Του Β. Χαραλάμπους, θεολόγου
Την Θεομητορική Εορτή της Ζωοδόχου Πηγής η Εκκλησία μας την εορτάζει κατά τη Διακαινήσιμο Εβδομάδα. Η καθιέρωση της Θεομητορικής αυτής Εορτής, έγινε από την Εκκλησία μας, μετά την ανεύρεση του αγιάσματος της Υπεραγίας Θεοτόκου από τον βασιλιά Λέοντα τον Α΄, και στον τόπο αυτό έκτισε ναό αφιερωμένο στη Ζωοδόχο Πηγή. Έκτοτε πλήθος θαυμάτων καταμαρτυρούνται.
Έτσι η Κωνσταντινούπολη, η Πόλη της Παναγίας απέκτησε το μεγάλο αυτό προσκύνημα στον τόπο του αγιάσματος της Υπεραγίας Θεοτόκου. Όντως η Κωνσταντινούπολη είναι η Πόλη της Παναγίας. Ο Άγιος Φώτιος Κωνσταντινουπόλεως απευθυνόμενος προς την Θεοτόκον καλεί την Κωνσταντινούπολη ‘’Πόλιν σην’’, την Πόλην σου, (Φωτίου Αρχιεπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως – Πρώτη Ομιλία εις την έφοδον των Ρως – Ομιλία Α΄ 1). ‘’Το λοιπόν, αγαπητοί, προς την Μητέρα του Λόγου, την μόνην ημών ελπίδα και καταφυγήν, καιρός εφέστηκεν προσδραμείν. Ταύτη βοήσωμεν ποτνιώμενοι· «Σώσον Πόλιν σην, ως οίδας, ω Δέσποινα», αναφέρει ο Άγιος Φώτιος Κωνσταντινουπόλεως.
Το Συναξάριον της Εορτής της Ζωοδόχου Πηγής στην Ακολουθία του Όρθρου αναφέρει τα εξής : ‘’Τη Παρασκευή της Διακαινησίμου, εορτάζομεν τα εγκαίνια του ναού της Υπεραγίας Δεσποίνης ημών και θεομήτορος, της Ζωοδόχου Πηγής, έτι δε και μνείαν ποιούμεθα των εν τούτω τελεσθέντων υπερφυών θαυμάτων παρά της Θεομήτορος’’. Και ακολουθούν του Συναξαρίου οι ακόλουθοι στίχοι : ‘’Μάννα Σιλωάμ, και Στοάν Σολομώντος Πηγήν Κόρη σην εμφανώς πας τις βλέπει’’.
Ο Άγιος Ανδρέας Κρήτης στον Κανόνα ‘’Εις την Σύλληψιν της Αγίας και Θεοπρομήτορος Άννης’’, στην Ωδήν θ΄, αναφέρεται στην Υπεραγία Θεοτόκο ως Ζωοδόχο Πηγή ως εξής : ‘’Την ζωοδόχον πηγήν συλλαμβάνουσα, Άννα θεόφρον, χαράν νυν ανάλαβε, τον ναόν τον άγιον ένδον εν κοιλία σου εισδεχομένη, φωτί δικαιοσύνης αστραπτομένη τον Κτίστην μεγάλυνον’’.
‘’Χαίρε πηγή, χαρμονής αλήκτου, χαίρε ροή, καλλονής αρρήτου’’, ‘’Χαίρε, νοσημάτων παντοίων κατάλυσις, χαίρε, παθημάτων ποικίλων κατάκλυσις’’, αναφέρεται επίσης στην Ακολουθία της Εορτής της Ζωοδόχου Πηγής.
Για πλήθος θαυμάτων της Ζωοδόχου Πηγής, αναφέρεται και το Απολυτίκιον της Εορτής της Ζωοδόχου Πηγής. ‘’Ο ναός σου Θεοτόκε ανεδείχθη παράδεισος, ως ποταμούς αειζώους αναβλύζων ιάματα ώ προσερχόμενοι πιστώς, ως Ζωοδόχου εκ Πηγής, ρώσιν αντλούμεν, και ζωήν την αιώνιον, πρεσβεύεις γαρ συ τω εκ σου τεχθέντι, Σωτήρι Χριστώ, σωθήναι τας ψυχας ημών’’, αναφέρει το Απολυτίκιον της Εορτής της Ζωοδόχου Πηγής.
Πολλά είναι τα θαύματα της Υπεραγίας Θεοτόκου της Ζωοδόχου Πηγής που καταμαρτυρούνται. Εις τον Πανηγυρικόν λόγον την Παρασκευή της Διακαινησίμου ο Γέροντας Φιλόθεος Ζερβάκος αναφέρει αρκετά θαύματα σημειώνοντας, ‘’ότι καθώς οι απερχόμενοι εις λουτρόν και λουόμενοι, επανακάμπτουν καθαροί από ρύπους σωματικούς με τον αυτόν τρόπον και κάθε πιστός οπού προστρέξει εις τον άγιον οίκον της Κυρίας ημών, και μετά ευλαβείας και πίστεως πίη, και ραντισθή εκ του τιμίου αυτής αγιάσματος, λαμπρύνεται θαυμασίως και καθαρίζεται μίαν παράδοξον κάθαρσιν, ελευθερούμενος από τους ψυχικούς μολυσμούς και απαλλαττόμενος πάσης νόσου ψυχής τε και σώματος’’ (Λόγος Πανηγυρικός τη Παρασκευή της Διακαινησίμου – Και μερικών θαυμάτων διήγησις Της Υπερενδόξου Δεσποίνης ημών Θεοτόκου, της Ζωοδόχου Πηγής).
Εις τον Εσπερινόν την Παρασκευήν της Διακαινησίμου ψάλλεται το εξής στιχηρόν : ‘’Ρείθρα των ιάσεων, αναβλυστάνεις Παρθένε, τοις πιστώς προστρέχουσι, τη Πηγή σου πάντοτε, θεονύμφευτε· δωρεάν ρέεις γαρ, δαψιλή και χύδην τοις νοσούσι τα ιάματα, τυφλούς εμβλέποντας, φαίνεις εναργώς προσιόντας σοι, χωλούς πολλούς ανώρθωσας και τους παρειμένους συνέσφιγξας, τον δε νεκρωθέντα, εζώωσας προσχύσει τη τριττή, υδρωπικών και δυσπνόων τε, πάθη εθεράπευσας’’.
Η «Ιερά Μήτηρ», για να χρησιμοποιήσομε τα λόγια του Αγίου Ανδρέα Κρήτης, αποτελεί καταφυγή κάθε Χριστιανού. ‘’Αύτη πάντων των αγαθών ημίν προμνήστρια γέγονεν’’, λέγει ο Άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός. Το Θεομητορικό πρόσωπο της Παναγίας, αποτελεί ‘’το μόνον όντως αληθώς χριστιανικής κτίσεως παγκάλλινον και πασιπόθητον όνομα’’, όπως λέγει ο Άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός.
Ο Άγιος Νεκτάριος αναφέρει ότι «Η Θεοτόκος τοσούτου απέλαυε σεβασμού παρά των πιστών, τοσαύτης τιμής και αγάπης, ώστε προς ταύτην μετά Θεόν, πλην της λατρείας, τα δευτερεία της τιμής, του σεβασμού και της αγάπης απέδιδαν. Ο σεβασμός των πιστών προς την παρθένον Θεοτόκον Μαρίαν ανέρχεται εις αυτόν τον Α΄ και Β΄ αιώνα, και επεβάλλετο υπ’ αυτών των Ιερών Γραφών μνημονευουσών του ονόματος αυτής ως κεχαριτωμένης και ευλογημένης και ως ευρούσης χάριν παρά τω Θεώ μόνης μεταξύ πασών των γυναικών» (Αγίου Νεκταρίου – Μελέτη περί της Μητρός του Κυρίου της Υπεραγίας Θεοτόκου και Αειπαρθένου Μαρίας ‘’έκδοση 1901’’).
Για την αγιογράφηση της βυζαντινής εικόνας της Ζωοδόχου Πηγής ο Φώτης Κόντογλου αναφέρει τα ακόλουθα : ‘’Τα τείχη της Κωνσταντινουπόλεως, και έξωθεν αυτών κολυμβήθρα μαρμαρίνη, στηριζομένη εις στήλην υψηλήν και πλουμισμένην. Και μέσα εις την κολυμβήθραν η Παναγία, εις τύπον Πλατυτερας δεομένης, με απλωμένας τας χε’ιρας και φέρουσα τον Χριστόν παιδίον επί του στήθους. Εις το κάτω μέρος υπάρχει ευρυχωρος δεξαμενή, από μάρμαρον τεχνουργημένη, και μέσα εις αυτήν τρέχουν νερά από τα τέσσερα στόμια της κολυμβήθρας, γεμίζοντας την με νερόν, και μέσα εις το νερόν κολυμβούν χρυσόψαρα. Πλησίον της δεξαμενής, από το δεξιόν μέρος ίσταται ο βασιλεύς με την στρατιωτικήν συνοδείαν του, και από το αριστερόν ο πατριάρχης, φέρων την αρχιερατικήν αυτού στολήν και ευλογών, πλησίον του δε ιερείς και διάκονοι ψάλλοντες. Πέριξ τούτων πλήθος λαού, άνδρες, γυναίκες και παιδία, και ασθενείς εκ διαφόρων νόσων, άλλοι νίπτονται, άλλοι πίνουν νερόν και άλλοι κουβαλούν από αυτό εις τους παραλύτους ή χωλούς’’ (Φωτίου Κόντογλου – ‘[Εκφρασις της Ορθοδόξου Εικονογραφίας, Α΄Κείμενον – Εκδοτικός Οίκος Αστήρ, 1960)
Το αγίασμα της Υπεραγίας Θεοτόκου της Ζωοδόχου Πηγή, έχει γίνει η καταφυγή πλήθους πονεμένων ανθρώπων. Εις την Ακολουθία του Όρθρου της της Εορτής της Ζωοδόχου Πηγής, σε Κάθισμα αναφέρονται τα εξής : ‘’Την αέναον κρήνην και ζωηράν, την πηγάζουσαν ρείθρα θείαν Πηγήν, συμφώνως αινέσωμεν, οι την χάριν αιτούμενοι· καθ’ εκάστην βρύει, και γαρ τα ιάματα, ως ποταμών τα ρεύματα, δεικνύσα ελάχιστα. Όθεν κατά χρέος προσιόντες εν πόθω, πιστώς αρυώμεθα, εκ Πηγής ανεξάντλητον, ρώσιν όντως αθάνατον, δροσίζουσαν σαφώς των ευσεβών, τας καρδίας και χείλεσιν εκβοήσωμεν. Συ ει των πιστών το παραμύθιον’’.
Δοξαστικό από την Ακολουθία της Εορτής της Ζωοδόχου Πηγής, καταγράφει το πέλαγος των θαυμάτων ως ακολούθως : ‘’Τις λαλήσει τας δυναστείας σου Πηγή; Ήτις εξ ακενώτων θαυμάτων πλημμυρούσα, πολλά και υπέρ φύσιν ενεργείς δια ιάσεων. Βαβαί των μεγαλείων, ων τοις πάσιν επιρρέεις· ου μόνον γαρ νοσήματα χαλεπά απήλασας, των προσιόντων μετά πόθου, αλλά και τα των ψυχών πάθη εκπλύνεις καθαρίζουσα πανάσπιλε, συν πάσι βραβεύουσα και μέγα έλεος’’.
Όντως πάμπολλα θαύματα καταμαρτυρούν τη βοήθεια από ‘’την αέναον κρήνην και ζωηράν, την πηγάζουσαν ρείθρα θείαν Πηγήν’’. Έκτοτε πολλές Ιερές Μονές Ιερά Μονή Ζωοδόχου Πηγής – Χρυσοπηγής Χανίων, Σάμου,Παλαιάς Κοκκινιάς, Πύλης Βοιωτίας, Πάτμου, ‘Ανδρου, Πόρου, της ‘’Παναγίας Γλωσσά’’, όπως καλείται στην Κύπρο και πολλές άλλες, που καταδεικνύουν τη μεγάλη αγάπη του λαού Υπεραγία Θεοτόκο, τη Ζωοδόχο Πηγή.