Τοῦ κ. Ἀλεξίου Παναγοπούλου,
καθηγητοῦ καὶ ἀκαδημαϊκοῦ(DDDr., Dr.Habil.)
Ἡ ἐπικείμενη ἐκλογὴ νέου Προκαθημένου στὴν Ἐκκλησία τῆς Γεωργίας συνιστᾶ γεγονὸς ὑπερβαῖνον τὰ στενὰ καὶ διεθνῆ ἐκκλησιαστικὰ ὅρια, ἐγγράφοντας σαφῶς τὴ γεωστρατηγικὴ σημασία της στὸ εὐρύτερο γεωπολιτικὸ περιβάλλον τοῦ Καυκάσου.
Ἡ ἐκδημία τοῦ Ἠλία Β΄, μετὰ ἀπὸ σχεδὸν πέντε δεκαετίες ἡγεσίας, ἀφήνει ἕνα θεσμικό, συμβολικὸ γεωστρατηγικὸ κενό, τὸ ὁποῖο δὲν ἀφορᾶ μόνο τὴν ἐκκλησιαστικὴ διοίκηση, ἀλλὰ καὶ τὴν ἐθνικὴ συνοχὴ καὶ τὴν ἐξωτερικὴ τοποθέτηση τῆς χώρας.
Κατὰ τὴν περίοδο τῆς ποιμαντορίας του, ἡ Γεωργιανὴ Ἐκκλησία μετασχηματίστηκε σὲ ἕνα ἀπὸ τοὺς ἰσχυρότερους θεσμοὺς τῆς κοινωνίας, μὲ βαθιὰ διείσδυση στὸν δημόσιο βίο. Ἡ ταύτιση τῆς Ὀρθοδοξίας μὲ τὴν ἐθνικὴ ταυτότητα, καθιστᾶ τὸν Πατριάρχη, ὄχι ἁπλῶς πνευματικὸ ἡγέτη, ἀλλὰ κρίσιμο ἐθνικὸ διαμεσολαβητὴ μεταξὺ κράτους, κοινωνίας καὶ διεθνῶν ἐπιρροῶν.
Ἡ διαδικασία ἐκλογῆς, ἐντὸς αὐστηροῦ χρονικοῦ πλαισίου, θὰ λάβει χώρα σὲ ἕνα περιβάλλον ἔντονων ἐσωτερικῶν ἰσορροπιῶν καὶ ἐξωτερικῶν πιέσεων. Ἡ πιθανὴ ἐπιρροὴ τῆς Ρωσίας, τόσο μέσῳ ἐκκλησιαστικῶν διαύλων, ὅσο καὶ μέσῳ πολιτικῶν συσχετισμῶν, ἀποτελεῖ κρίσιμο παράγοντα.
Ἡ Μόσχα διαχρονικὰ ἐπιδιώκει νὰ διατηρεῖ ἰσχυρὰ ἐρείσματα στὸν Ὀρθόδοξο κόσμο, ἀξιοποιώντας τὴν Ἐκκλησία ὡς ἐργαλεῖο ἤπιας ἰσχύος (soft power), ἰδιαίτερα σὲ περιοχὲς γεωστρατηγικοῦ ἐνδιαφέροντος, ὅπως ὁ Νότιος Καύκασος.
Παράλληλα, ἡ γεωργιανὴ κυβέρνηση, ἡ ὁποία ἰσορροπεῖ μεταξὺ δυτικῶν προσανατολισμῶν καὶ ρεαλιστικῶν σχέσεων μὲ τὴ Μόσχα, φέρεται νὰ διαδραματίζει ρόλο στὴ διαμόρφωση τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ ἀποτελέσματος. Τὸ γεγονὸς αὐτὸ ἀναδεικνύει τὴ διαχρονικὴ ἀλληλεξάρτηση Ἐκκλησίας καὶ Κράτους στὴ συγκεκριμένη περίπτωση, ὅπου ἡ ἐκλογὴ Πατριάρχη ἀποκτᾶ χαρακτηριστικὰ ἐθνικῆς καὶ πολιτικῆς ἐπιλογῆς.
Σὲ ἐπίπεδο ὑποψηφιοτήτων, παρατηρεῖται μία πολυδιάσπαση τάσεων μὲ φιλορωσικές, συντηρητικές, ἀλλὰ καὶ πιὸ ἰσορροπημένες ἢ ἀκόμη καὶ διακριτικὰ φίλο-οἰκουμενικὲς φωνές, μὲ ἀναφορὲς στὸ Οἰκουμενικὸ Πατριαρχεῖο καὶ τὸν Βαρθολομαῖο Α΄.
Ἡ διαπάλη αὐτὴ ἀντανακλᾶ εὐρύτερες ἐντάσεις ἐντός τῆς Ὀρθοδοξίας, ἰδίως μετὰ τὶς ἐξελίξεις στὴν Οὐκρανία τοῦ Ζελένσκι καὶ τὴ ρήξη μεταξύ τῆς Κωνσταντινουπόλεως καὶ Μόσχας. Ἡ ἐκλογή, συνεπῶς, δὲν ἀφορᾶ μόνο τὸ πρόσωπο, ἀλλὰ τὸν ἐθνικὸ προσανατολισμό.
Τὴν ἐνίσχυση τῆς ρωσικῆς ἐκκλησιαστικῆς ἐπιρροῆς ἢ τὴ σχετικὴ ἀποστασιοποίηση;
Τὴ διατήρηση τῆς ἐσωτερικῆς συνοχῆς ἢ ὄξυνση τῶν ἐνδοεκκλησιαστικῶν ἀντιθέσεων;
Τὴ σταθεροποίηση τῆς κοινωνικῆς ἐπιρροῆς ἢ τὴ σταδιακὴ ἀναπροσαρμογὴ τοῦ ρόλου τῆς Ἐκκλησίας;
Σὲ γεωστρατηγικὸ ἐπίπεδο, ἡ σημασία εἶναι πολυεπίπεδη. Ἐνόσω ἡ Γεωργία βρίσκεται σὲ ἕνα κρίσιμο γεωγραφικὸ σταυροδρόμι μεταξὺ Εὐρώπης καὶ Ἀσίας, μὲ ἀνοικτὰ ζητήματα τῆς ἐδαφικῆς ἀκεραιότητας καὶ μὲ διαρκῆ πίεση ἀπὸ τὴ Ρωσία.
Σὲ αὐτὸ τὸ διεθνὲς πλαίσιο, ἡ Ἐκκλησία λειτουργεῖ ὡς φορέας σταθερότητας, ἀλλὰ καὶ ὡς πιθανὸς δίαυλος ἐπιρροῆς.
Καταληκτικά, ἡ ἐκλογὴ τοῦ νέου Πατριάρχη στὴ Γεωργία, συνιστᾶ διεθνικὸ κομβικὸ γεγονός, ποὺ συμπυκνώνει τὴ διασταύρωση τῆς θρησκείας, τῆς πολιτικῆς καὶ τῶν διεθνῶν σχέσεων.
Ὁ νέος Προκαθήμενος θὰ κληθεῖ νὰ διαχειριστεῖ ὄχι μόνο τὴν πνευματικὴ παρακαταθήκη τοῦ προκατόχου του, ἀλλὰ καὶ ἕνα σύνθετο πλέγμα γεωπολιτικῶν πιέσεων, σὲ μία περίοδο, ἐκεῖ ὅπου ἡ Ὀρθοδοξία ἀναδεικνύεται ἐκ νέου ὡς παράγοντας διεθνοῦς ἰσχύος.
Μὲ βάση τὰ πλέον πρόσφατα δεδομένα (ἕως 28/4/2026), ἡ εἰκόνα στὴ διαδοχὴ τῆς Ἐκκλησίας τῆς Γεωργίας θὰ παραμένει ρευστή, μὲ σαφεῖς τάσεις.
1. Φιλοκυβερνητικὴ – φιλορωσικὴ κατεύθυνση.
Ἡ ἰσχυρότερη τάση αὐτὴ τὴ στιγμὴ φαίνεται νὰ συνδέεται, μὲ κύκλους τῆς κυβέρνησης, μὲ ἐκκλησιαστικὰ δίκτυα ποὺ διατηροῦν σχέσεις μὲ τὴ Ρωσία. Ἐκτιμᾶται ὅτι ἡ τάση αὐτὴ ἐπιδιώκει, συντηρητικὴ θεολογικὴ γραμμή, ἀπόσταση ἀπὸ δυτικὲς ἐπιρροές, ἀποφυγὴ προσέγγισης μὲ τὸ Οἰκουμενικὸ Πατριαρχεῖο, ὡς ἡ ἐπικρατέστερη πολιτικά.
2. Ἀντιρωσικὴ – ἰσορροπιστικὴ / ἐθνικὴ γραμμή, μὲ μικρότερη, ἀλλὰ ὑπαρκτὴ τάση, ἐπιδιώκει μεγαλύτερη ἐκκλησιαστικὴ αὐτονομία, διατηρεῖ ἐπιφυλάξεις ἀπέναντι στὴ Μόσχα, βλέπει θετικὰ τὴ σχέση μὲ τὸν εὐρύτερο ὀρθόδοξο κόσμο, ποὺ μπορεῖ νὰ ἐπηρεάσει τὸ ἀποτέλεσμα στὸ “τριπρόσωπο”.
3. Συντηρητικὴ-λαϊκιστικὴ γραμμή, ἔντονα ἰδεολογική, μὲ ἔμφαση σὲ ζητήματα «παράδοσης», ταυτότητας καὶ προφητολογίας, μὲ περιορισμένη ἐπιρροή.
Ὑποψήφιοι (μέχρι 28/4/2026),
1. Μητροπολίτης Σίο (Shio Mujiri) – φαβορί. Τοποτηρητὴς (locum tenens) ἀπὸ τὸ 2017.
Ἐπιλογὴ τοῦ Ἠλία Β΄. Θεωρεῖται ὁ πιὸ πιθανὸς διάδοχος, μὲ ἰσχυρὴ στήριξη ἀπὸ τὸ σύστημα ἐξουσίας, συντηρητικὸς καὶ συχνὰ ἀντιδυτικὸς λόγος, μὲ πιθανὴ ἐνίσχυση τῆς ρωσικῆς ἐπιρροῆς ἂν ἐκλεγεῖ, μὲ σημεῖο ἀναφορᾶς ὅλων τῶν ἰσορροπιῶν.
2. Μητροπολίτης Ἰὼβ (Iob), πιὸ ἀνεξάρτητος, ἐνῶ ἔχει ἐκφράσει κάποιες ἀποστάσεις ἀπὸ τὴ Μόσχα, σύμφωνα μὲ ἐκκλησιαστικὲς πηγές, ὡς ὑποψήφιος “ἀντιστάθμισης”.
3. Μητροπολίτης Δανιὴλ, χαμηλῶν τόνων, μὲ ὑποστήριξη ἐντὸς τῆς Συνόδου, ἐνῶ πλησιάζει τὸ ἀνώτατο ὅριο τῶν 70 ἐτῶν, μὲ μικρότερες πιθανότητες.
4. Ἄλλοι ὑποψήφιοι, Ἱεράρχες μὲ σαφῆ φιλορωσικὴ τοποθέτηση πρόσωπα μὲ λαϊκὴ ἀπήχηση ἀλλὰ θεσμικὰ ἐμπόδια (π.χ. ἐκπαίδευση), δὲν θεωροῦνται φαβορὶ γιὰ τελικὴ ἐκλογή.
Ἡ διαδικασία. Ἡ Ἱερὰ Σύνοδος ἐπιλέγει 3 ὑποψηφίους (τριπρόσωπο) καὶ ἡ τελικὴ ἐκλογὴ γίνεται ἀπὸ διευρυμένο ἐκκλησιαστικὸ σῶμα, μὲ προθεσμία, ἕως μέσα Μαΐου 2026. Αὐτὸ σημαίνει ὅτι ἀκόμη καὶ ἕνας ἰσχυρὸς ὑποψήφιος, μπορεῖ νὰ «κοπεῖ» στὸ πρῶτο στάδιο. Οἱ συμμαχίες ἐντὸς Συνόδου θὰ εἶναι καθοριστικές. Ἡ ἐκτίμηση εἶναι ὅτι γιὰ 28/4/2026, ὁ Σίο, θὰ παραμένει ξεκάθαρο φαβορί, μὲ θεσμικὸ καὶ πολιτικὸ πλεονέκτημα.
Ἡ ἐκλογὴ θὰ κριθεῖ, σὲ ἰσορροπίες ἐντὸς Ἱερᾶς Συνόδου, στὴν ἐπιρροὴ τῆς Ρωσίας, στὴ στάση τῆς γεωργιανῆς κυβέρνησης, ὡς μία ἐκλογὴ μὲ ἔντονα γεωπολιτικὰ χαρακτηριστικά, ὅπου τὸ ἀποτέλεσμα θὰ σηματοδοτήσει, εἴτε ἐμβάθυνση τῆς ἀνατολικῆς (ρωσικῆς) ἐπιρροῆς, εἴτε μία πιὸ ἰσορροπημένη ἐκκλησιαστικὴ πορεία, μὲ σενάρια (best–worst case).