ΜΕΡΟΣ B΄
Ἰδιαιτέρως ὠφέλιμο γιὰ τὴν κατανόηση τοῦ φαινομένου τῆς βρεφοποίησης τῶν πολιτῶν ὡς μέσο χειραγώγησής τους ἀπὸ τὴν ἑκάστοτε κυβέρνηση εἶναι τὸ βιβλίο τοῦ Ἀλεξάντερ Κίσλερ (Alexander Kissler) μὲ τὸν τίτλο «Ἡ βρεφικὴ κοινωνία. Ὁδοὶ διαφυγῆς ἀπὸ μία ἀνωριμότητα, γιὰ τὴν ὁποία εἴμαστε οἱ ἴδιοι ὑπεύθυνοι» (“Die infantile Gesellschaft. Wege aus der selbstverschuldeten Unreife”, ἔκδ. Harper Collins, 2020).
Ὁ συγγραφέας ἐπισημαίνει ὅτι ἡ βρεφικὴ κοινωνία δὲν εἶναι ἕνα καινούργιο φαινόμενο, ἂν καὶ στὶς μέρες μας τὸ βιώνουμε σὲ πρωτοφανῆ ἔκταση. Τὸ 1932 ὁ Ἄλντους Χάξλεϋ (Aldous Huxley) σημείωνε καταγγελτικὰ ὅτι ἡ νοσηρὴ λατρεία τῆς βρεφικότητας (morbider Kult des Infantilen) ἀνάγεται ἤδη στὶς ἀρχὲς τοῦ 19ου αἰῶνος.
Ὁ Χάξλεϋ ἐντοπίζει τὰ πρῶτα ἴχνη τῆς λατρείας αὐτῆς στὰ ἔργα τοῦ Βρετανοῦ ρομαντικοῦ ποιητῆ Γουίλιαμ Γουόρντσγουορθ (William Wordsworth, 1770-1850) καὶ τοῦ Βρετανοῦ μυθιστοριογράφου Καρόλου Ντίκενς (Charles Dickens, 1812-1870). Ἀπὸ τὸν πρῶτο προέρχεται ἡ παράδοξη φράση ὅτι «τὸ παιδὶ εἶναι ὁ πατέρας τοῦ ἄντρα» (das Kind sei der Vater des Mannes), ἐνῶ γιὰ ὅλους τούς προηγούμενους συγγραφεῖς ἦταν δεδομένο ὅτι «ὁ ἄνδρας εἶναι πάντοτε ὁ πατέρας τοῦ παιδιοῦ» (der Mann ist der Vater des Kindes). Μία ἀκόμη ἔκφανση τοῦ Θαυμαστοῦ ἀνάποδου Κόσμου!
Ἀλλὰ καὶ κατὰ τὸν Ντίκενς, ἡ ἀνώτερη μορφὴ τῆς ἀνθρωπότητας δὲν ἦταν πλέον ὁ ἐνήλικας ἥρωας, ἀλλὰ «τὸ μωρό τῆς μεσαίας ἡλικίας» (das Baby in mittleren Jahren). Ἡ μυθολογία τῆς βρεφικότητας φθάνει στὸ ἀπόγειό της μέσῳ τοῦ Πῆτερ Πάν, τοῦ ἀγοριοῦ ἐκείνου ποὺ δὲν μεγαλώνει ποτέ.
Ὡστόσο οἱ ἱστορικὲς ρίζες τῆς βρεφοποίησης ἀνάγονται στὸν Γοργία τοῦ Πλάτωνα. Ἐκεῖ, ὁ Καλλικλὴς ἐκφράζει τὸ παράπονό του γιὰ τοὺς ἡλικιωμένους πολίτες ποὺ συνεχίζουν νὰ ἐπιδίδονται σὲ παιδικὲς πρακτικὲς (βλ. Daan Keij, Immature Adults and Playing Children: On Bernard Stiegler’s Critique of Infantilization, Studies in Philosophy and Education, 40 [2021], σέλ. 67 ἑπ., 69).
Σχολιάζοντας τὴν λατρεία τοῦ παιδιάστικου (des Kindischen), ὁ Χάξλεϋ παρατηρεῖ ὅτι ἐξαιτίας της ἐμποδίζεται ὁ ἄνθρωπος νὰ βρεῖ ἕνα νόημα γιὰ τὴν ζωὴ του κατὰ τὰ τελευταῖα δύο τρίτα τῆς φυσικῆς του ὑπόστασης. Περίπου 90 χρόνια μετὰ τὴν παρατήρηση αὐτή, διαπιστώνουμε ὅτι ἡ κοινωνία μας οἰστρηλατεῖται ἀπὸ τὸ παιδιάστικο πρότυπο τῆς ἀνωριμότητας (προσοχή: ἔχει ἄλλη σημασία ὁ ὅρος «παιδιάστικο» καὶ ἄλλη ὁ ὅρος «παιδικό», ἀφοῦ ὁ πρῶτος ἀφορᾶ ἐνήλικες ποὺ ἔχουν παραμείνει ἀνώριμοι μὲ δική τους ὑπαιτιότητα, ἐνῶ ὁ δεύτερος ἀφορᾶ τὰ παιδιὰ ποὺ συμπεριφέρονται, ὅπως ἀναμένεται βάσει τῆς ἡλικίας τους). Ἡ παιδιάστικη συμπεριφορὰ ἀποτελεῖ πισωγύρισμα σὲ μία ἐποχὴ ποὺ ἀποτελεῖ ἤδη παρελθόν. Ὑπὸ αὐτὸ τὸ πρῖσμα, χαρακτηριστικὸ γνώρισμα τῆς βρεφικότητας εἶναι ἡ προσποίηση τοῦ ἐνήλικα ὅτι βρίσκεται σὲ διαφορετικὴ ἡλικία ἀπὸ ἐκείνη ποὺ πράγματι ἔχει.
Ὁ Κίσλερ ἐπισημαίνει ὅτι στὴν σύγχρονη κοινωνία συναντοῦμε πολλοὺς ἰσχυροὺς τύπους βρεφοποίησης, οἱ ὁποῖοι ἐξυπηρετοῦν κυρίως πολιτικὰ ἢ οἰκονομικὰ συμφέροντα. Συχνά, ὅμως, ἡ βρεφοποίηση ἐκπληρώνει καὶ ἕνα ἄλλο σκοπό: τὴν ἀποποίηση τῶν εὐθυνῶν γιὰ τὶς πράξεις τοῦ ἐνεργοῦντος ὑποκειμένου. Ὅποιος ἀναλαμβάνει τὸν ρόλο τοῦ ἀνώριμου βρέφους, θέλει συνεχῶς νὰ μπορεῖ νὰ παίζει χωρὶς νὰ χρειάζεται νὰ λογοδοτεῖ σὲ κανένα. Ὁ μεγάλος κίνδυνος ποὺ ἐγκυμονεῖ αὐτὴ ἡ παιδιάστικη συμπεριφορὰ εἶναι διττός: Νὰ γίνει ὁ βρεφοποιημένος πολίτης εἴτε ὑποχείριο τῶν κυβερνώντων εἴτε ἀδίστακτος ἐξουσιαστής.
Ἐκφάνσεις βρεφοποίησης ἀπὸ τὴν καθημερινότητα μπορεῖ νὰ ἀπαριθμήσει κανεὶς πάμπολλες. Ἀπὸ τὴν χρήση ἠλεκτρικῶν πατινιῶν μέχρι τὴν ἐπιλογὴ γελωτόσημων ἢ αὐτοκολλήτων ἀντὶ προτάσεων, ὅταν ἀνταλλάσσει ἠλεκτρονικὰ μηνύματα.
Σὲ ὅ,τι ἀφορᾶ τὰ ΜΜΕ, ἡ προπαγάνδα καὶ ἡ πλύση ἐγκεφάλου μέσῳ διαφημίσεων, εἰδήσεων καὶ λοιπῶν προγραμμάτων, στηρίζεται κατ’ ἐξοχὴν στὴν χρήση χρωμάτων, εἰκόνων καὶ ἤχου, ποὺ διεισδύουν εὐκολότερα καὶ γρηγορότερα στὸ ὑποσυνείδητο τοῦ βρεφοποιημένου τηλεθεατῆ.
Στὸ πλαίσιο τῆς βρεφοποίησης πρέπει νὰ ἐνταχθεῖ καὶ ἡ μαζικὴ ἐκκένωση μέσῳ τοῦ «112». Μέσῳ τοῦ σωτηριολογικοῦ σλόγκαν «τὸ 112 σώζει ζωὲς» οἱ πολίτες ἐκγυμνάζονται νὰ παραμένουν τρομαγμένα βρέφη ποὺ τὸ βάζουν στὰ πόδια σὰν ἄγρια ζῶα, ἀντιμετωπίζοντας τὴν πυρκαϊὰ παθητικὰ σὰν ἕνα ἀπὸ τοὺς πολλοὺς «φονικοὺς ἐχθροὺς», οἱ ὁποῖοι διαταράσσουν σωρευτικῶς καὶ ἐξακολουθητικῶς τὴν κανονικότητα τοῦ βίου τους.
Τὸ μήνυμα τοῦ τρομολαγνικοῦ 112 γιὰ μαζικὴ ἐκκένωση εἶναι στὴν πραγματικότητα τὸ ἀνάποδο μήνυμα ποὺ μᾶς «ἐμβολίασαν» στὴν ἀρχὴ τῆς πανδημίας. Δηλαδὴ ἀπὸ τὸ «μένουμε σπίτι, μένουμε ἀσφαλεῖς», περάσαμε στὸ μήνυμα: «ἐγκαταλείπουμε τὸ σπίτι, γιὰ νὰ εἴμαστε ἀσφαλεῖς»!
Στὰ σημάδια τῆς βρεφοποίησης ὀφείλουμε νὰ συμπεριλάβουμε καὶ τὴν ἐμβολιαστικὴ κουλτούρα ποὺ διαμορφώνεται ὁλοένα καὶ πιὸ ἐπιθετικὰ τὰ τελευταῖα χρόνια. Μετὰ τὴν φρενίτιδα τῆς «ἐπιχείρησης ἐλευθερία» (ἀκόμη καὶ ὁ ὅρος αὐτὸς δείχνει τάση βρεφικῆς ἀντιμετώπισης τῶν πολιτῶν, ἀφοῦ θυμίζει τίτλο ταινίας τοῦ Τζέημς Μπόντ: «Ἐπιχείρηση ὀκτάπουσι») ποὺ ὀργανώθηκε γιὰ τὸν μαζικὸ ἐμβολιασμὸ κατὰ τοῦ κορωνοϊοῦ, ὁ πολίτης βομβαρδίζεται σήμερα μὲ σπὸτ ποὺ προπαγανδίζουν καθημερινὰ τὸν πολυποίκιλο ἐμβολιασμό του, ἰδίως κατὰ τῆς γρίππης, κατὰ τοῦ καρκίνου, κατὰ τοῦ ἰοῦ HPV, κατὰ τοῦ πνευμονιόκοκκου καὶ κατὰ τοῦ ἕρπητα ζωστήρα.
Μὲ αὐτὸν τὸν τρόπο, ἡ ὑγειονομικὴ πολιτικὴ ἑδράζεται στὴν ἀντίληψη ὅτι τὸ ἀνοσοποιητικὸ σύστημα τῶν ἐνηλικιωμένων πολιτῶν ἐξακολουθεῖ νὰ εἶναι τόσο εὐάλωτο ὅσο τῶν βρεφῶν καὶ τῶν νηπίων. Ἑπομένως, ὑποτιμᾶται ἡ δύναμη τῆς «ἐσωτερικῆς ἀστυνομίας» ποὺ μπορεῖ νὰ ἐπιστρατεύσει ὁ ἑκάστοτε ὀργανισμὸς, γιὰ νὰ καταπολεμήσει αὐτόνομα τὸν «ἀόρατο ἐχθρὸ» (γιὰ τὴν «ἐσωτερικὴ ἀστυνομία» βλ. Βαθιώτη, Ἀπὸ τὴν τρομοκρατία στὴν πανδημία. Ὑποχρεωτικὲς ἰατρικὲς πράξεις στὸν πόλεμο κατὰ τοῦ ἀόρατου ἐχθροῦ, Τρίτη ἐπικαιροποιημένη ἔκδοση, Ἀλφειός, Ἀθήνα 2023, σελ. 159).
Τὴν βρεφοποίηση τῶν πολιτῶν ἐξυπηρετεῖ ἀναμφισβήτητα καὶ ἡ ψυχαγωγία τους μὲ ὄπερες, θεατρικὰ ἔργα ἢ κινηματογραφικὲς ταινίες, τὸ σενάριο τῶν ὁποίων εἶναι πολλὲς φορὲς ὁλοφάνερα παιδικό, ἐξωπραγματικὸ ἢ παντελῶς γελοῖο. Πολλὲς ἀπὸ τὶς ταινίες τοῦ παλαιοῦ ἑλληνικοῦ κινηματογράφου γεννοῦν στὸν σημερινὸ θεατὴ τὴν εὔλογη ἀπορία πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ κατάφερναν, μέσῳ τῆς ἁπλοϊκῆς ἢ ἀκόμη καὶ κραυγαλέα βλακώδους πλοκῆς τους, νὰ προκαλοῦν γέλιο στὸν τηλεθεατή.
Φυσικὰ οὐδεὶς μπορεῖ νὰ ξεχάσει τὸν παιδιάστικο τρόπο μὲ τὸν ὁποῖο προπαγανδίσθηκε ἡ τήρηση τῶν κανόνων ὑγιεινῆς ἐπὶ κορωνοϊοῦ. Χαρακτηριστικὸ ἐν προκειμένῳ ἦταν τὸ ἀρκτικόλεξο ΧΑΜ, δηλ. «Χέρια πλένουμε, Ἀποστάσεις κρατᾶμε, Μασκούλα φορᾶμε», τὸ ὁποῖο εἶχε λανσάρει ὁ Νίκος Χαρδαλιᾶς.
Σημάδι βρεφοποίησης στὸ πεδίο τῆς πολιτικῆς ἐπικοινωνίας εἶναι καὶ ἡ προσπάθεια τοῦ πολιτικοῦ νὰ πάρει μὲ τὸ μέρος του τὰ πλήθη ἀγγίζοντας τὶς συναισθηματικές τους χορδὲς ἀντὶ νὰ προβάλει λογικὰ ἐπιχειρήματα ἢ νὰ παρουσιάζει προγραμματικὲς θέσεις. Ἀληθινὸ θεωρεῖται ὅ,τι «βγάζει συναίσθημα». Ἔτσι, στὸ προσκήνιο κυριαρχεῖ ἕνα ἀνάλαφρο κλίμα (ψευτο)δημοκρατίας, ἀλλὰ οἱ σοβαρὲς ἀποφάσεις λαμβάνονται στὸ παρασκήνιο τῆς ἐξουσίας.
Ἀξιοποιώντας τὰ διδάγματα τοῦ «Αἰμιλίου» τοῦ Ζάν Ζὰκ Ρουσσώ, ὁ Κίσλερ ἐπισημαίνει ὅτι, ὅπως ἕνα παιδί, ἔτσι καὶ ἡ βρεφικὴ κοινωνία γνωρίζει μόνο τὸ γέλιο καὶ τὸ κλάμα, ἄρα εἶναι ἢ τοῦ ὕψους ἢ τοῦ βάθους. Σὲ μία κοινωνία, ὅμως, ποὺ δὲν διαθέτει ἐνδιάμεσες-γκρίζες ζῶνες ἀπουσιάζει ὁ χῶρος γιὰ σταθμίσεις, ὁπότε τὰ μέλη της δὲν εἶναι ἐλεύθερα οὔτε ζοῦν στὸν πραγματικὸ κόσμο, ἀφοῦ αὐτὸς δὲν εἶναι διπολικὸς ἀλλὰ πολύχρωμος (κατὰ περίεργο τρόπο, ἀκόμη καὶ ὁ καιρὸς ἔχει γίνει διπολικός, ἀφοῦ οἱ τέσσερεις ἐποχὲς τείνουν νὰ συρρικνωθοῦν, ἂν δὲν ἔχουν ἤδη συρρικνωθεῖ, σὲ δύο)! Σημειωτέον ὅτι ὁ Ρουσσώ προέτρεπε τοὺς ἀναγνῶστες του νὰ ἀγαποῦν τὴν παιδική τους ἡλικία καὶ νὰ προσέχουν τὰ παιδιά, ἀλλὰ ἀπέρριπτε τόσο τοὺς βρεφοποιημένους ἐνήλικες ὅσο καὶ τοὺς μικρομέγαλους.
Δὲν πρέπει νὰ περάσει ἀπαρατήρητο τὸ γεγονὸς ὅτι, τὰ τελευταῖα χρόνια, τῆς πλύσης ἐγκεφάλου γιὰ τὴν κλιματικὴ ἀλλαγὴ ξεκίνησε νὰ ἡγεῖται ἕνα δεκαπεντάχρονο κορίτσι, ἡ Γκρέτα Τοῦνμπεργκ, ἡ ὁποία, μάλιστα, καθότι πάσχει ἀπὸ τὸ σύνδρομο Ἄσπεργκερ, ἔχει παραδεχθεῖ ὅτι δὲν μπορεῖ νὰ ἑρμηνεύσει τὴν καθημερινότητα, ἀλλὰ καὶ τὰ μεγάλα προβλήματα τοῦ πλανήτη, παρὰ μόνο μέσα ἀπὸ δύο χρώματα: τὸ ἄσπρο καὶ τὸ μαῦρο! Ὑπὸ αὐτὸ τὸ πρῖσμα, ὑποστηρίζει ὅτι, ἂν θέλουμε νὰ σώσουμε τὴν γῆ, πρέπει νὰ ἀσπασθοῦμε τὸ δόγμα «ἢ ὅλα ἢ τίποτε», δηλ. «τὰ ἀλλάζουμε ὅλα, ἀλλιῶς καταστρεφόμαστε».
Ὅπως, ὅμως, εὔστοχα ἐπισημαίνει ὁ Κίσλερ, χαρακτηριστικὸ γνώρισμα κάθε δικτατορίας εἶναι ὅτι δὲν διαπραγματεύεται, ἀλλὰ «ἀποφασίζει καὶ διατάσσει». Ἀναρωτιέται, λοιπόν, μήπως, ἀφοῦ πρέπει νὰ τὰ ἀλλάξουμε ὅλα, κινδυνεύει νὰ ἀλλάξει καὶ ἡ δημοκρατία! Προσφυῶς ἀναδεικνύει καὶ μία κρίσιμη ψυχολογικὴ παράμετρο τῆς ἐμμονικῆς προβολῆς τῆς κλιματικῆς ἀλλαγῆς: οἱ πολίτες κινδυνεύουν νὰ ἀποκτήσουν «κλιματικὴ ἀγχωτικὴ διαταραχὴ» καὶ νὰ μετατραποῦν σὲ πανικοβλημένα βρέφη.
Προσφάτως καὶ ὁ Κρίστιαν Χάρντινγκχαους, στὸ βιβλίο του γιὰ τὴν πολεμικὴ προπαγάνδα (Hardinghaus, Kriegspropaganda und Medienmanipulation. Was Sie wissen sollten, um sich nicht tauschen zu lassen, 2023, σέλ. 73/74) παρατηρεῖ ὅτι οἱ πολιτικοὶ καὶ τὰ ΜΜΕ ἀπευθύνονται στοὺς πολίτες σὲ παιδιάστικο τόνο, προκαλώντας τους αἰσθήματα ἀνασφάλειας, ὥστε μετὰ νὰ τοὺς πουλᾶνε προστασία, προσποιούμενοι ὅτι πρέπει νὰ φροντίζουν γιὰ τὸ καλό τοῦ λαοῦ ποὺ τάχα μόνο αὐτοὶ μποροῦν νὰ ὑπηρετήσουν μὲ τὸν βέλτιστο τρόπο!
Ἡ λογική τῆς βρεφοποίησης μπορεῖ νὰ θεωρηθεῖ ὅτι ὑποκρύπτεται καὶ σὲ ὅλα ἐκεῖνα τὰ μηνύματα ποὺ ἀναγράφονται σὲ πινακίδες ἢ ἠλεκτρονικοὺς πίνακες, ὑπενθυμίζοντας στοὺς ὁδηγοὺς κάποιες αὐτονόητες ὁδηγητικὲς ὑποχρεώσεις τους. Ἐπὶ παραδείγματι:
– «δὲν παραβιάζω ποτὲ ἐρυθρὸ σηματοδότη»
– «δὲν μπλοκάρω διασταυρώσεις / δὲν παρκάρω σὲ γωνίες»
– «ὑποχρεωτικὰ σταματῶ πρὶν τὴ γραμμὴ διάβασης πεζῶν»
– «ὑποχρεωτικὴ χρήση τριγώνου σὲ βλάβη/ἀτύχημα»
– «τηρῶ τὰ ὁδικὰ σήματα / τηρῶ τὰ ὅρια ταχύτητας»
– «(δια)τηρῶ τὶς ἀποστάσεις ἀσφαλείας»
– τηρῶ τὴν ὁριζόντια καὶ τὴν κατακόρυφη σήμανση
– προσέχω τὸν δρόμο καὶ ὄχι τὸ κινητὸ κ.ο.κ.
Τήν σύνδεση τέτοιων μηνυμάτων μὲ τὴν βρεφοποίηση ἔχει διατυπώσει ὁ Δημήτρης Μυσιρλὴς στὸ βιβλίο του «Οἱ ἀπαγορεύσεις… ὡς μέσον ἐλέγχου σκέψης καὶ καθοδήγησης μαζῶν» (ἔκδ. Δρόμων, Ἀθήνα 2009, σελ. 77), ὁ ὁποῖος ἐπισημαίνει τὰ ἑξῆς:
«Θεωρῶ δεδομένο ὅτι ἕνας ἄνθρωπος μὲ στοιχειώδη λογικὴ θὰ ἀποδεχόταν τοὺς κανόνες ὁδικῆς συμπεριφορᾶς, ὅπως αὐτοὶ διαμορφώθηκαν γιὰ τὸ κοινὸ καλὸ καὶ τὴ δική του εὐκολότερη καὶ ἀσφαλέστερη ὁδήγηση.
Ὅμως, ἐδῶ κρύβεται καὶ ἡ πονηριὰ πίσω ἀπ’ τὶς ἀπαγορεύσεις καὶ τὰ ἀντιστοιχοῦντα πρόστιμα γιὰ τοὺς παραβάτες. Ὁ ἄνθρωπος, μ’ αὐτὸν τὸν τρόπο, ὑποβιβάζεται σὲ ἄλογο ὄν. Σὲ ἀνίκανο νὰ σκεφτεῖ. Σ’ ἕνα παιδάκι τὸ ὁποῖο ὑποχρεοῦται ν’ ἀκολουθεῖ τὶς ἐντολὲς τῶν μεγαλυτέρων, οἱ ὁποῖοι δὲν ὑποχρεοῦνται νὰ ἐξηγοῦν τὶς ἀποφάσεις τους. Σκέπτονται αὐτοί, ἀποφασίζουν καὶ διατάσσουν, ὅπως αὐτοὶ νομίζουν, πάντα γιὰ τὸ καλὸ τῶν μὴ σκεπτόμενων ἀνηλίκων. Φυσικά, γιὰ παρεκτροπὲς ὑπάρχει ἡ τιμωρία. Μ’ αὐτὸν τὸν τρόπο, ἡ ἐξουσία ὑποβιβάζει τοὺς ἐξουσιαζόμενους σὲ μὴ ἱκανὰ νὰ σκεφτοῦν ὄντα, τὰ ὁποῖα ὀφείλουν νὰ ὑπακούουν ἀδιαμαρτύρητα καὶ φοβούμενα σὰν μικρὰ παιδάκια.
Ἀπ’ τὴν ἄλλη μεριά, οἱ ἴδιοι οἱ πολίτες, ἐφόσον ἔχουν ὑποβιβαστεῖ σὲ νήπια, ἀντιδροῦν μὲ νηπιώδη τρόπο, ἐνάντια στὴ λογική, μόνο καὶ μόνο γιὰ τὴ χαρὰ τῆς ἀντίδρασης. Ὅμοια μὲ τὸ παιδάκι, στὸ ὁποῖο ἂν καὶ ἔχει ἀπαγορευτεῖ νὰ φάει τὴ μαρμελάδα, θὰ πάει κρυφά, θὰ φάει ὅλο τὸ βάζο καὶ ἂς ξέρει ὅτι θὰ πονέσει ἡ κοιλιά του».
Ἄν, μάλιστα, συσχετίσουμε τὴν ὑπενθύμιση τῶν αὐτονόητων ὁδηγητικῶν ὑποχρεώσεων τῶν πολιτῶν μὲ τὴν καλλιέργεια τῆς γενικότερης κουλτούρας τῆς ἀσφαλοῦς-ἀμυντικῆς ὁδήγησης, στὴν ὁποία ὑποκρύπτεται ἕνας φοβικὸς-καχύποπτος τρόπος ὁδήγησης, ὥστε νὰ ἀποφεύγονται ὅλες οἱ κακοτοπιὲς τῆς ἀσφάλτου καὶ νὰ προλαμβάνεται, εἰ δυνατόν, καὶ τὸ παραμικρὸ ἀτύχημα, τότε ἐνισχύεται καθοριστικὰ ἡ ὑπόνοια ὅτι τὸ σημερινὸ πατερναλιστικὸ «κράτος ἀσφάλειας» στοχεύει στὴν δημιουργία βρεφοποιημένων καί, ἑπομένως, εὐχερῶς χειραγωγήσιμων πολιτῶν.
ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Ι. ΒΑΘΙΩΤΗΣ
Μάθημα 20ον – Ἡ βρεφοποίησις τοῦ πολίτου ὡς τεχνική χειραγωγήσεως