Κύριε Διευθυντά,
Πρέπει ἀνάμεσα σ᾿ ὅλα τὰ προβλήματα τοῦ ἔθνους μας νὰ μὴ ξεχνοῦμε τὴν τύχη τῆς Β. Ἠπείρου, ὅπως ὁρίσθηκε ἀπὸ τὶς εὐρωπαϊκές δυνάμεις γιὰ τὸ συμφέρον τους· Αὐστρία καὶ Ἰταλία γιὰ τὴν ἔξοδο στὴν Ἀδριατικὴ καὶ τὴν ἐξουσία στὴ θάλασσα καὶ οἱ ὑπόλοιπες μεγάλες Δυνάμεις νὰ ἔχουν καλὲς σχέσεις μεταξύ τους.
Βοήθημα σχετικὸ εἶναι τὸ βιβλίο τοῦ Ἀρίστου Σαμπάνη «Διεθνεῖς συνθῆκες», (Ἐκδ. Βιβλιοθήκη τῆς Ἑστίας, 2022).
Ἡ ἀρχὴ ἔγινε ἀπὸ τὴ Διάσκεψη τοῦ Λονδίνου (1912) μέ τόν Γκρέϋ ν’ ἀποφασίζεται ἵδρυση Ἀλβανικοῦ κράτους καὶ νὰ ὑπογράφεται μὲ τὴ συνθήκη τοῦ Λονδίνου, Μάϊος 1913, χωρὶς νὰ λύνεται τὸ πρόβλημα τῶν βορείων καί νοτίων συνόρων του.
Τὸν Δεκέμβριο 1913 μὲ τὸ Πρωτόκολλο τῆς Φλωρεντίας δόθηκε ἡ Β. Ἤπειρος στὴν Ἀλβανία (Ἅγιοι 40, Ἀργυρόκαστρο, Κορυτσά).
Σ᾿ ὅλες τὶς ζυμώσεις καὶ συζητήσεις σταθερή τοποθέτηση τοῦ Βενιζέλου ἦταν νὰ ἐπιλυθῆ συγχρόνως μὲ τὸ πρόβλημα τῶν νησιῶν τοῦ Αἰγαίου (ποὺ εἶχαν οἱ Τοῦρκοι) καὶ τῶν Δωδεκανήσων (Ἰταλοί), διότι καί μέ τή Συνθήκη τῶν Ἀθηνῶν (Νοέ. 1914) Ἑλλάδα καὶ Τουρκία εἶχαν συμφωνήσει ὅτι γιὰ τὰ νησιὰ θὰ ἀποφάσιζαν οἱ Μεγ. Δυνάμεις.
Τὸν Φεβρ. 1914 ἀποφασίσθηκε τὸ θέμα τῶν νησιῶν καί ἡ ἀποχώρηση τοῦ ἑλληνικοῦ στρατοῦ ἀπὸ τὴν Β. Ἤπειρο (ἔφυγαν τὸν Ἀπρίλιο). Ἴσχυσε καὶ ἡ αὐτονομία τῆς Β. Ἠπείρου ὥς τὶς 17 Μαΐου, στὴν ὁποία πρόεδρος ὁρίσθηκε ὁ Γ. Χρηστάκης Ζωγράφος.
Τὸν Μάϊο 1914 μὲ τὸ Πρωτόκολλο τῆς Κερκύρας ἀποφασίσθηκε ἡ αὐτονομία τῆς Β. Ἠπείρου (γλῶσσα καὶ δικαιώματα τῶν Ἑλλήνων), χωρὶς ὅμως ἐγγύηση ἐφαρμογῆς τῆς συμφωνίας.
[Τὸν Ὀκτώβριο ἀντάρτες Ἕλληνες ἀνακατέλαβον τὴν Β. Ἤπειρο καὶ παρεχωρήθη ἡ Αὐλώνα στὴν Ἰταλία].
Ἡ τελικὴ λύση δόθηκε στὸ Συνέδριο τῶν Παρισίων (ἀπὸ Δεκ. 1918 – Δεκ. 1922). Ὁ Βενιζέλος μίλησε γιὰ τὴν ἑλληνική ἐθνότητα καὶ τὴν ἀνάγκη ἐξόδου τῆς Β. Ἠπείρου στὴ θάλασσα.
Τὸ 1919 Βενιζέλος καὶ Τιτόγι συμφώνησαν γιὰ τὴν Αὐλώνα (Ἰταλία).
Τὸν Νοέ. 1919 οἱ Μεγ. Δυνάμεις συζήτησαν χωρὶς τὴν Ἑλλάδα.
Τὸν Ἰούλιο 1920 παραχωρήθηκε ἡ Β. Ἤπειρος καὶ τὸν Αὔγουστο δόθηκε ἡ Σάσων στὴν Ἰταλία.
Τὸν Νοέμ. 1921 δημιουργήθηκε ἡ Ἀλβανία καὶ τόν Δεκ. 1922 δόθηκε ἡ Κορυτσά.
Ἐγκρίθηκε ἀπὸ τοὺς Γάλλους ἡ ἀποχώρηση τῶν Ἰταλῶν ἀπὸ Κνήσα (γιὰ νὰ μὴ ἔχουν σχέσεις οἰκονομικὲς μὲ τὴν Τουρκία, ὅπως σχέσεις εἶχε ἡ Γαλλία ἀπὸ τὸν 16ο αἰ.).
Αὐτὸ ποὺ θέλουμε νὰ σημειώσουμε εἶναι ὅτι μὲ τὸ Πρωτόκολλο τῆς Κέρκυρας ἔχει ἀναγνωρισθῆ ὅτι ἡ Β. Ἤπειρος εἶναι ἑλληνική – δὲν θά μποροῦσαν νὰ τὸ ἀρνηθοῦν, ἀφοῦ Ἕλληνες ζοῦσαν ἐκεῖ ἀπὸ τήν ἀρχαία ἐποχή – καὶ ὅμως δὲν εἶναι εὐκολο νὰ ἀπαιτήσουμε τὴν ἐφαρμογὴ τῆς αὐτονομίας της. Οἱ κυβερνήσεις τῆς Ἀλβανίας διεκδικοῦν δικαιώματα τῆς ἀλβανικῆς μειονότητας τῆς Ἑλλάδος, ποὺ δὲν ὑπῆρξε προηγουμένως, παρὰ μόνον ὅταν ἐπετράπη ἀπὸ τὸ 1991 (ἐπὶ πατρὸς Μητσοτάκη) καὶ εἰσῆλθαν (ὡς λαθρομετανάστες θὰ λέγαμε) καὶ ταυτόχρονα στεροῦν τὰ δικαιώματα τῶν Ἑλλήνων, τῶν ἀπὸ αἰώνων κατοίκων τῆς περιοχῆς.
Ἐπὶ πλέον οἱ σύγχρονοι Ἕλληνες πολιτικοὶ δείχνουν μεγάλη κατανόηση (!) γιὰ τὰ δικαιώματα μειονοτήτων π.χ. Θράκης. Ἴσως τὸ Νομικὸ Συμβούλιο τοῦ Κράτους, ἐκτὸς τῶν Συμβουλίων τῶν Ὑπουργείων, θὰ μποροῦσε νὰ ἐφιστᾶ τὴν προσοχή του καὶ νὰ δίνει συντεταγμένες κατευθύνσεις.
Ἀρχιμανδρίτης
π. Θεόκλητος Τσίρκας