Από τη συνοδικότητα στον φόβο: θεολογική και κανονική αποτίμηση μιας υπόθεσης που τραυματίζει τη συνείδηση της Εκκλησίας σε Κύπρο και Ελλάδα.
Η υπόθεση του Μητροπολίτη Τυχικού δεν μπορεί πλέον να αντιμετωπίζεται ως ένα εσωτερικό, τεχνικό ή διοικητικό ζήτημα της Εκκλησίας της Κύπρου. Έχει εξελιχθεί σε βαθύ εκκλησιολογικό τραύμα, το οποίο προκαλεί έντονες αντιδράσεις στην Ελλάδα, ενώ στην Κύπρο γεννά ένα κλίμα φόβου, σιωπής και, σύμφωνα με πλήθος καταγγελιών, συστηματικού εκβιασμού συνειδήσεων.
Η αγανάκτηση που εκφράζεται από αρχιερείς, ιερείς, μοναχούς και λαϊκούς στον ελλαδικό χώρο δεν αφορά απλώς το πρόσωπο του Τυχικού, αλλά τον τρόπο άσκησης της εκκλησιαστικής εξουσίας, ο οποίος –κατά κοινή εκτίμηση– απομακρύνεται επικίνδυνα από το συνοδικό, πατερικό και ευαγγελικό ήθος της Ορθόδοξης Εκκλησίας.
Από την ποιμαντική ευθύνη στη διοικητική επιβολή
Η Ορθόδοξη Εκκλησία δεν είναι κοσμικός οργανισμός εξουσίας. Δεν κυβερνάται με όρους πειθαρχικών μηχανισμών, απειλών και επιβολής σιωπής. Η εξουσία στην Εκκλησία είναι σταυρική, διακονική και ασκείται «ἐν ἀγάπῃ καὶ ἀληθείᾳ». Όταν όμως η διοίκηση μετατρέπεται σε αυτοσκοπό και η πνευματική πατρότητα αντικαθίσταται από τον φόβο, τότε έχουμε σαφή εκτροπή της εκκλησιαστικής ζωής.
Στην περίπτωση του Μητροπολίτη Τυχικού, πληθαίνουν οι φωνές που κάνουν λόγο για προειλημμένες αποφάσεις, για έλλειψη ουσιαστικού διαλόγου και για πρακτικές που παραπέμπουν περισσότερο σε αυταρχική διοίκηση παρά σε συνοδική διάκριση. Η ευθύνη για αυτήν την κατάσταση αποδίδεται, από πολλούς εκκλησιαστικούς κύκλους, στον Αρχιεπίσκοπο Κύπρου Γεώργιο και σε συνοδικούς αρχιερείς που, αντί να λειτουργούν ως εγγυητές της ενότητας και της δικαιοσύνης, φέρονται να συναινούν ή να σιωπούν.
Το κλίμα φόβου στην Κύπρο
Ιδιαίτερα ανησυχητική είναι η εικόνα που μεταφέρεται από την Κύπρο. Εκεί, σύμφωνα με μαρτυρίες κληρικών και λαϊκών, επικρατεί γενικευμένος φόβος. Όσα λέγονται, λέγονται χαμηλόφωνα. Οι αντιρρήσεις εκφράζονται σε κλειστούς κύκλους. Οι δημόσιες τοποθετήσεις αποφεύγονται.
Καταγγέλλεται ότι αρχιερείς, ιερείς και πιστοί απειλούνται ή πιέζονται:
• άλλοι με αργία ή στέρηση μισθού,
• άλλοι με μεταθέσεις και διοικητικές ποινές,
• άλλοι με την απειλή αφορισμού ή δημόσιας διαπόμπευσης,
• και άλλοι, ακόμη πιο ωμά, με υπαινιγμούς για «κρυφά πταίσματα», τα οποία υποτίθεται ότι γνωρίζει η εκκλησιαστική ηγεσία.
Δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις όπου κληρικοί και λαϊκοί που τόλμησαν να εκφράσουν υποστήριξη προς τον Μητροπολίτη Τυχικό βρέθηκαν αντιμέτωποι με πειθαρχικές διαδικασίες ή δικαστικές περιπέτειες. Η εικόνα αυτή δεν συνάδει με Εκκλησία Χριστού, αλλά με σύστημα πνευματικής τρομοκράτησης.
Κανονική και θεολογική εκτροπή
Οι Ιεροί Κανόνες είναι σαφείς: κανένας επίσκοπος δεν διώκεται χωρίς σαφή, αποδεδειγμένη κατηγορία, χωρίς κανονική διαδικασία, χωρίς πραγματική δυνατότητα απολογίας. Η Εκκλησία ποτέ δεν νομιμοποίησε τον εκφοβισμό ως μέσο διοίκησης ούτε τη σιωπή ως αρετή.
Οι Πατέρες της Εκκλησίας είναι ακόμη αυστηρότεροι. Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος καταγγέλλει απερίφραστα τους ποιμένες που κυβερνούν με φόβο και όχι με αγάπη. Ο Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής υπενθυμίζει ότι η αλήθεια δεν υποτάσσεται στην εξουσία, αλλά η εξουσία οφείλει να υποτάσσεται στην αλήθεια.
Όταν η συνοδικότητα ακυρώνεται στην πράξη και αντικαθίσταται από έναν κλειστό κύκλο αποφάσεων, τότε η Εκκλησία παύει να λειτουργεί ως Σώμα Χριστού και κινδυνεύει να μετατραπεί σε ιεραρχικό μηχανισμό αυτοσυντήρησης.
Οι αντιδράσεις στην Ελλάδα
Στην Ελλάδα, η υπόθεση Τυχικού έχει προκαλέσει βαθύ προβληματισμό και αγανάκτηση. Αρχιερείς και θεολόγοι μιλούν ανοιχτά για ένα επικίνδυνο προηγούμενο. Μοναχοί και πνευματικοί πατέρες εκφράζουν φόβο ότι τέτοιες πρακτικές, αν δεν ελεγχθούν, θα διαβρώσουν την εμπιστοσύνη του λαού προς την Εκκλησία.
Η συμπαράσταση προς τον Τυχικό δεν πηγάζει από προσωπολατρία, αλλά από την αίσθηση ότι εδώ δοκιμάζεται η ίδια η εκκλησιαστική συνείδηση: αν δηλαδή η Εκκλησία θα συνεχίσει να λειτουργεί ως χώρος ελευθερίας, αλήθειας και μετάνοιας ή αν θα υποκύψει στη λογική του φόβου και της επιβολής.
Επίλογος: Έκκληση για μετάνοια και αλήθεια
Η Εκκλησία δεν σώζεται με σιωπές επιβεβλημένες, ούτε με πειθαρχικές ποινές που γεννούν τρόμο. Σώζεται μόνο με αλήθεια, ταπείνωση και μετάνοια. Η υπόθεση του Μητροπολίτη Τυχικού αποτελεί κραυγή αγωνίας και ταυτόχρονα ευκαιρία: είτε για διόρθωση και αποκατάσταση της εκκλησιαστικής τάξης είτε για περαιτέρω διολίσθηση σε αυταρχικά σχήματα που δεν έχουν θέση στο Ευαγγέλιο.
Διότι μια Εκκλησία που φοβάται τον λόγο, που διώκει τη διαφωνία και που κυβερνά με εκβιασμούς, παύει να είναι Εκκλησία Χριστού και μετατρέπεται σε σκιά του εαυτού της.
______________________________________________
Ο Λαός της Πάφου