Ἡ ἀρετὴ ἀπαιτεῖ περιφρόνηση τῶν ἀνθρώπινων πραγμάτων καὶ ὑποθέσεων καὶ πρέπει ὁ φίλος τῆς ἀρετῆς νὰ τὰ θεωρεῖ σκιὰ καὶ ὄνειρο. Ὁ κόπος καὶ ἡ θυσία πρέπει νὰ εἶναι μόνο γιὰ τὰ πνευματικὰ ἀγαθά. Ἐπίσης ἡ ἀρετὴ εἶναι προσωπικὸ ἄθλημα καὶ μένει ἐντελῶς ἀσύνδετο ἀπὸ τοὺς προγόνους τοῦ ἀγωνιζόμενου. Δὲν κληρονομεῖται, ὅπως καὶ ἡ κακία δὲν κληρονομεῖται. Οἱ ἐνάρετοι πρόγονοι παρακινοῦν γιὰ ἐλεύθερη μίμηση καὶ οἱ κακοὶ πρὸς ἀποφυγή. Τὴν ἀλήθεια αὐτὴ πρέπει νὰ προσέχουν μερικοὶ ποὺ καυχῶνται γιὰ τὶς ἀρετὲς τῶν προγόνων τους, γιὰ νὰ καταλήγουν στὸ ἔμμεσο συμπέρασμα ὅτι καὶ οἱ ἴδιοι εἶναι ἐνάρετοι. Προσεκτικοὶ πρέπει νὰ εἶναι καὶ ὅσοι καταδικάζουν τοὺς συνανθρώπους τους, γιατί ἔχουν κακοὺς καὶ ἁμαρτωλοὺς προγόνους. Πάντα χρειάζεται ἡ διάκριση.
Τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἀρετῆς εἶναι πολλὰ καὶ δυσπερίγραπτα. Ὡστόσο, μιὰ ἐνδεικτικὴ ἀναφορὰ εἶναι χρήσιμη. Ὁ ἱερὸς Χρυσόστομος τονίζει:
«Κι ἂν ἔχει κόπο ἡ προσπάθεια γιὰ τὴν ἀπόκτηση τῆς ἀρετῆς, ὅμως ἡ συνείδησή μας γεμίζει ἀπὸ μεγάλη εὐφροσύνη καὶ εἶναι τόσο μεγάλη ἡ ἐσωτερικὴ ἡδονὴ ποὺ μᾶς χαρίζει, ὥστε κανένας λόγος δὲν μπορεῖ νὰ τὴν περιγράψει. Γιατί τίποτα δὲν εἶναι πιὸ γλυκὸ καὶ εὐχάριστο ἀπὸ τὴν ἀγαθὴ συνείδηση καὶ τὴ χρηστὴ ἐλπίδα».7
«Ὅλα τὰ βιοτικὰ πράγματα δέχονται ἐξωτερικὲς ἐπιδράσεις καὶ μεταβάλλονται καὶ γι’ αὐτὸ δὲν εἶναι σὲ θέση νὰ χαρίσουν μόνιμη εὐχαρίστηση. Μὲ τὴν εὐσέβεια ὅμως καὶ τὴν ἀρετὴ τῆς ψυχῆς συμβαίνει τὸ ἐντελῶς ἀντίθετο».8
«Ὅπως ἀκριβῶς ἕνα εὐωδιαστὸ ἄρωμα δὲν κρύβει μέσα του τὴν εὐωδιά του, ἀλλὰ τὴν ἀναδίδει ἀπὸ μακριά, ὥστε, ἀφοῦ γεμίσει μὲ τὴ μυρωδιά του τὸν ἀέρα, νὰ εἰσέλθει καὶ στὶς αἰσθήσεις τῶν ἀνθρώπων ποὺ βρίσκονται κοντά, ἔτσι ἀκριβῶς καὶ οἱ γενναῖοι καὶ θαυμαστοὶ ἄνθρωποι δὲν κρατοῦν τὴν ἀρετὴ γιὰ τὸν ἑαυτό τους, ἀλλὰ μὲ τὴν καλὴ φήμη τους ὠφελοῦν καὶ κάνουν καλύτερους πολλούς».9
«Εἶναι μεγάλη ἡ δύναμη τῆς ἀρετῆς, ὥστε νὰ κλείνει τὰ στόματα καὶ αὐτῶν ποὺ τὴν πολεμοῦν καὶ νὰ φιμώνει τὴ γλῶσσα τους. Καὶ ὅπως ἀκριβῶς ἐκεῖνοι ποὺ ἔχουν ἄρρωστα μάτια δὲν τολμοῦν νὰ ἀτενίσουν τὶς ἡλιακὲς ἀκτῖνες ποτέ, ἔτσι οὔτε ἡ κακία θὰ μπορέσει ποτὲ νὰ ἀτενίσει τὴν ἀρετή, ἀλλὰ θὰ ὑποχωρήσει καὶ θὰ στρέψει τὰ νῶτα καὶ θὰ ὁμολογήσει τὴν ἧττα».10
Παρόλο ποὺ εἶναι πολλὰ τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἀρετῆς, οἱ περισσότεροι ἄνθρωποι ἀκολουθοῦν τὴν κακία, ἡ ὁποία ἔχει ἀρνητικὰ ἀποτελέσματα στὴ ζωή τους, τὰ ὁποῖα δυστυχῶς δὲν ἀναλογίζονται. Πρόκειται γιὰ δύο διαφορετικοὺς δρόμους. Ὁ Μέγας Βασίλειος λέει ὅτι ὁ ἄνθρωπος, ὅταν ὡριμάσει τὸ λογικό του, βλέπει νὰ χωρίζεται στὰ δύο ἡ ζωή του. Διαπιστώνει ὅτι ὑπάρχει ἡ ἀρετὴ καὶ ἡ κακία. Ἡ πρώτη εἶναι ἡ ζωὴ τῶν δικαίων καὶ ἐναρέτων καὶ τὰ ἀγαθά της εἶναι κυρίως μελλοντικὰ καὶ ἡ δεύτερη εἶναι ἡ ζωὴ τῶν ἁμαρτωλῶν, ποὺ παρουσιάζει ὅλα τὰ εὐχάριστα τῆς παρούσης ζωῆς. Οἱ ἐνάρετοι ἀποκτοῦν μὲ δυσκολία καὶ κόπο τὰ μελλοντικὰ ἀγαθά, ἐνῷ οἱ ἁμαρτωλοὶ ἔχουν μπροστά τους ὅλα ὅσα θὰ ἀπολαύσουν μὲ τὸν ἀκόλαστο βίο.
Ὁ ἄνθρωπος διχάζεται καὶ οἱ λογισμοί του εἶναι ἀλληλοσυγκρουόμενοι. Ὁ ἅγιός μας ἀναφέρεται στὶς ἀρετὲς ποὺ ὑπάρχουν. Ὁ ἐργάτης τῆς ἀρετῆς ἐπιλέγει τὴ σκληραγωγία καὶ ὑποταγὴ τῆς σάρκας, τὴ νηστεία, τὰ δάκρυα μετάνοιας, τὴν προσευχή, τὴν ἁγνότητα, ἐνῷ ὁ φίλος τῆς ἁμαρτίας τὴν ἀπόλαυση τῆς σάρκας, τὴ μέθη, τὰ γέλια, τοὺς χορούς, τὴν πορνεία καὶ πολλὰ ἄλλα.11
Καὶ συμπεραίνει ὁ Μέγας Βασίλειος: «Εἶναι μακάριος ἐκεῖνος ποὺ δὲν παρασύρεται ἀπὸ τὰ δολώματα (τὰ θέλγητρα) τῆς ἡδονῆς στὴν καταστροφή, ἀλλὰ μὲ ὑπομονὴ περιμένει τὴ σωτηρία του καὶ κατὰ τὴν ἐκλογὴ ἀνάμεσα στοὺς δρόμους δὲν ἀκολουθεῖ τὸ δρόμο, ποὺ ὁδηγεῖ στὰ χειρότερα, στὴν ἁμαρτία καὶ στὴν κακία»12.
Πρεσβ. Διονύσιος Τάτσης
Σημειώσεις:
7. Βασιλείου Δ. Χαρώνη, Παιδαγωγικὴ ἀνθρωπολογία Ἰωάννου Χρυσοστόμου, τόμος Α΄, Ἀθήνα 1993, σελ. 576-577. 8. Ὅπ. παρ., σελ. 592. 9. Ὅπ. παρ. σελ. 619. 10. Ὅπ. παρ. σελ. 633. 11. Βασιλείου Δ. Χαρώνη, Παιδαγωγικὴ ἀνθρωπολογία Μεγάλου Βασιλείου, τόμος Α΄, Ἀθήνα 2002, σελ. 397-398. 12. Αὐτόθι.