Ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Κύπρου εἰς παλαιοτέραν ὁμιλίαν του (19.1.2024) μὲ θέμα «Ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Μακάριος ὡς Θρησκευτικὸς καὶ Ἐθνικὸς Ἡγέτης», ἀφ’ ἑνὸς «ἁγιογραφεῖ» τὸν Μακάριον, ἀφ’ ἑτέρου τὸν θεωρεῖ ὑπεύθυνον διὰ τὴν ἀπώλειαν ζωῶν. Πάσχουν τὰ θεολογικά του κριτήρια καὶ αὐτὸ ἐξηγεῖ πολλά, τόσον, διὰ τὴν ἐπικειμένην ἀναθεώρησιν τοῦ Καταστατικοῦ, ὅσον ὡς καὶ διὰ τὴν ὑπόθεσιν τοῦ Πάφου Τυχικοῦ. Παραθέτομεν ἀποσπάσματα:
«Νιώθω τὴ δυσκολία νὰ μιλήσω γιὰ τὸν μεγαλύτερο, ἴσως, διάδοχο τοῦ Ἀποστόλου Βαρνάβα σ’ὅλη τὴ δισχιλιετῆ ζωὴ τῆς Ἐκκλησίας μας· τὸν δεύτερο, μετὰ τὸν βασιλιὰ Εὐαγόρα μεγάλο Ἕλληνα τῆς Κύπρου, ποὺ συνέλαβε, ὅπως καὶ ἐκεῖνος, τὸ πλατύτερο ὅραμα τῆς Φυλῆς καὶ δὲν τὸ περιόρισε στὰ στενὰ γεωγραφικὰ ὅρια τῆς Ἑλλάδας ἢ τῆς Κύπρου. Γι’αὐτὸ καὶ «συνέχομαι φόβῳ» μήπως, μὲ τὴν ἀδυναμία μου νὰ ἀναχθῶ στὰ ἐπίπεδά του, μειώσω στὰ μάτια σας τὴν προσωπικότητά του, δὲν τὰ καταφέρω νὰ περιγράψω τοὺς παλμοὺς τῆς ψυχῆς του, ποὺ βρέθηκαν πάντα σὲ συντονισμὸ μὲ τοὺς παλμοὺς τῆς Κύπρου, δὲν δώσω σωστὴν εἰκόνα τῶν ὁραματισμῶν του, δὲν μεταφέρω τὸν ἀντίλαλο τῶν συνεχῶν προσπαθειῶν καὶ τῶν ἐπικῶν ἀγώνων του. Τὸ κάνω μὲ δισταγμὸ ἐπικαλούμενος τὴ δική του καὶ τὴ δική σας ἐπιείκεια, προκειμένου νὰ περιγράψω μερικὲς πτυχὲς τῆς προσωπικότητάς του ὡς θρησκευτικοῦ καὶ ἐθνικοῦ ἡγέτη… Δὲν ἦταν πολεμοχαρὴς ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Μακάριος. Κι ὅταν ἀναγκάστηκε, ἀφοῦ ὅλες οἱ εἰρηνικὲς προσπάθειες γιὰ ἀπελευθέρωση ἀπέτυχαν, νὰ ἡγηθεῖ τοῦ ἀπελευθερωτικοῦ μας ἀγώνα, θλιβόταν ἀφάνταστα, ὅπως μαρτυροῦν οἱ ἄμεσοι συνεργάτες του, γιὰ τὸν θάνατο κάθε Ἄγγλου στρατιώτη. Θεωροῦσε τὴ βία ὡς ἔσχατη ἀνάγκη, κάτι ὅμως ποὺ ὑπαγορευόταν ἀπὸ τὸ ὑψηλὸν αἴσθημα τῆς ἀνθρώπινης ἀξιοπρέπειας… Στὴν τελευταία τριετία τῆς ζωῆς του ποὺ τὴ σημάδεψαν τὸ πραξικόπημα τῶν ἑλληνοφώνων καὶ ἡ εἰσβολὴ τῶν βαρβάρων, θεωροῦσε ἐπιτακτικότερο τὸ καθῆκον του νὰ ἀπευθύνεται, ὡς ἐκκλησιαστικὸς ἡγέτης, πρὸς τὸ χριστεπώνυμο ποίμνιό του. Γιατί ἦταν σὲ ὅλους ξεκάθαρο πιὰ ὅτι κινδύνευε ὄχι μόνον ἡ πατρίδα ἀλλὰ καὶ ἡ πίστη».