Τοῦ κ. Β. Χαραλάμπους, θεολόγου
Στὴν ἱστοσελίδα τῆς Πεμπτουσίας, σὲ βίντεο ποὺ τιτλοφορεῖται «Ἡ ὑπακοὴ γίνεται γιὰ τὴν ἀγάπη τοῦ Χριστοῦ», μὲ ὁμιλία τοῦ π. Ἰωσὴφ Βατοπαιδινοῦ, ποὺ ἔγινε στὸ Συνοδικὸ τῆς Ἱερᾶς Μονῆς Βατοπαιδίου, μεταξὺ ἄλλων ἀναφέρονται τὰ ἑξῆς: «Ὁ νοῦς εἶναι θεοειδής. Ὁ νοῦς τοῦ ἀνθρώπου εἶναι ἕνα κομμάτι κομμένο ἀπὸ πάνω στὸν Θεόν. Αὐτὸ τὸ ἔκανε ὁ Χριστὸς μὲ τὸ φύσημά του. Ὁ Λόγος τοῦ Θεοῦ ὁ Τεχνουργός, ὁ Δημιουργὸς τῶν σύμπαντων ὄντων. Ὅλα τὰ ἄλλα ἐπρόσταξε κι ἔγιναν. Τὸν ἄνθρωπο βλέπετε φύσηξε ἀπὸ μέσα του καὶ τὸ κατασκεύασε, αὐτὸς εἶναι ὁ νοῦς. Τὸ πῆρε ἀπὸ τὸ σῶμα του, τὸ ἔκαμε πρωτύτερα ἀπ’ τὸ χῶμα. Τὸν νοῦ, τὴν λογικότητα τὴν ἔκαμε ἀπὸ πάνω του. Αὐτὴ λοιπὸν εἶναι ἡ θεοειδεία» (15: 43).
Γιατί νὰ προβάλλεται ὅτι “ὁ νοῦς τοῦ ἀνθρώπου εἶναι ἕνα κομμάτι κομμένο ἀπὸ πάνω στὸν Θεόν”; “Πολλοὶ ἐνόμισαν ὅτι τὸ ἐμφύσημα αὐτοῦ ἦν ἡ ψυχή, καὶ ὅτι ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ μετεδόθη τῷ σώματι ἡ ψυχή. Ἔστι δὲ πολλῆς οὐ μόνον ἀνοίας, ἀλλὰ καὶ ἀτοπίας μεστὸς ὁ λόγος, εἰ γὰρ ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ ἡ ψυχή, οὐχ ἐχρῆν αὐτῷ μὲν εἶναι σοφήν, ἐν ἄλλῳ δὲ μωρὰν καὶ ἀσύνετον, οὐδὲ ἐν τούτῳ μὲν εἶναι ψυχὴν δικαίαν, ἐν ἑτέρῳ δὲ ἄδικον. Ἡ γὰρ τοῦ Θεοῦ οὐσία οὐ μερίζεται, οὐδὲ ἀλλοιοῦται, ἀλλ’ ἐστὶν ἀναλλοίωτος. Τὸ ἐμφύσημα λοιπὸν τοῦ Θεοῦ ἢ τοῦ Ἁγίου Πνεύματός ἐστιν ἐνέργεια”, ἀναφέρει ὁ Ἅγιος Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος. Ποία ἡ χρεία νὰ προβάλλεται ὅτι “ὁ νοῦς τοῦ ἀνθρώπου εἶναι ἕνα κομμάτι κομμένο ἀπὸ πάνω στὸν Θεόν”;
«Τὸν νοῦ, τὴν λογικότητα τὴν ἔκαμε ἀπὸ πάνω του», ἀναφέρει ὁ π. Ἰωσὴφ Βατοπαιδινός. Ὅσον ἀφορᾶ τὴν ταύτιση νοῦ καὶ λογικότητας, ἂς προσέξουμε δύο ἐπισημάνσεις ἀπὸ τὸ βιβλίο τοῦ Μητροπολίτου Ναυπάκτου καὶ Ἁγίου Βλασίου Ἱεροθέου “Ἐμπειρικὴ Δογματικὴ τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας. Κατὰ τὶς προφορικὲς παραδόσεις τοῦ π. Ἰωάννου Ρωμανίδη” Τόμος Β΄:
(α) «Οἱ Πατέρες, πέραν τοῦ ὅτι μιλοῦσαν γιὰ νοῦ καὶ λόγο, ἔκαναν καὶ τὴν διάκριση μεταξύ τοῦ νοῦ καὶ τῆς λογικῆς. Ἄλλο εἶναι τὸ ἔργο τοῦ νοῦ καὶ ἄλλο εἶναι τὸ ἔργο τῆς λογικῆς»*.
(β) «Στὴν πατερικὴ παράδοση φαίνεται, ἴσως γιὰ πρώτη φορά, στὸν Μακάριο Αἰγύπτιο, ὅπου γίνεται μία διαφοροποίηση μεταξὺ λόγου καὶ νοῦ καὶ ταυτίζεται ὁ νοῦς μὲ τὴν λειτουργία μέσα στὴν καρδιὰ τοῦ ἀνθρώπου καὶ ὁ λόγος πλέον, μαζὶ μὲ τὴ λέξη διάνοια, ταυτίζονται μὲ τὴν λογικὴ τοῦ ἀνθρώπου»*.
Θὰ πρέπει ἐπίσης νὰ ἀναφερθοῦμε καὶ σ’ αὐτὸ ποὺ δίδαξε στὴν ὁμιλία του αὐτὴ ὁ π. Ἰωσὴφ Βατοπαιδινὸς σημειώνοντας ὅτι, τὸ σῶμα «τὸ ἔκαμε πρωτύτερα ἀπ’ τὸ χῶμα». Εἶναι σύμφωνα μὲ τὴ διδασκαλία τῆς Ἐκκλησίας μας αὐτό; «Βασικὴ διδασκαλία τῆς Ἐκκλησίας μας, εἶναι ὅτι τὸ σῶμα δὲν προϋπῆρχε τῆς ψυχῆς οὔτε ἡ ψυχὴ προϋπῆρχε τοῦ σώματος, ἀλλὰ ἡ ψυχὴ καὶ τὸ σῶμα δημιουργήθηκαν ταυτοχρόνως»*, ὅπως χαρακτηριστικὰ τονίζει ὁ π. Ἰωάννης Ρωμανίδης.
Ἀναφορικὰ μὲ αὐτὸ ποὺ σημειώνει ὁ π. Ἰωσὴφ Βατοπαιδινός, ὅτι “τὸ σῶμα του, τὸ ἔκαμε πρωτύτερα ἀπ’ τὸ χῶμα”, ἂν τὸ συσχετίσει κανεὶς μὲ τὴν ἐπιχειρηματολογία σὲ ἄλλη διδασκαλία του γιὰ τὸ μὴ ἐφάμαρτο τῆς ἄμβλωσης πρὶν τὸν τρίτο μήνα τῆς κύησης, ὅπου πρόταξε ὡς ἰσχυρισμό, ὅτι “ἄλλο τὸ ζῶν καὶ ἄλλο τὸ ἒμψυχον”, ἀντιλαμβάνεται ὅτι ὑπάρχει ἀκόμα ἕνα λόγος ποὺ δὲν εἶναι σωστὸ νὰ προβάλλεται αὐτό.
«Τὴν ψυχὴν οὔτε γὰρ προϋφίσταται τοῦ σώματος, οὔτε μεθυφίσταται. Ἀλλ’ ἅμα τῇ τούτου γενέσει κτίζεται καὶ αὐτή», ἀναφέρει ὁ Ἅγιος Ἰωάννης ὁ Σιναΐτης (Κλῖμαξ, Λόγος Κστ΄). Ὁ Ἅγιος Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς στὰ Ἑκατὸν Πεντήκοντα Κεφάλαια (Συγγράμματα Τόμος E΄) ἀναφέρει ὅτι «ἡ μέντοι ψυχὴ συνέχουσα τὸ σῶμα, ᾧ καὶ συνεκτίσθη, πανταχοῦ τοῦ σώματός ἐστιν…».
«Ἡ ψυχὴ ὅλη δι’ ὅλου τοῦ σώματος χωρεῖ καὶ ὁμοχρόνως ἐν τῇ ζωῇ γίνεται», λέγει ὁ Ἅγιος Γρηγόριος Νύσσης στὸ σύγγραμμά του «Ἐξήγησις τοῦ Ἄσματος τῶν Ἀσμάτων», Λόγος Ζ΄. Σαφῶς δὲν προηγεῖται τὸ σῶμα τῆς ψυχῆς, ἀλλ’ ἡ ψυχὴ γίνεται «ὁμοχρόνως» μὲ τὸ σῶμα. Εἶναι χαρακτηριστικὴ αὐτὴ ἡ ρήση τοῦ Ἁγίου Γρηγορίου Νύσσης, μὲ τὸ «ὁμοχρόνως» νὰ ἐπεξηγεῖ πλήρως ὅτι «ἅμα τὸ σῶμα καὶ ἡ ψυχή». «Οὔτε γὰρ σῶμα πρὸ τῆς ψυχῆς ἀφίστατο, οὔτε ψυχὴ πρὸ τοῦ σώματος» ἀναφέρει ὁ Ἅγιος Ἀναστάσιος ὁ Σιναΐτης, P.G. 89,724. Πῶς δύναται νὰ ἰσχυριστεῖ κανένας, ὅτι «τὸ σῶμα πρῶτον γέγονεν καὶ ἡ ψυχὴ ὕστερον», ἐὰν θέλει ὀρθοδόξως νὰ φρονεῖ;
Γιατί ἀδιακρίτως προβάλλουν ὅσα δίδαξε ὁ π. Ἰωσὴφ Βατοπαιδινός; Εἶναι σωστὸ νὰ προβάλλονται αὐτὰ τὴ στιγμὴ μάλιστα ποὺ πολλοὶ εἶναι ἐκεῖνοι ποὺ ἐκλαμβάνουν ὅλα ἀνεξαιρέτως ὅσα δίδαξε, ὡς ἀπαύγασμα Ὀρθόδοξης διδασκαλίας;
Σημείωσις:
* Μητροπολίτου Ναυπάκτου καὶ Ἁγίου Βλασίου Ἱεροθέου “Ἐμπειρικὴ Δογματικὴ τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας. Κατὰ τὶς προφορικὲς παραδόσεις τοῦ π. Ἰωάννου Ρωμανίδη” Τόμος Β΄.