χ. πῶς θέλετε ἡ προσκύνησις τῶν εἰκόνων νά γίνῃ κατά τούς τρεῖς πρώτους αἰῶνας, ὅτε ἦτο πρόσφατος ἡ ἀπόσπασις τῶν ἐξ ἐθνῶν Χριστιανῶν ἀπό τῆς εἰδωλολατρίας καί ἑπομένως ὁ κίνδυνος τῆς εἰδωλολατρίας διά τῶν εἰκόνων εὔκολος;
Ἡ Ἐκκλησία ἐπάλαισε ἀπό τό 70 μ.Χ. μέχρι τό 410, διά νά ἀποδεχθῇ γενικῶς ὅλα τά βιβλία τῆς Καινῆς Διαθήκης. Ἡ αὐτή Ἐκκλησία κατόπιν ἐπάλαισε καί ὥρισε τήν τιμητικήν προσκύνησιν τῶν εἰκόνων ἀπό τοῦ τετάρτου μέχρι τοῦ ἑβδόμου αἰῶνος μ.Χ. Ἐπί ποίας λογικῆς στηρίζεσθε, ὥστε νά δέχεσθε τήν πάλην τῆς Ἐκκλησίας μέχρι τοῦ πέμπτου αἰῶνος διά τήν Ἁγίαν Γραφήν, ἀπορρίπτετε δέ τήν πάλην τῆς Ἐκκλησίας ἀπό τοῦ τετάρτου ἕως ἑβδόμου αἰῶνος διά τήν γενικήν ἐπιβολήν τῆς τιμητικῆς προσκυνήσεως τῶν εἰκόνων;
Γενικόν συμπέρασμα
Εἴδομεν, κ. Εὐαγγελικέ, Γραφικῶς καί Πατερικῶς τό θέμα περί προσκυνήσεως τῶν ἱερῶν εἰκόνων λειψάνων καί Σταυροῦ. Καί Γραφικῶς μέν ἐβεβαιώθημεν ὅτι ἡ προσκύνησις δέν ἀναφέρεται μόνον εἰς τόν Θεόν, ἀλλά καί εἰς τό σύμβολον τῆς παρουσίας τοῦ Θεοῦ τήν νεφέλην (Ἔξοδ. 33,10) εἰς ἄλλους ἀνθρώπους καί εἰς τόν Βασιλέα (Ρούθ 2,10) εἰς τόν Βασιλέα καί τόν Θεόν (Α΄ Παραλ. 29, 20).
Εἰς τόν Θεόν δέ εἰδικεύεται ἡ προσκύνησις διά τοῦ «αὐτῷ μόνον λατρεύσεις». Περί λειψάνων ἐπίσης, ἐβεβαιώθημεν Γραφικῶς καί πάλιν διά τῆς Δ΄ Βασιλ. 13, 20 Ματθ. 14,36 Πράξ. 19,11-13, Πράξ. 5,12 15-16.
Περί δέ τοῦ Σταυροῦ εἴδομεν Γραφικῶς καί λογικῶς πόσον ἡ τιμή του εὐσταθεῖ. Πατερικῶς ἐβεβαιώθημεν πλουσίως περί λειψάνων καί Σταυροῦ εἰς ἅ ἀπέδιδον οἱ Πατέρες τιμητικήν προσκύνησιν.
Διά δέ τάς εἰκόνας εἴδομεν ὅτι ἡ κατασκευή αὐτῶν εἶναι ἐκ τῶν ἀρχαιοτάτων χρόνων. Μόνον ἡ προσκύνησις φαίνεται βραδύτερον, ἵνα ἡ Ἐκκλησία ἀποφύγῃ τήν εἰδωλολατρικήν προσκύνησιν αὐτῶν. Ποῖος εὑρίσκεται ἐν τῇ ἀληθείᾳ σχετικῶς μέ τήν προσκύνησιν εἰκόνων, Σταυροῦ, λειψάνων, σεῖς ἤ ἡμεῖς; Ἡμεῖς οἱ Ὀρθόδοξοι!