ΜΕΡΟΣ Β΄
Πόσο ζοφερὴ ἐξελίσσεται σὲ παγκόσμια κλίμακα ἡ σχέση ἀνάμεσα στοὺς κυβερνῶντες καὶ τοὺς κυβερνωμένους, ἐκ τῶν ὁποίων οἱ πρῶτοι κατατρομοκρατοῦν συστηματικὰ τοὺς δεύτερους στρέφοντας ἐναντίον τους τὸ πνευματικὸ ὑπερόπλο τῆς προπαγάνδας γιά νὰ τοὺς χειραγωγοῦν κατὰ τὸ δοκοῦν, προκύπτει ἐναργῶς ἀπὸ τὸ 11ο κεφάλαιο τοῦ βιβλίου τοῦ Φρήντριχ «Ὁλοκληρωτικὴ δικτατορία» (εἶχε ἐκδοθεῖ σὲ συνεργασία μὲ τὸν Ζμπίγκνιου Κ. Μπρζεζίνσκι, μτφ.: Γ. Καραπαπᾶς, ἐκδ. Τροπή, Ἀθήνα 2012, σελ. 156), ὅπου γίνεται ἀναφορὰ στὸ δίπολο «προπαγάνδα καὶ τρομοκρατία» ὡς μέσο ἐπηρεασμοῦ τῆς κοινῆς γνώμης: «ἐπειδὴ μόνο ἡ τρομοκρατία καθιστᾶ ἐν γένει δυνατὸ τὸ μονοπώλιο ἐπηρεασμοῦ τῶν μαζῶν, ἡ ὁλοκληρωτικὴ προπαγάνδα μπορεῖ νὰ κατανοηθεῖ μόνο μέσα στὰ δικά της πλαίσια. Ἀντίστροφα, ὅμως, ἡ τρομοκρατία, μὲ τὴν ἱκανότητά της νὰ διεισδύει στὰ πάντα, ἀποκτᾶ τὴν ὀξύτητά της μὲ τὸ νὰ καθιστᾶ διαρκῶς σαφῆ τὴν παρουσία της μέσῳ τῆς διαρκοῦς ἐπανάληψης συγκεκριμένων συνθημάτων. Αὐτὴ ἡ σύνδεση προπαγάνδας καὶ τρομοκρατίας διαφοροποιεῖ αὐτὲς τὶς δύο ἀπὸ ὅλα τὰ συγκρίσιμα φαινόμενα σὲ μὴ ὁλοκληρωτικὰ κράτη».
Πάντως, δὲν θὰ πρέπει νὰ λησμονοῦμε ὅτι ὁ ὁλοκληρωτισμὸς δὲν ἑδράζεται μόνο στὴν τρομοκρατία, ἀλλὰ καὶ στὴν ὕπουλη τεχνολογία. Ὅπως παρατηροῦσε ὁ Γερμανὸς φιλόσοφος καὶ κοινωνιολόγος Χέρμπερτ Μαρκοῦζε (Herbert Marcuse) στὸ πασίγνωστο ἔργο του «Ὁ μονοδιάστατος ἄνθρωπος» (μτφ.: Μπ. Λυκούδης, ἐκδ. Παπαζήση, Ἀθήνα 1971, σελ. 35): «Μὲ τὸν τρόπο ποὺ ὀργάνωσε τὴν τεχνολογική της βάση ἡ σύγχρονη βιομηχανικὴ κοινωνία, ἔχει τάση πρὸς τὸν ὁλοκληρωτισμό. Ὁλοκληρωτισμὸς δὲν εἶναι μόνο ὁ τρομοκρατικὸς πολιτικὸς ὁμοιομορφισμός, ἀλλὰ καὶ ὁ μὴ τρομοκρατικὸς οἰκονομικός-τεχνικὸς ὁμοιομορφισμὸς ποὺ λειτουργεῖ μὲ τὴν χειραγώγηση τῶν ἀναγκῶν στὸ ὄνομα ἑνὸς γενικοῦ ψευτοσυμφέροντος. Κάτω ἀπὸ τέτοιες συνθῆκες, ἀποτελεσματικὴ ἀντίσταση στὸ σύστημα δὲν μπορεῖ νὰ γίνει. Ὁ ὁλοκληρωτισμὸς δὲν εἶναι μόνο μιὰ ὁρισμένη μορφὴ κυβέρνησης ἢ κόμματος, εἶναι ἀκόμα κι ἕνα εἰδικὸ σύστημα παραγωγῆς καὶ διανομῆς, ποὺ ἐναρμονίζεται ἀπόλυτα μὲ τὰ “πολλά” κόμματα καὶ τὶς ἐφημερίδες, μὲ τὴν “διάκριση τῶν ἐξουσιῶν” κ.λπ.».
Λαμβάνοντας ἀφορμὴ ἀπὸ αὐτὴν τὴν διαπίστωση, εἶναι ἐπιτακτικὴ ἡ ἀνάγκη νὰ καταγραφεῖ ἡ θέση ποὺ διατυπώνει ὁ Μαρκοῦζε στὸ φλέγον ζήτημα, πῶς μπορεῖ ὁ σύγχρονος ἄνθρωπος νὰ ἀποτινάξει ἀπὸ πάνω του τὶς ἀόρατες ἁλυσίδες αὐτοῦ τοῦ πανούργου ὁλοκληρωτισμοῦ (Marcuse, ὅ.π., σελ. 38): «Ὅσο ἡ διοίκηση τῆς καταπιεστικῆς κοινωνίας γίνεται ὀρθολογιστική, παραγωγική, τεχνικὴ καὶ ὁλοκληρωτική, τόσο τὰ ἄτομα δυσκολεύονται νὰ κατανοήσουν τὰ μέσα ποὺ θὰ τοὺς ἐπιτρέψουν νὰ τερματίσουν τὴν ὑποδούλωσή τους καὶ ν’ ἀποκτήσουν τὴν ἐλευθερία τους. Βέβαια, τὸ νὰ θελήσει κάποιος νὰ ἐπιβάλει τὴ Λογικὴ σὲ μιὰ ὁλόκληρη κοινωνία, εἶναι μιὰ παράδοξη καὶ σκανδαλώδικη ἰδέα – ἀλλὰ ἔχουμε τὸ δικαίωμα νὰ ἀμφισβητήσουμε τὴν ἀρετὴ μιᾶς κοινωνίας ποὺ αὐτὴ τὴν ἰδέα τὴν γελοιοποιεῖ, ἐνῷ ταὐτοχρόνως ἡ ἴδια πάνω στὸν κόσμο της ἀσκεῖ μιὰ καθολικὰ γενικευμένη ἐξουσία. Γιὰ κάθε ἀπελευθέρωση χρειάζεται πρῶτα ἡ συνειδητοποίηση τῆς δουλείας (Bewusstsein der Knechtschaft), κι αὐτὴ ἡ συνειδητοποίηση ἐμποδίζεται ἀπὸ κυριαρχοῦσες ἀνάγκες καὶ ἱκανοποιήσεις, ποὺ τὰ ἄτομα, στὸ μεγαλύτερο μέρος τους, ἔχουν κάνει δικές τους. Στὴν ἱστορία, πάντοτε, ἕνα σύστημα ἑτεροκαθορισμοῦ παραχωροῦσε τὴ θέση του σ’ ἕνα ἄλλο· ὁ μοναδικὸς σωστὸς σκοπὸς εἶναι ἡ ἀντικατάσταση τῶν πλαστῶν ἀναγκῶν ἀπὸ ἀληθινές, ἡ ἐγκατάλειψη τῆς καταπιεστικῆς ἱκανοποίησης».
Πέραν τούτων, ἔξοχο καὶ ἐπίκαιρο ὅσο ποτέ ἄλλοτε εἶναι τὸ σχόλιο ἑνὸς ἄλλου Γερμανοῦ φιλοσόφου καὶ δεινοῦ μελετητῆ τοῦ ὁλοκληρωτισμοῦ, τοῦ Κὰρλ Γιάσπερς (Karl Jaspers) στὸ δοκίμιο ποὺ εἶχε γράψει γιὰ τὴν «πάλη κατὰ τοῦ ὁλοκληρωτισμοῦ» (εἰς: Jaspers, Φιλοσοφικὰ & Πολιτικὰ Δοκίμια. Φιλοσοφία καὶ προβλήματα τῆς ἐποχῆς μας, μτφ.: Ἀχ. Βαγενᾶς, ἐκδ. Γερ. Ἀναγνωστίδη, Ἀθήνα, χ.χ., σελ. 93/94): Τὸν ὁλοκληρωτισμὸ τὸν ἀναγνωρίζει κανείς, ἔλεγε ὁ Γιάσπερς, «ἀπ’ τὰ πρῶτα του σημάδια καὶ σὲ κάθε μία ἀπ’ τὶς ἐκδηλώσεις του, τὸν Πρωτέα αὐτὸν ποὺ ἀλλάζει προσωπεῖο σὲ κάθε στιγμή, ποὺ γλιστράει ἀπ’ τὰ χέρια σὰν ἕνα χέλι, ποὺ κάνει τὸ ἀντίθετο ἐκείνου ποὺ λέει, ποὺ διαστρέφει τὴν ἔννοια τῶν λέξεων, ποὺ μιλάει ὄχι γιὰ νὰ γνωρισθεῖ, γιὰ νὰ πεῖ τὴν ἀλήθεια, ἀλλὰ γιὰ νὰ κοιμίσει, νὰ καταχρασθεῖ, νὰ ὑπαγορεύσει, νὰ ἐκφοβίσει καὶ νὰ ἐξαπατήσει, ποὺ προκαλεῖ καὶ χρησιμοποιεῖ ὅλους τοὺς φόβους, ὑπόσχεται τὴν ἀσφάλεια, ἐνῷ ὅλο καὶ πιὸ πολὺ τὴν καθιστᾶ χιμαιρική» (“this Proteus who keeps appearing in ever new masks, who slips eel-like out of our grasp, who does the opposite of what he says, who distorts the meaning of words, who speaks not in order to communicate or tell the truth, but in order to numb, to distract, to hypnotize, to intimidate, to dupe – who will exploit and evoke every fear, and will promise security and utterly wreck it at the same time”: Jaspers, The Fight Against Totalitarianism, εἰς: τοῦ ἰδίου, Philosophy and the World. Selected Essays and Lectures, 1963, σελ. 68/69). Τὸ κορυφαῖο αὐτὸ σχόλιο, ποὺ ἐπιβεβαιώνει τὴν ὑπόνοια ὅτι σήμερα ζοῦμε σὲ ἕνα καθεστὼς ἑλληνικοῦ καὶ παγκόσμιου ὁλοκληρωτισμοῦ, ὁ συγγραφέας τὸ εἶχε κάνει μὲ ἀφορμὴ τὴν αὐταπάτη ποὺ καλλιεργοῦν οἱ λαοὶ ὅτι δὲν θὰ μποροῦσε δῆθεν νὰ θριαμβεύσει ξανὰ ὁ ὄλεθρος τοῦ ἐθνικοσοσιαλισμοῦ.
Καὶ συμπληρώνει ὁ Γιάσπερς (Jaspers, ὅ.π., σελ. 103): «Μία ἀπὸ τὶς ἀρχὲς τοῦ ὁλοκληρωτισμοῦ εἶναι ὁ φόβος. Πρῶτα ἔρχεται ὁ φόβος τοῦ πιθανοῦ μπλεξίματος, μετὰ ὁ φόβος τῶν ἀπειλῶν, τῆς ἄσκησης βίας καὶ ἐνδεχομένως τοῦ θανάτου. Αὐτὸ τὸ εἶδος φόβου εἶναι ἐντελῶς ἄγνωστο στὶς ἐλεύθερες δημοκρατίες. Μόλις κάνει τὴν ἐμφάνισή του, ἡ ἐλευθερία ἔχει κιόλας ἀμαυρωθεῖ» (τὸ συγκεκριμένο χωρίο ἔχει ἀναδιατυπωθεῖ ἀπὸ τὸν γράφοντα μὲ βάση τὸ ἀγγλικὸ πρωτότυπο: “Fear is a totalitarian principle. First comes the fear of possible trouble, then the fear of threats, of violence, and eventually of death. A free democracy simply does not know this fear; where it shows up, freedom is already tainted”· Jaspers, The Fight Against Totalitarianism, ὅ.π., σελ. 79).
Μὲ ὅσα ἐκτέθηκαν παραπάνω, καὶ σὲ συνδυασμὸ μὲ ὅσα ἀναλύθηκαν στὰ προηγούμενα ἕντεκα μαθήματα προπαγάνδας, δὲν χωρεῖ καμία ἀμφιβολία ὅτι ἡ ἀνθρωπότητα δέχεται μία πολυμέτωπη ἐπίθεση ἀπὸ μία εὐάριθμη–ὑπερεθνικὴ ἐλίτ, ἡ ὁποία παίζει τὸν ῥόλο τοῦ «πυρομανοῦς πυροσβέστη» ἢ τοῦ «μαστροχαλαστῆ σωτήρα», ἀφοῦ μαγειρεύει «κρίσεις» γιὰ νὰ φέρει τὶς προκατασκευασμένες (ἀλλὰ μονόπλευρα συμφέρουσες) λύσεις. Ἡ ἐπωφελούμενη ἀπὸ αὐτὲς τὶς τεχνητὲς κρίσεις καὶ τὶς στημένες λύσεις ἐλέγχεται ἀπὸ ἕνα «ἀόρατο μαριονεττίστα», ποὺ βρίσκεται στὴν κορυφὴ τῆς παγκόσμιας ὁλοκληρωτικῆς δικτατορίας. Δυστυχῶς, ὅμως, οἱ μαζάνθρωποι πάσχουν ἀπὸ μυωπία: ἀδυνατοῦν νὰ ἀντιληφθοῦν ὅτι «πίσω ἀπὸ κάθε σωτήρα βαδίζει ἕνας δήμιος» (ἐπ’ αὐτοῦ βλ. Κλ. Γρίβα, Ἡ ἔμμεση «δημοκρατία» καὶ ἡ συλλογική μας σχιζοφρένεια, εἰς: τοῦ ἰδίου, Ἀντίσταση στὴν ἐποχὴ τοῦ τίποτα. Παρεμβάσεις σὲ θέματα αἰχμῆς, ἐκδ. Ἰανός, Θεσσαλονίκη 2004, σελ. 142/143).
Ἄκρως διδακτικὴ γιὰ τὸ σατανικὸ δίπολο «προπαγάνδα καὶ τρομοκρατία», τὸ ὁποῖο ἀξιοποιεῖ ἡ «ὁλοκληρωτικὴ δικτατορία», εἶναι ἡ σειρὰ παιδικῶν βιβλίων «Μιὰ Σειρὰ ἀπὸ Ἀτυχῆ Γεγονότα», ποὺ ἔχει μεταφερθεῖ στὸν κινηματογράφο καὶ στὸ Netflix: Τρία ἀδέλφια ποὺ ἔχασαν τοὺς γονεῖς τους σὲ μιὰ φωτιά, πέφτουν θύματα τοῦ δαιμονικοῦ κόμη Ὄλαφ, ὁ ὁποῖος τὰ παίρνει δῆθεν ὑπὸ τὴν προστασία του, ἀλλά, ἔχοντας βάλει στὸ μάτι τὴν περιουσία τους, προκαλεῖ συνέχεια καταστροφικὰ γεγονότα ,γιὰ νὰ τὰ ἐξοντώσει, ἐνῷ στὸν κόσμο παρουσιάζεται ὡς σωτήρας τους. Τὰ παιδιά, στὴν προσπάθειά τους νὰ ἀναζητήσουν βοήθεια ἀπὸ ἄλλους ἐνήλικες καὶ νὰ προειδοποιήσουν γιὰ τὰ δαιμονικὰ σχέδια τοῦ κόμη, συναντοῦν παγερὴ ἀδιαφορία, ἐφόσον ὅλοι πιστεύουν ὅτι ὁ κόμης εἶναι καλὸς καὶ τὰ προστατεύει.
Πρόκειται γιὰ ἕνα φαινόμενο ἐνδημικὸ τοῦ 21ου (ἀπατ)αιώνα: Ὅσοι προσπαθοῦν νὰ λειτουργήσουν ἀφυπνιστικὰ ἀποκαλύπτοντας τὴ δράση τῶν «πυρομανῶν πυροσβεστῶν» σκοντάφτουν πάνω στὸν τοῖχο τῆς παροιμιώδους ἀδιαφορίας ποὺ ἐπιδεικνύει ἡ συμπαγὴς πλειοψηφία, κι ἔτσι τὸ νανούρισμά της ἀπὸ τοὺς προβατόσχημους λύκους-ψευδοσωτῆρες συνεχίζεται ἀμετάβλητο.
ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Ι. ΒΑΘΙΩΤΗΣ