(Ὁ ρόλος τῶν Χριστιανῶν εἰς τὸν κόσμον)
Τοῦ κ. Ἰωάννου Β. Κωστάκη
1ον
α. Εὐεργετικὴ παρουσία
Ἀποτελεῖ ἀναμφισβήτητη πραγματικότητα τὸ γεγονὸς ὅτι: ἡ Χριστιανικὴ ἀλήθεια ὑπόκειται σὲ πολλὲς καὶ ἐπικίνδυνες παρανοήσεις καὶ παρερμηνεῖες. Ὁ κίνδυνος αὐτὸς παρουσιάζεται αὐξημένος, ὅταν οἱ ἄνθρωποι δὲν ἔχουν ἀποκτήσει προσωπικὴ ἐμπειρία, ἀπὸ τὴν βίωση- ἐφαρμογὴ τῆς διδασκαλίας τοῦ Χριστοῦ.
Ὁ Κύριος στὴν «ἐπὶ τοῦ Ὄρους» ὁμιλία του, μετὰ τὸ πέρας τῶν «μακαρισμῶν», σπεύδει νὰ δείξη, νὰ προσδιορίση τὴν ἐξαίρετη θέση καὶ σπουδαία ἀποστολὴ τῶν χριστιανῶν στὸν κόσμο. Ὅλων, δηλαδή, τῶν ἀνὰ τοὺς αἰῶνες πιστῶν, ποὺ ἀπέκτησαν τὶς ἀρετὲς ποὺ ἀναφέρονται στοὺς «μακαρισμούς». Κι’ ἔτσι διαμόρφωσαν τὸν χαρακτήρα καὶ τὸ ἦθος τοῦ γνησίου μαθητοῦ τοῦ Χριστοῦ, γεγονὸς ποὺ τοὺς καθιστᾶ εὐεργετικοὺς παράγοντες τῆς κοινωνίας.
Ἡ παρουσία καὶ ἡ δράση τους παρεμποδίζει, καθυστερεῖ, ἀποτρέπει τὴν φθορὰ καὶ ἀποσύνθεσή της. Ἀφοῦ, κατὰ τὴν Κυριακὴ προσταγή, οἱ πιστοὶ καλοῦνται νὰ πρωταγωνιστοῦν στὸν ἐξαγνισμὸ καὶ τὴν ἠθικοποίηση τοῦ κοινωνικοῦ συνόλου. Μὲ τὴν φωτεινὴ ζωή τους, ὀφείλουν νὰ γίνουν περίβλεπτοι καὶ νὰ ἀναδειχθοῦν σὲ ὄργανα δοξολογίας τοῦ Θεοῦ. Ἔτσι θὰ διακρίνονται, εὐκρινῶς, μέσα στὸ κοινωνικὸ σύνολο ὡς πρόσωπα ἰδιαιτέρας ἀξίας, σεβασμοῦ καὶ τιμῆς. Ἀφοῦ «ἀρετὴν οἶδε καὶ πολέμιος θαυμάζειν».
β. Τὸ «ἅλας τῆς γῆς»
Προσδιορίζοντας, ὁ Κύριος, τὸν ρόλο τῶν πιστῶν μαθητῶν του χρησιμοποιεῖ, λίαν ἐπιτυχεῖς, παραβολικὲς ἐκφράσεις, ἐμπνευσμένες ἀπὸ τὴν καθημερινὴ ζωή τῶν ἀνθρώπων. Μία δὲ ἀπ’ αὐτὲς εἶναι καὶ ἡ φράση: «Ὑμεῖς ἐστε τὸ ἅλας τῆς γῆς..» [Ματθ. Ε, 13]. Δηλαδή: Σεῖς οἱ μαθητές μου εἶστε τὸ πνευματικὸ ἁλάτι στὶς ἀνθρώπινες κοινωνίες. Ἀποστολή σας εἶναι νὰ προλαμβάνετε τὴν ἠθικὴ σήψη (σαπίλα) σ’ αὐτές. Ἂν ὅμως τὸ ἁλάτι χάσει τὴν δύναμή του, τότε μὲ τί ἄλλο μπορεῖ νὰ ἁλατιστεῖ , ὥστε νὰ ἀποκτήσει ξανὰ τὴν διακριτικὴ δύναμη ποὺ ἔχασε; Τότε πιὰ δὲν χρησιμεύει σὲ τίποτα. Δὲν ἀπομένει, παρὰ νὰ πεταχτεῖ ἔξω στοὺς δρόμους καὶ νὰ τὸ καταπατοῦν οἱ ἄνθρωποι. Ἂν λοιπὸν κι’ ἐσεῖς, οἱ μαθητές μου, χάσετε τὴν ἠθικὴ δύναμη ποὺ σᾶς χαρίζει ἡ πνευματικὴ καθαρότητα, δὲν θὰ γίνετε μόνον ἄχρηστοι, ἀλλὰ καὶ θὰ σᾶς περιφρονοῦν οἱ ἄνθρωποι.
Ἂν ὅμως συμβεῖ οἱ ἄλλοι ἄνθρωποι νὰ σᾶς συκοφαντοῦν καὶ νὰ σᾶς διώκουν, ἐπειδὴ θὰ εἶστε εἰλικρινεῖς καὶ ἀληθινοί, τότε ἐσεῖς θὰ εἶστε ἡ πραγματικὴ εὐλογία τοῦ Θεοῦ στὸν κόσμο. Θὰ εἶναι δὲ τόσο ἀναγκαία, ἀπαραίτητη καὶ ἐπωφελὴς ἡ παρουσία καὶ ἡ δράση σας στὸν κόσμο, γιὰ τὴν συντήρησή του, ὅσο ἀναγκαία καὶ πολύτιμη εἶναι καὶ «ἡ ἐνέργεια τοῦ ἀνόργανου ἅλατος στὴν ἐνόργανο φύση».
γ. Ἰδιότητες τοῦ ἅλατος
1. Τὸ ἀνόργανο ἁλάτι μένει ἀκέραιο καὶ ἀδιάφθορο. Μὲ τὴν ἰδιότητά του αὐτὴ ἐμποδίζει, καθυστερεῖ, ἀποτρέπει τὸ γρήγορο σάπισμα καὶ ἐπιβραδύνει τὴ φθορὰ τῆς ἐνόργανης φύσης. Δὲν αὐτοπροστατεύεται, ἁπλῶς, ἀλλὰ προφυλάσσει ἀπὸ τὴν σήψη καὶ τὶς ἄλλες ζωικὲς τροφές, μὲ τὶς ὁποῖες ἀναμειγνύεται κατ’ ἀναλογίαν.
2. Τὸ φυσικὸ ἁλάτι εἶναι στυπτικό, δηλαδὴ προκαλεῖ συστολή, σμίκρυνση, ἐλάττωση. Εἶναι ἐπίσης πικρό, ἀλλὰ ἀπολύτως ὠφέλιμο, λόγω τῆς ἀντισηπτικῆς του ἐνέργειας.
3. Τὸ ἁλάτι διατηρεῖ, ἀλλὰ καὶ νοστιμίζει τὶς τροφές, ὅταν ἀναμειγνύεται μ’ αὐτές, ἀναλογικά. Καθιστᾶ τὰ ἐδέσματα εὐχάριστα, γευστικά, τὰ εὐνοεῖ, τὰ βοηθᾶ, καὶ τοὺς προσδίδει θρεπτικὴ δυνατότητα. Οἱ τροφὲς μὲ τὸ ἁλάτι γίνονται εὔγευστες καὶ πιὸ ὑγιεινές.
4. Τὸ ἁλάτι, ὅταν ἔρχεται σὲ ἐπαφὴ μὲ τὶς ζωικὲς τροφές, ἐνεργεῖ μὲ σιωπηλὸ τρόπο καὶ ἀσκεῖ, ἐντελῶς, ἀθόρυβα τὴν εὐεργετικὴ ἐπίδρασή του σ’ αὐτές. Ἀναγκαία ὅμως προϋπόθεση , γιὰ νὰ ἐπενεργήση εὐεργετικά, εἶναι νὰ βρεῖ, νὰ ἀναμιχθεῖ μὲ ὑγιεῖς τροφές. Γιατί, μόνο τὰ τρόφιμα ἐκεῖνα ποὺ δὲν ἔχουν ἀρχίσει νὰ σαπίζουν, μόνο αὐτά, μποροῦν νὰ διατηρηθοῦν μὲ τὸ ἁλάτι. Ἐὰν σάπισαν ἤδη, τότε ἡ ὅποια ποιότητα καὶ ποσότητα ἁλατιοῦ δὲν μπορεῖ πιὰ νὰ τὰ ὠφελήσει καὶ νὰ τὰ προστατεύσει.
Στὶς ἰδιότητες αὐτὲς τοῦ ὀργανικοῦ ἅλατος μπορεῖ, ἀντίστοιχα, νὰ ἀναζητηθεῖ ὁ ρόλος τὸν ὁποῖο καλοῦνται νὰ παίξουν οἱ χριστιανοὶ στὶς ἀνθρώπινες κοινωνίες.
δ. Ἀντιστοιχία ἰδιοτήτων ἅλατος
1. Οἱ χριστιανοὶ ποὺ μόρφωσαν τὸν χαρακτήρα τους, σύμφωνα μὲ τὰ προστάγματα τοῦ Χριστοῦ, τοὺς μακαρισμούς, γίνονται τὸ πνευματικὸ ἁλάτι τῆς κοινωνίας. Συγκρατοῦν, παρεμποδίζουν τὴν ἠθικὴ ἀποσύνθεση, ἀποτρέπουν, στὸ μέτρο τοῦ δυνατοῦ, τὴ διαφθορά της. Ἀντιδροῦν, φρενάρουν τὴν ἐξάπλωση τοῦ κακοῦ καὶ τῆς ἀνομίας. Πρωτίστως μὲ τὸ ἦθος καὶ τὴ βιοτή τους, καὶ δευτερευόντως μὲ τὸν λόγο τῆς διδαχῆς τους, ἀκολουθώντας πιστὰ τὴν Κυριακὴ ἐντολή: «Ὁ ποιήσας καὶ διδάξας». Προηγεῖται ἡ πράξη, ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ εὐαγγελικοῦ προστάγματος καὶ ἀκολουθεῖ ἡ διδαχή. Ἀπολύτως ἀναγκαία προϋπόθεση εἶναι τὸ προσωπικὸ βίωμα, γιὰ νὰ ἀκολουθήσει «ἡ διὰ τῶν λόγων διδαχή». Ἔτσι ἀσκεῖται ἡ εὐεργετικὴ ἐπίδραση, μεταδίδεται ἡ εἰρήνη, ἡ δικαιοσύνη. Προβάλλεται ἡ ἠθικὴ καθαρότητα, σπείρεται ἡ ἀγάπη, καὶ προκαλεῖται ἀντίδραση στὴν ἀποσυνθετικὴ δύναμη τοῦ κακοῦ.
2. Ὅπως τὸ ἁλάτι εἶναι πικρὸ καὶ στυπτικό, ἔτσι καὶ οἱ ἐνάρετοι ἄνθρωποι, οἱ σωστοὶ χριστιανοί, δὲν χαϊδεύουν, δὲν κολακεύουν, δὲν γλύφουν, δὲν καλύπτουν τὴν ἀνομία, δὲν ὑποκύπτουν σὲ σκοπιμότητες. Δὲν συμβιβάζονται, δὲν κρύπτουν τὸν ἀναμμένο τους «λύχνο ὑπὸ τὸ μόδιον». Ἀλλὰ τὸν τοποθετοῦν πάνω στὸν λυχνοστάτη, γιὰ νὰ σκορπίζει γύρω του τὸ φῶς, διαλύοντας τὰ σκοτάδια καὶ ἀποκαλύπτοντας τὶς ἄνομες πράξεις, ἀπ’ ὅπου καὶ ἂν προέρχονται. Γιατί, κατὰ τὸν ἱερὸ Ζιγαβηνό: «Τοῦτο ἐστὶ τὸ ἔργον τοῦ ἁλός: τὸ δάκνειν καὶ λυπεῖν τοὺς χαύνους».Αὐτὸ δὲ γίνεται: «διὰ τῆς διδασκαλίας καὶ τῶν ἐλέγχων» (Θεοφύλακτος).
Τὴν ἁλιστικὴ ἰδιότητα-ἱκανότητα, δηλαδὴ τὸ νὰ εἶναι τὸ «ἅλας τῶν ἀνθρώπων», τὴν ἀντλοῦν ἀπὸ τὸν Κύριο καὶ τὴν Θεϊκὴ ἐντολή του. Πρόκειται γιὰ μυστικὴ δύναμη, ποὺ λαμβάνουν οἱ πιστοὶ ἀπ’ τὸν Κύριό τους «στύφειν αὐτοὺς καὶ ἐπισφίγγειν… καὶ ἀπαλάττειν…» (Ζιγαβηνός).
3. Ἂν πάνω σὲ μία ἀνοικτὴ πληγὴ βάλουμε ἁλάτι, εἶναι πολὺ φυσικὸ νὰ ὑπάρξει ἀντίδραση, ἀπ’ τὸν πληγωμένο ἐξ αἰτίας τοῦ πόνου ποὺ δοκιμάζει. Τὸ ἴδιο συμβαίνει καὶ μὲ τοὺς πνευματικὰ πληγωμένους ἀπὸ τὴν ἁμαρτία. Φωνάζουν, διαμαρτύρονται, ἀντιδροῦν, κατηγοροῦν, ὅταν τοὺς ἀγγίζει τὸ ἁλάτι τῆς ἀρετῆς τῶν χριστιανῶν.
Τότε «ἀναγκαίως ἡ κατηγορία ἕπεται», κατὰ τὸν ἱερὸ Χρυσόστομο. Ὅμως αὐτό, ἀκριβῶς, εἶναι τὸ ἔργο καὶ ἡ δύναμη τῆς ἀρετῆς. Αὐτὸ ἐπιβάλλει τὸ χρέος τοῦ ἐναρέτου ἀνθρώπου. Νὰ προκαλεῖ πόνο καὶ λύπη στὴν καρδιὰ τοῦ ἁμαρτωλοῦ ἡ ἀκτινοβολία τῆς ἀρετῆς του. Ἔτσι τὸν βοηθᾶ νὰ ἐξυγιανθεῖ. Τέτοιες κραυγὲς διαμαρτυρίας, διωγμοί, ἀναστατώσεις, πόλεμοι, γίνονταν πάντοτε, καὶ θὰ συνεχίσουν, διαρκῶς «κορυφούμενοι, ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος»,ἐναντίον τῶν πιστῶν μελῶν τῆς Ἐκκλησίας τοῦ Χριστοῦ.
Ὅταν καὶ ὅσο τὸ ἁλάτι τοῦ χριστιανικοῦ παραδείγματος, καὶ τοῦ Εὐαγγελικοῦ λόγου, σκορπίζεται στὸν κόσμο τῆς ἀνομίας τῶν ἀνθρωπίνων κοινωνιῶν, ἀντιστοίχως, θὰ γίνεται σφοδρότερη ἡ ἀντίδραση καὶ συστηματικότερος ὁ πόλεμος ἐναντίον τους. Χωρὶς ὅμως τὴν παρουσία τῶν ἀληθινὰ πιστῶν, τῶν ἁγίων τοῦ Θεοῦ «ἐν παντὶ καιρῷ καὶ τόπῳ», ὁ κόσμος θὰ εἶχε σαπίσει ὁριστικά. Ὁ φλοιὸς τῆς γῆς θὰ εἶχε μεταβληθεῖ σὲ μία ἀπέραντη ἔκθεση σάπιων, βρώμικων, χαμένων ἀνθρώπων. Διὰ τῶν ἁγίων τοῦ Θεοῦ ὁ κόσμος σώθηκε ἄπειρες φορές, ὥς τώρα, καὶ ἐξακολουθεῖ νὰ σῴζεται ἀπ’ τὴν ὁριστικὴ σήψη –ἀποσύνθεση. Ἡ συνεχὴς παρουσία ἁγίων στὸν «πεπτωκότα κόσμο» εἶναι, κατὰ κάποιο τρόπο, μία «αἰωνία ἁλυκή», ποὺ ἐξακολουθεῖ νὰ ἁλατίζει, νὰ διατηρεῖ καὶ νὰ σῴζει τὸν κόσμο».
Ὅσο τιμοῦμε τὴν μνήμη τῶν ἁγίων καὶ μιμούμαστε τὴ ζωή τους, τόσο ἡ ἐλπίδα γιὰ παράταση τῆς ζωῆς τοῦ κόσμου, θὰ εἶναι δυνατή, πραγματική.