Από τις Πράξεις των Αποστόλων στην υπόθεση του Μητροπολίτη Τυχικού — όταν η εξουσία φοβάται τη δικαιοσύνη
Νικόλαος Ανδρέου, Δρ.Νομικής
Στις Πράξεις των Αποστόλων 16,16-40 διασώζεται μία από τις πιο δραματικές στιγμές της ζωής του Αποστόλου Παύλου και του Σίλα.
Ο Απόστολος Παύλος και ο Σίλας βρίσκονταν στους Φιλίππους, όταν θεράπευσαν μία δούλη που είχε πνεύμα μαντείας. Εκείνοι όμως που κέρδιζαν χρήματα από την εκμετάλλευσή της ξεσήκωσαν τον όχλο και παρέσυραν τους δύο Αποστόλους ενώπιον των αρχόντων της πόλεως.
- Χωρίς κανονική εξέταση.
- Χωρίς απολογία.
- Χωρίς δίκαιη κρίση.
Οι άρχοντες διέταξαν να τους γδύσουν, να τους δείρουν δημόσια και να τους ρίξουν στη φυλακή.
Η εξουσία λειτούργησε αυθαίρετα. Πρώτα καταδίκασαν και μετά θυμήθηκαν τον νόμο.
Τη νύχτα έγινε σεισμός, άνοιξαν οι φυλακές και το επόμενο πρωί οι στρατηγοί έστειλαν κρυφά μήνυμα να απολυθούν οι Απόστολοι ήσυχα, ώστε να τελειώσει η υπόθεση χωρίς θόρυβο.
Τότε ο Απόστολος Παύλος προέβαλε το μεγάλο και ακαταμάχητο επιχείρημα:
«Δείραντες ημάς δημοσία ακατακρίτους, ανθρώπους Ρωμαίους υπάρχοντας, έβαλαν εις φυλακήν· και τώρα κρυφίως μας εκβάλλουν; Ουχί βέβαια! Αλλά ας έλθουν οι ίδιοι να μας βγάλουν».
Ο Απόστολος Παύλος δεν επικαλέστηκε τη ρωμαϊκή του ιδιότητα από εγωισμό ή φιλοδοξία. Την επικαλέστηκε για να φανερωθεί δημόσια η αδικία. Δεν δέχθηκε να συγκαλυφθεί η παρανομία με μία σιωπηλή αποχώρηση. Απαίτησε δημόσια αποκατάσταση, επειδή δημόσια είχε προηγηθεί η διαπόμπευση και η αδικία.
Όταν οι άρχοντες πληροφορήθηκαν ότι είχαν μαστιγώσει και φυλακίσει Ρωμαίους πολίτες χωρίς δίκη, φοβήθηκαν. Ήρθαν προσωπικά, απολογήθηκαν και τους παρακάλεσαν να φύγουν.
Η διήγηση αυτή δεν είναι απλώς ιστορική. Είναι διαχρονική αποκάλυψη του τρόπου με τον οποίο λειτουργεί συχνά η εξουσία όταν δεν ελέγχεται από τη δικαιοσύνη.
Η σύγκριση με την υπόθεση του Μητροπολίτη Τυχικού
Στην υπόθεση του Μητροπολίτη Πάφου Τυχικού, πολλοί κανονολόγοι, νομικοί και εκκλησιαστικοί παρατηρητές υποστήριξαν δημόσια ότι όσα έγιναν εις βάρος του δεν συνιστούν κανονική εκκλησιαστική δίκη.
Κατά τις καταγγελίες αυτές, ο Αρχιεπίσκοπος Κύπρου Γεώργιος και όσοι τον ακολούθησαν στην Εκκλησία της Κύπρου προχώρησαν σε μία διαδικασία όπου στερήθηκαν βασικά δικαιώματα υπεράσπισης, ουσιαστικής απολογίας και δίκαιης κρίσης.
Η απόφαση περί εκπτώσεως και αργίας παρουσιάστηκε από πολλούς ως προειλημμένη και αντικανονική, ενώ ακόμη σοβαρότερες είναι οι καταγγελίες ότι ακολούθησε οργανωμένη δημόσια διαπόμπευση του Τυχικού μέσω διαρροών, ψευδών ισχυρισμών και συκοφαντιών.
Η αναλογία με τις Πράξεις των Αποστόλων είναι συγκλονιστική.
- Τότε ο Απόστολος Παύλος ήταν Ρωμαίος πολίτης.
- Σήμερα ο Τυχικός είναι Ευρωπαίος πολίτης.
- Τότε ο Απόστολος Παύλος επικαλέστηκε το ρωμαϊκό δίκαιο.
- Σήμερα ο Τυχικός προσφεύγει στα ευρωπαϊκά ανθρώπινα δικαιώματα και στα ευρωπαϊκά δικαστήρια.
Και στις δύο περιπτώσεις παρατηρείται το ίδιο μοτίβο:
- πρώτα επιβολή ποινής, μετά προσπάθεια αποσιωπήσεως, και τέλος πίεση να μην αναζητηθεί δικαστική δικαίωση.
Εάν αληθεύουν οι δημόσιες δηλώσεις ότι ζητείται από τον Τυχικό να αποσύρει τις προσφυγές του, με απειλή ακόμη βαρύτερης ποινής — της καθαιρέσεως — τότε τίθεται ένα τρομακτικό ερώτημα:
Πότε η ποιμαντική μέριμνα μετατρέπεται σε εκφοβισμό;
Διότι όταν κάποιος απειλείται ώστε να μην ασκήσει νόμιμα δικαιώματα προστασίας, τότε δεν μιλάμε πλέον για πνευματική πατρότητα αλλά για κατάχρηση εξουσίας.
Η Εκκλησία δεν μπορεί να φοβάται τη δικαιοσύνη
- Οι Ιεροί Κανόνες δεν θεσπίστηκαν για να υπηρετούν ισχυρούς εκκλησιαστικούς μηχανισμούς. Θεσπίστηκαν για να προστατεύουν την αλήθεια, τη συνοδικότητα και τη δικαιοσύνη.
- Ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος διδάσκει ότι η αδικία μέσα στην Εκκλησία είναι βαρύτερη, επειδή τελείται στο όνομα του Θεού.
- Και ο Μέγας Βασίλειος υπενθυμίζει ότι ο επίσκοπος δεν σώζεται από την εξουσία του αλλά από τη δικαιοσύνη του.
- Στις Πράξεις των Αποστόλων οι άρχοντες των Φιλίππων φοβήθηκαν όταν αντιλήφθηκαν ότι παραβίασαν το δίκαιο απέναντι σε Ρωμαίο πολίτη.
Σήμερα όμως το ερώτημα είναι ακόμη βαθύτερο:
- Θα υπάρξει άραγε φόβος Θεού;
- Θα υπάρξει αληθινή μετάνοια για την αδικία;
- Θα υπάρξει δημόσια αποκατάσταση εκείνου που δημόσια διαπομπεύθηκε;
- Ή θα επικρατήσει η αντίληψη ότι η εκκλησιαστική εξουσία μπορεί να ενεργεί χωρίς λογοδοσία, χωρίς έλεγχο και χωρίς συνέπειες;
Η ιστορία του Αποστόλου Παύλου στις Πράξεις των Αποστόλων δίνει μία ξεκάθαρη απάντηση:
- Η αδικία δεν παύει ναείναι αδικία επειδή ασκείται από θρησκευτική εξουσία.
- Και η επίκληση της δικαιοσύνης δεν είναι έλλειψη πίστεως· είναι υπεράσπιση της αλήθειας.